فرشته اي به نام مادر

https://dc715.4shared.com/img/N1-fmQjHca/s23/15b265442a0/madar

 

جنگ و سلاح بیولوژیک: امریکا تولید کننده مرگبارترین بیماری های جهان

 امریکا تولید کننده مرگبارترین بیماری های جهان ایالات متحده آمریکا از جمله کشورهایی پیشرو در تولید مواد رادیواکتیو، سلاح‌های شیمیایی و میکروبی، استفاده از سلاح‌های اتمی و کشتار جمعی، تولید سلاح‌های بیولوژیک و بیوتروریسم و ... است. حادثه یازده سپتامبر و اجرای آنچه که دولتمردان آمریکا "برنامه مبارزه با تروریسم‌" می‌دانند بهانه خوبی بود تا ساخت تعداد آزمایشگاه‌ها و مراکز به ظاهر علمی خود را روز به روز افزایش دهد. اما نگاهی دقیق‌تر به این مراکز نشان می‌دهد هدف اصلی، شناسایی عوامل مخرب علیه بشریت، آزمایش آن‌ها بر روی نمونه‌های انسانی و استفاده از آنها در جنگ‌های تحمیلی به ملت‌ها در مقیاس‌ گسترده بوده است. استفاده ابزاری آمریکا از بیماری هایی مثل ایدز، ابولا، سیاه زخم، آنفولانزای خوکی، زیکا و ... در کشورهای مختلف به چشم می خورد. این موضوع نشان دهنده برنامه جدی آمریکا برای ورود به ابعاد نسبتا جدید جنگ های بیوتروریسم است. یکی از مراکز به ظاهر علمی امریکا مرکز فورت دیتریک(FORT DETRICK) می باشد که مطابق ادعای برخی دانشمندان بیولوژیک مانند "جاکوب سگال" (Jakob Segal)، ویروس ایدز توسط ایالات متحده و در همین مرکز فورت دیتریک ایجاد شده است. «سگال» مدعی بود که رابرت گالو، که نام وی به خاطر ایفای نقش در کشف ویروس ایدز و شناسایی آزمایش‌های خونی برای کشف این بیماری شناخته شده است، از جمله کسانی است که در تولید این ویروس نقش جدی بر عهده داشته است.

در اشاعه ويروس مرگبار و همه گير ابولا که در حال حاضر، قاره آفريقا را با چالش جدي مواجه کرده است نیز نقش امریکا و مراکز بیولوژیک آن به چشم می خورد.  «پروفسور سيرل برودريک» متخصص بيماري هاي عفوني و ميکروبي ليبريا معتقد است آمريکا با همکاري آفريقاي جنوبي در سال 1975 ميلادي در يک عمليات سري در کشور زئير، جمهوري دموکراتيک کنگو، نخستين ويروس عفوني و مرگبار ابولا را با هدف کاهش جمعيت سياهان قاره آفريقا را آزمايش و براي شيوع آن به صورت وسيع برنامه ريزي کردند. آمريکا به تازگي و به بهانه مقابله با ابولاي دست ساز خود، 4000 هزار نظامي به غرب آفريقا اعزام مي کند. «هوروویتز» در کتاب "منطقه حساس" که یکی از پرفروش ترین کتاب های نیویورک است؛ می گوید: آمریکا در واقع ویروس ابولا را ساخت تا برای حفاظت از به اصطلاح امنیت ملی خود و رژیم اسراییل و همچنین همپیمانان سابق خود در قاره آفریقا از جمله آفریقای جنوبی استفاده کند. «دکتر ميشل مادين» متخصص بيماري هاي عفوني و ميکروبي آفريقاي جنوبي گفته بود: آمريکا از ويروس ابولا به عنوان يک سلاح بيولوژيک ايده آل استفاده مي کند، زيرا به سرعت شيوع پيدا مي کند و بيشتر مبتلايان را از پاي در مي آورد و هر کسي که واکسن آن را در اختيار داشته باشد، مي تواند شرايط مورد نظر خود را به ديگران تحميل کند. روزنامه «ديلي آبزرور» بزرگترين روزنامه ليبريا در غرب آفريقا با انتشار اسناد علمي، آمريکا را سازنده و منتشر کننده ويروس ابولا معرفي کرد و نوشت: آمريکا با سلسله عمليات هاي مخفي خود در آفريقا و با اسم رمز "تفاهم نامه 200"  ايجاد و گسترش ويروس مهلک ابولا را در دستور کار خود قرار داد. نويسنده مقاله در پايان از رهبران آفريقا مي خواهد تا عليه اين جنگ هاي بيولوژيکي و ستم گري ها به پا خيزند و نگذارند تا مردم آفريقا، به عنوان موش آزمايشگاهي براي رسيدن به اهداف کثيف غرب مورد سوء استفاده قرار گيرند. ویروس زیکا برای اولین بار در سال ۱۹۴۷ در بدن یک میمون در حوالی جنگل زیکا (Zika) در نزدیکی دریاچه ویکتوریا در اوگاندا شناسایی شد. این میمون در آزمایشگاه دانشمندان بنیاد راکفلر نگه داری می‌شد و آنها اعلام کردند که این ویروس نتیجه نوعی آزمایش است. در آن زمان موارد ابتلا به ویروس زیکا بسیار نادر بود، اما طی سال‌های اخیر شیوع و گسترش زیکا به ویژه در آمریکای جنوبی و برزیل افزایش یافته است. اتفاق عجیب اینجاست که شیوع این بیماری در برزیل درست زمانی اتفاق افتاد که پشه‌های اصلاح ژنتیکی شده شرکت زیست فناوری "Oxitec" انگلیس نیز رهاسازی شدند یعنی در سال 2012 و در یک منطقه مشخص. اکنون ویروس زیکا که نوعی ویروس مرگبار نیز می‌باشد، توسط دو کمپانی "LGC Standards" در انگلیس و شرکت "ATCC" در آمریکا به صورت آنلاین فروخته می‌شود و به قیمت 599 یورو در اختیار سایر موسسات و تیم‌های تحقیقاتی قرار می‌گیرد. به نظر می‌رسد دیگر هزینه‌های ساخت و نگهداری تسلیحات هسته‌ای چندان به صرفه نیست و نظم نوین جهانی ادعا شده از سوی دنیای غرب نیاز به اسلحه نوین کم هزینه و مخرب‌تری دارد. با این وصف توسعه تسلیحات بیولوژیک خطر جدی مسابقه تسلیحاتی قدرت‌ها در دنیای آینده خواهد بود. زیرا که هم اکنون در آمریکا و برخی دیگر از مدعیان قدرت، مراکز ملی دفاع بیولوژیک در تمامی زیرشاخه‌های آن تاسیس شده است.

منابع آزمون دوره دكتراي آموزش بهداشت و ارتقاي سلامت

درس اصول و فلسفه آموزش بهداشت و ارتقاي سلامت

1. GLANZ K. HEALTH BEHAVIOR AND HEALTH EDUCATION Theory, Research, and Practice. 4TH EDITION, Published by Jossey-Bass, 2008.
2. Thomas Butler, Principle of health education & health promotion, 3th ed, 2001
3. نظريه ها، مدل‌ها و روش هاي آموزش بهداشت و ارتقاي سلامت. تاليف: محسن صفاري و همكاران
4. ارتقاء سلامت، دانش و رفتار تاليف: دكتر شجاعي زاده و دكتر كشاورز
5. اصول و مباني آموزش بهداشت و ارتقاي سلامت. تاليف: محسن صفاري و همكاران

درس ارتباطات در آموزش بهداشت و ارتقاي سلامت

1. Schiavo R,. Health Communication From Theory to Practice. Jossey-Bass, John Wiley & Sons, Inc., 2007
2 ارتباط شناسي تالليف دكتر مهدي محسنيان راد
3. ارتباط شناسي سلامت. تاليف محسن صفاري و همكاران

درس تكنولوژي آموزشي در آموزش بهداشت و ارتقاي سلامت

1. Rogers, P.L., Designing Instruction for Technology-Enhanced Learning, Idea Group, 2002
2. Einich, R., HInstructional Media and Technologies for Learning, seventh edition, Merrill Prentice Hall, 2002.
3. مباني نظري تكنولوژي آموزشي. تاليف هاشم فردانش

درس روانشناسي سلامت

1. Ogden J., Health Psychology, A textbook, Third Edition, 2004
2. روانشناسي سلامت. شهناز محمدي

درس جامعه شناسي سلامت

1. Robin Bunton, Sarah, the sociology of health promotion: Critical Analyses of of consumption, lifestyle and risk.
2. نظريه هاي جامعه شناسي آزاد ارمكي

منابع پیشنهادی آزمون دكتراي آموزش بهداشت و ارتقاي سلامت 94-93

رفرنس ها در هر قسمت به ترتیب اهمیت نوشته شده است.

درس اصول و فلسفه آموزش بهداشت و ارتقاي سلامت

1. GLANZ K. HEALTH BEHAVIOR AND HEALTH EDUCATION Theory, Research, and Practice. 4TH EDITION, Published by Jossey-Bass, 2008.
2. Thomas Butler, Principle of health education & health promotion, 3th ed, 2001

3. اصول و مباني آموزش بهداشت و ارتقاي سلامت. تاليف: محسن صفاري و همكاران (انتشارات سماط) مهم است از این شروع شود

4. نظريه ها، مدل‌ها و روش هاي آموزش بهداشت و ارتقاي سلامت. تاليف: محسن صفاري انتشارات آثار سبحان چاپ جدید 92

5. مبانی ارتقاء سلامت طاهره دهداری دکتر علی رمضانخانی انتشارات نظری (خیلی مهم)
6. رفتار سلامت و آموزش سلامت 2 جلد انتشارات عقیل (ترجمه گلنز) 66497787و 02166416296
7. برنامه ریزی ارتقاء سلامت (بر اساس مدل های تغییر رفتار) شجاعی زاده، دیدارلو انتشارات اثار سبحان
8. ارتقاي سلامت دانش و رفتار . تاليف: دكتر شجاعي زاده و دكتر كشاورز انتشارات شهر آب

درس ارتباطات در آموزش بهداشت و ارتقاي سلامت

1. Schiavo R,. Health Communication From Theory to Practice. Jossey-Bass, John Wiley & Sons, Inc., 2007

1. ارتباط شناسي سلامت. تأليف محسن صفاري و همكاران (خیلی خیلی مهم) انتشارات آثار سبحان
2. ارتباط و طراحي پيام در سلامت تألیف فاطمه رخشانی- انتشارات مركز پژوهشهاي سلامت مبتني بر مشاركت جامعه خیلی مهم شماره تماس جهت سفارش کتاب 02188995879
3. ارتباط شناسي تأليف دكتر مهدي محسنيان راد (فصول مدل ها، کلامی و غیر کلامی بیشتر خوانده شود) انتشارات سروش
4. ارتباط در سلامت از تئوری تا عمل تالیف دکتر شجاعی زاده انتشارات آثار سبحان 0219121788400 تازه چاپ شده حتما حتما خوانده شود
5. آموزش بهداشت تألیف فروغ شفیعی انتشارات دانشگاه تهران فصل 20 و 21
6. جامعه شناسی ارتباطات: باقر ساروخانی سال های قبل سوال اومده اگر وقت شد

درس تكنولوژي آموزشي در آموزش بهداشت و ارتقاي سلامت

1. Rogers, P.L., Designing Instruction for Technology-Enhanced Learning, Idea Group, 2002
2. Einich, R., HInstructional Media and Technologies for Learning, seventh edition, Merrill Prentice Hall, 2002.

1. مباني نظري تكنولوژي آموزشي. تأليف هاشم فردانش انتشارات سمت (خیلی خیلی مهم)
2. مقدمات تکنولوژی احدیان- انتشارات بشری ( 106 صفحه اول و قسمت ضمیمه ناشر- قسمت ضمیمه خیلی خیلی مهم است)

3. تکنولوژی آموزشی در حوزه سلامت دکتر شجاعی زاده - انتشارات آثار سبحان (خیلی خیلی مهم)

درس روانشناسي سلامت

1. Ogden J., Health Psychology, A textbook, Third Edition, 2004

(بیشترسوالات از منبع لاتین معرفی شده آمده بود )

2. روانشناسي سلامت. شهناز محمدي (خیلی مهم)
3. روانشناسي سلامت. تأليف سارافينو، ترجمه الهه ميرزايي و همكاران انتشارات رشد حجم کتاب بسیار زیاد است 900 صفحه کتاب شهناز محمدی به همراه کتاب لاتین سوالات را پوشش می دهد. (دلیل ذکر کتاب برای مطالعه بیشتر است)

درس جامعه شناسي سلامت

1. Robin Bunton , Sarah, the sociology of health promotion: Critical Analyses of of consumption, lifestyle and risk.

1. نظريه هاي جامعه شناسي آزاد ارمكي انتشارات سروش
2. جامعه شناسی غلامعباس توسلی انتشارات سمت
3. خلاصه ای از تئوری های توسلی و مبانی قرایی مقدم
4. جامعه شناسی پزشکی و بهداشت: منوچهر محسنی انتشارات طهوری

کتاب انگلیسی برای جامعه شناسی را حتما یه نگاه اجمالی بیندازید.

"کتاب های تست"

سوالات چندین سال قبل بهترین راهنما برای تعیین میزان خواندن و تغییر روند سوالات می باشد.

1- تکنولوژی آموزشی

- 10 سال کنکور ارشد تکنولوژی آموزشی معصومه معصومی، انتشارات رشد، خیلی مهم

- مجموعه سوال های طبقه بندی شده چهارگزینه ای تکنولوژی آموزشی حیدرآبادی انتشارات بشری

2- جامعه شناسی

- 700 نکته در 700 تست جامعه شناسی دکتر زارعی پور انتشارات بشری

- نظریه های جامعه شناسی گروه مولفین نشر پردازش

- مجموعه سوالات ازمون کارشناسی به کارشناسی ارشد، جامعه شناسی سیامک محبی انتشارات اثار سبحان

- نظریه های جامعه شناسی: کارشناسی ارشد: مجموعه علوم اجتماعی، شامل: شرح - نکته - تست علی صمدی ، علیرضا صادقی 

- پیشنهاد می شود که رفرنس های انگلیسی را حداقل سرفصل هایشان را بخوانید.

- کتاب های تالیف شده دکتر شجاعی زاده حتما خوانده شود.

- پیشنهاد می شود سوالات یازده سال اخیر کنکور را جمع آوری و مطالعه فرمایید.

بررسی اطلاعات مجله در موسسه اطلاعات علمی تامسون (ISI)

مجلات ISI به مجلاتی گفته می شود که در موسسه اطلاعات علمی تامسون (ISI) نمایه می شوند. موسسه ISI لیست تمامی مجلاتی را که در این موسسه نمایه می شود، به صورت رایگان در وب سایت خود قرار داده است. با مراجعه به وب سایت موسسه ISI می توانید لیست تمامی مجلات نمایه شده را دریافت نمایید. همچنین می توانید از امکانات جستجو بهره ببرید.

در صورتیکه نام مجله و ISSN آن را داشته باشید می توانید به جستجو بپردازید. اگر نام مجله در لیست موسسه ISI وجود داشته باشد، مجله را ISI می نامیم.

به عنوان مثال جهت بررسی ISI بودن مجله با عنوان Energy and Buildings (با ISSN: 0378-7788)، به ترتیب زیر عمل می کنیم.

ابتدا به بخش Master Journal List موسسه ISI بروید و در بخش جستجو، نوع جستجو ( Search Type ) را بر روی ISSN قرار دهید و در بخش Search Terms، شماره شناسه بین المللی (ISSN) مجله را وارد نمایید و بر روی SEARCH کلیک نمایید. اگر مجله در موسسه ISI نمایه شده باشد در صفحه بعد مشخصات آن ظاهر می شود.

تصویر1: جستجو براساس ISSN

تصویر2: نتیجه جستجو

با توجه به نتیجه جستجو، مجله با نام Energy and Buildings ، در موسسه ISI نمایه شده است و ISI می باشد.

اگرمجله ای در تامسون ثبت نشده باشد پس از جستجوی با پیغام " No matches found for the query" مواجه خواهید شد.

تصویر 3: پیغام خطا

مشاهده پیغام No matches found for the query به معنی عدم وجود اطلاعات مورد جستجو در موسسه ISI است. این پیغام یعنی مجله ای با این مشخصات در موسسه ISI نمایه نشده است. مجله ISI نیست. البته بهتر است قبل از اینکه درخصوص مجله نتیجه قطعی بگیرید شیوه های دیگر جستجو را نیز امتحان کنید. جستجو با عنوان کامل مجله و جستجو با عنوان کوتاه شده مجله شیوه های دیگر جستجوی اطلاعات در موسسه ISI است.

تصویر4. سه شیوه جهت جستجوی اطلاعات مجلات در موسسه ISI

بررسی مجله NAUTILUS

با جستجوی اطلاعات مجله NAUTILUS در موسسه ISI اطلاعات تصویر 5 ظاهر می شود. براساس اطلاعات ارایه شده ناشر این مجله BAILEY-MATTHEWS SHELL MUSEUM می باشد. با کلیک بر روی Coverage می توانید لیست پایگاه هایی که این مجله در آنها نمایه می شود را ببینید. این مجله در 4 پایگاه موسسه ISI نمایه می شود. اطلاعات دیگری که ارایه شده است مربوط به ISSN و نحوه چاپ مجله است که Quarterly می باشد.

تصویر 5

با استفاده از اطلاعات ارایه شده در موسسه ISI وب سایت ناشر را می یابیم. در وب سایت ناشر (shellmuseum.org)، در ستون سمت چپ بر روی نام مجله کلیک کنید. تصویر 6 صفحه اصلی سایت ناشر را نشان می دهد.

تصویر 6

با وارد شدن به سایت اصلی مجله (http://shellmuseum.org/nautilus/index.html) اطلاعات را مورد بررسی قرار می دهیم (تصویر7). با بررسی اطلاعات ارایه شده می توان نتیجه گرفت که وب سایت nautilusjournal.net به مجله Nautilus تعلق ندارد و توسط کلاه برداران ساخته شده است.

تصویر 9

منبع: دانشیار

H-Index چیست؟

چکیده

H-Index، شاخصی برای ارزیابی علمی پژوهشگران است که میزان تأثیر گذاری آن ها را در پیشبرد علم نشان می دهد. این شاخص در حال حاضر به عنوان بهترین معیار موجود در ارزیابی علمی افراد به کار برده می شود. در این مقاله قصد داریم تا به معرفی شاخص H و نحوه محاسبه آن، پایگاه های ارائه کننده و تقاوت های آن ها، و در نهایت انتقادات وارد بر این شاخص به عنوان یک معیار برای ارزیابی فعالیت های علمی یک محقق بپردازیم.

H-index چیست و به چه صورت محاسبه می شود؟

H-index یا شاخص H، اولین بار توسط Jorge E. Hirsch که یک فیزیکدان دانشگاه کالیفورنیای جنوبی است به عنوان ابزاری جهت ارزیابی کیفی تحقیقات علمی پژوهشگران ارائه شد. این شاخص برای یک پژوهشگر عبارت است از H تعداد مقاله ارائه شده توسط وی، که به هر کدام حداقل H بار استناد شده باشد [1]. برای مثال اگر 5 مقاله از کل مقالات منتشر شده توسط یک محقق، هر کدام حداقل 5 بار به عنوان مرجع در مقالات دیگر مورد استفاده قرار گرفته باشد، شاخص H آن محقق برابر 5 است. بنابراين H-index نتيجه تعادل بين تعداد مقالات و استنادات است.

Hirsch که خود شاخص H برابر 55 دارد، معتقد است یک «دانشمند موفق» باید پس از 20 سال تلاش علمی-پژوهشی شاخص H بیشتر از 20 داشته باشد. این شاخص می بایست برای یک «دانشمند برجسته»، 40 و برای یک «دانشمند بی نظیر» برابر با 60 در طی 20 سال باشد [2].

کاربرد و اهمیت H-Index برای محققین

اين شاخص به منظور ارتقاي ساير شاخص‌هاي اندازه‌گيري علم مانند تعداد كل مقالات و تعداد كل استنادات طراحي شده است تا محققان تأثيرگذار را از آنهايي كه صرفاً تعداد زيادي مقاله منتشر مي‌كنند، متمايز كند.

ابزارهای محاسبه H-Index

سه پایگاه اطلاعاتی معروف وجود دارد که شاخص H را محاسبه می کنند. پایگاه های Web of Knowledge و Scopus که نیاز به اشتراک دارند و Google Scholar که این کار را به صورت رایگان انجام می دهد.

Web of Knowledge

شبکه دانش، یکی از پایگاه متعلق به موسسه اطلاعات علمی (ISI) است. یکی از بهترین ابزارها برای محاسبه شاخص H، ابزار Web of Science می باشد که از بخش های Web of Knowledge است. این ابزار برای محاسبه شاخص H ، کلیه مقالات یک نویسنده را از ابتدا تا زمان حال مد نظر قرار می دهد. در صورتی که از طریق دانشگاه یا حساب شخصی به این پایگاه دسترسی داشته باشید، می توانید به راحتی با جستجوی نام نویسنده مورد نظرتان، H-Index و بسیاری اطلاعات آماری دیگر راجع به وی را در این پایگاه مشاهده کنید.

Scopus

این پایگاه اطلاعاتی که متعلق به انتشارات الزویر است یکی دیگر از پایگاه هایی می باشد که شاخص H و بسیاری اطلاعات آماری دیگر را برای نویسندگان مختلف در اختیار شما قرار می دهد. نکته ای که در مورد این پایگاه باید بدانید این است که تنها مقالات سالهای 1995 به بعد را که در این پایگاه ثبت شده اند، برای محاسبه شاخص H مد نظر قرار می دهد.

Google Scholar

این ابزار که برای شرکت گوگل می باشد، رایگان بوده و شما می توانید به راحتی با ثبت یک حساب کاربری در گوگل شاخص H خود را محاسبه کنید. در مورد این ابزار، باید به این نکته توجه کرد که به دلیل مد نظر قرار دادن طیف وسیعی از مقالات در محاسبه شاخص H (حتی مقالاتی که به صورت رایگان در اینترنت وجود دارند و در مجلات معتبر منتشر نشده اند)، به اندازه ابزار های دیگر دقیق نیست اما از آنجا که ابزاری رایگان بوده و ابزارک های زیادی برای استفاده از آن وجود دارد، مناسب است. Publish or Perish و Scholar H-Index Calculator دو ابزارک خوب می باشند که برای محاسبه این شاخص از اطلاعات گوگل اسکولار استفاده می کنند.

تفاوت در شاخص های محاسبه شده پایگاه های مختلف

برای محققینی که سال های بسیاری را به پژوهش اختصاص داده اند، شاخص های H محاسبه شده در پایگاه های مختلف می تواند تفاوت قابل توجهی داشته باشد. این تفاوت از عواملی ناشی می شود که به برخی از آن ها پیش تر اشاره گردید. برخی از مهمترین عوامل را می توان به صورت زیر بر شمرد:

• تفاوت در بازه زمانی انتشار مقالات برای محاسبه شاخص: از آن جایی که پایگاه اسکوپوس برای محاسبه شاخص H، مقالات فهرست شده از سال های 1995 به بعد این پایگاه را مد نظر قرار می دهد، عملا مقالات که قبل از این سال منتشر شده اند، نادیده گرفته می شوند. حال آنکه ممکن است همان مقالات به دفعات مورد استناد قرار گرفته باشند. بنابراین اثر این تفاوت بیشتر در پایگاه اسکوپوس خود را نشان می دهد.
• تفاوت در پوشش مقالات: گاهی ممکن است یک مقاله به دلایل مختلفی در یک پایگاه ثبت نشده باشد. البته اثر این تفاوت معمولا زیاد نیست. به علامه شما می توانید با امکاناتی که در Scopus و WOK وجود دارد، تقاضای تغییرات در مقاله های خود را بدهید. بدین ترتیب این پایگاه ها پس از بررسی، مقالات و یا تعداد استناد های مد نظر شما را کم و یا زیاد خواهند کرد.
• تفاوت در تعداد مقالات و مشابهت های اسمی: در پایگاه های Scopus و WOK هر نویسنده برای خود یک صفحه دارد و کلیه اطلاعات مربوط به وی در آن ثبت می شود به طوری که احتمال جابجایی تحقیقات پژوهشگران به صفر تمایل می کند. از طرفی هر مقاله منتشر شده تنها یک بار در این پایگاه ها ثبت می شوند. حال آنکه در گوگل اسکولار اینگونه نیست. در صورت وجود مشابهت اسمی، امکان تداخل وجود دارد و این گاهی باعث ایجاد تفاوت در نتایج می شود. همچنین ممکن است یک مقاله دو یا چند بار در اسکولار فهرست شده باشد. این امر در شرایط خاص می تواند باعث افزایش و یا کاهش کاذب شاخص H شود.

برخی انتقادات وارد بر H-Index

اگر چه شاخص H در حال حاضر مهمترین معیار برای ارزیابی پژوهشگران به شما می رود، اما از سال 2005 تا کنون انتقاداتی بر آن وارد شده که برخی از آن ها را عنوان می کنیم.

• این شاخص تعداد نویسندگان یک مقاله و سهم آن ها در پژوهش را مد نظر قرار نمی دهد.
• این شاخص محدودیت های موجود در تعداد ارجعات زمینه های مختلف علمی و مجلات مختلف را مد نظر قرار نمی دهد. برخی رشته های علمی و به تبع آن برخی مجلات، محدودیت ها و شیوه های مختلفی برای استناد مقالات دارند، گاها دیده می شود یک مقاله چند صد رفرنس دارد اما مقاله ای در زمینه علمی دیگر تعداد رفرنس های به مراتب کمتری دارد که این ناشی از تفاوت مجلات و رشته های علمی است.
• شاخص H محدود به تعداد مقالات منتشر شده است. به عبارت دیگر اگر یک محقق تعداد محدودی مقاله داشته باشد که به دفعات بسیار ارجاع داده شده اند، شاخص H بالایی نخواهد داشت.
• شاخص H متن ارجعات را مورد بررسی قرار نمی دهد. برای مثال در یک مقاله ممکن است به مقالات زیادی استناد شده باشد، اما از بسیاری تنها یک جمله از آورده شود و محوریت پژوهش تنها بر چند مقاله خاص باشد.
• این شاخص خود ارجاعی را نیز مد نظر قرار می دهد. به این ترتیب یک محقق می تواند بار ها به تحقیقات پیشین خود استناد کند و این استناد ها در شاخص H وی تاثیر می گذارند. [3]

منابع و مواخذ

1. Hirsch, J.E., An index to quantify an individual's scientific research output. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United states of America, 2005. 102(46): p. 16569.

2. Ball, P., Index aims for fair ranking of scientists. Nature, 2005. 436(7053): p. 900-900.

3. http://en.wikipedia.org/wiki/H-index 

منبع: تراپیپر

عدالت در سلامت در ایران

فایل های شاخص های عدالت در سلامت در ایران 

دانلود مصوبه هیئت وزیران
http://sdh.behdasht.gov.ir/uploads/331_1650_Legislation.pdf
Equity in health.docx
http://sdh.behdasht.gov.ir/uploads/331_1650_28_Equity%20in%20health.docx
Legislation.pdf
http://sdh.behdasht.gov.ir/uploads/331_1650_Legislation.pdf
دانلود برنامه عمل استقرار نظام پایش عدالت در سلامت در کشور
http://sdh.behdasht.gov.ir/uploads/331_1650_amale%201.pdf
انعقاد تفاهمنامه بین وزارت بهداشت و مرکز آمار ایران
http://sdh.behdasht.gov.ir/uploads/331_1650_Attachments_2012_04_2.zip
دانلود برنامه استراتژیک پیشنهادي عدالت در سلامت و عوامل اجتماعی تعیین
کننده سلامت در جمهوري اسلامی ایران
http://sdh.behdasht.gov.ir/uploads/331_1654_SDH%20Strategic%20planning.pdf
سلامت و عوامل اجتماعی تعیین کننده آن
http://sdh.behdasht.gov.ir/uploads/331_1657_291_1041_SDH%20book.pdf
مراقبت و تکامل دوران ابتدای کودکی ( آغاز عادلانه برای تضمین توسعه و
سلامت همه جانبه )
http://sdh.behdasht.gov.ir/uploads/331_1658_ECD%20book.pdf
کاهش بی عدالتی در سلامت در جمهوری اسلامی ایران
http://sdh.behdasht.gov.ir/uploads/331_1658_59_Binder1.pdf
رفع بی عدالتی در طی یک نسل
http://sdh.behdasht.gov.ir/uploads/331_1658_sdh.pdf
مجموعه فرم ها، دستورالعمل ها و فرآیندهای، جمع آوری داده ها و شاخص های
سنجش عدالت در سلامت، براساس نظام های ثبتی
شاخص های عدالت در سلامت سال 92
http://sdh.behdasht.gov.ir/uploads/shakhes_haye_nezam_sabti_rahli.pdf
صورتجلسه تدوین برنامه عملیاتی عدالت در سلامت در حیطه محیط های سالم
http://shc.sbmu.ac.ir/uploads/331_1693_291_1326_souratjalase.pdf
صورتجلسه تدوین برنامه عملیاتی عدالت در سلامت در حیطه ارائه عادلانه خدمات سلامت
http://shc.sbmu.ac.ir/uploads/331_1693_soratjalasat_equitable_health_care.pdf
صورتجلسه تدوین برنامه عملیاتی عدالت در سلامت در حیطه شاخص های عدالت در سلامت
http://shc.sbmu.ac.ir/uploads/331_1693_souratjalasate_shakhesha.pdf

صد ویژگی یک مقالۀ علمی ـ پژوهشی خوب

چکیده

نوشتۀ حاضر به معرفی اجزا و عناصر ساختاری مقالات علمی و پژوهشی می پردازد و ویژگی های مطلوب هر یک از این اجزا را به اختصار تبیین می کند. در اینجا به بیست عنصر یا مؤلفۀ اصلی تشکیل دهندۀ مقالات و کارکرد هر یک اشاره شده و در ادامه برای هر یک از این مؤلفه ها پنج ویژگی آمده است که در مجموع شامل یکصد ویژگی می شود. از بیست مؤلفۀ موجود، فقط نخستین مورد، یعنی « اصالت موضوع» مربوط به محتوای مقالات است و 19 مؤلفۀ دیگر به ساختار مقالات و چگونگی ارائۀ مطالب می پردازند. بدیهی است که به دلیل تنوع رشته های علمی امکان تدوین ساختاری واحد که بتواند برای همۀ رشته ها مفید باشد، میسر نیست. با این حال در اثر مختصر تلاش شده است فارغ از جنبۀ موضوعی مقالات، عناصری از ساختار آنها مطرح شود که بیشترین عمومیت را در رشته های مختلف دارند.

کلید واژه : مهارت های نگارشی، نگارش علمی، مقاله نویسی و انتشارات علمی.

مقدمه

موفقیت در انتشار مقاله های علمی و پژوهشی علاوه بر بهره مندی مؤلف آن از دانش تخصصی دربارۀ موضوع مورد مطالعه و تسلط بر مبانی نگارش ، مستلزم آگاهی از قواعدی است که آشنایی با این قواعد از طریق آموزش اصول مقاله نویسی و ممارست در امر نگارش حاصل می شود. نوشتۀ حاضر با معرفی مهم ترین عناصر تشکیل دهندۀ مقالات علمی، به مؤلفه هایی اشاره می کند که در اغلب رشته ها و حوزه های علمی عمومیت دارد و توجه به مجموع این عناصر به موفقیت مقالات کمک خواهد کرد. به رغم تفاوت های موجود در رشته های مختلف می توان ساختاری مشترک برای مقاله های علمی ترسیم کرد که معمولاً در رشته های گوناگون به شکلی کم و بیش مشابه وجود دارد. نگاهی به مجله های علمی نشان می دهد که اغلب مقاله های علمی و پژوهشی از ساختاری مشابه با طرح ارائه شده در جدول یک پیروی می کنند. این طرح از بیست مؤلفه تشکیل شده است، ولی بدیهی است که همۀ مقاله ها شامل تمام این بیست مؤلفه نبوده و ممکن است در بعضی از مقاله ها مواردی در هم ادغام شود. مثلاً می توان بخش های 11 (روش شناسی) و 12 (ابزار پژوهش) را در هم ادغام کرد. در ضمن معرفی این بیست مؤلفه بدین معنا نیست که هر مقالۀ علمی باید به تفکیک شامل تمام این موارد باشد. بلکه فقط بدین معناست که بسته به نوع مقاله، این عناصر باید به نحوی در متن مقاله حضور داشته باشند. برای مثال، در بسیاری از موارد بیان مسئله، هدف و پرسش پژوهش می تواند در مقدمۀ مقاله مطرح شوند. همچنین، چگونگی تدوین و آرایش این مؤلفه ها بر اساس خط مشی هر مجله ممکن است متفاوت باشد.

جدول 1 . بیست جزء ساختاری و مفهومی معمول در مقاله های علمی ـ پژوهشی

البته شایان ذکر است که مرور آثار موجود در زمینۀ نگارش علمی به طور کلی ( مثل کالز، 1381؛ حرّی، 1385؛ موحد، 1387؛ سمیعی، 1387 و طوسی 1383) و آثار مربوط به مقاله نویسی به طور خاص (مثل ابوالحسنی، 1381؛ فتوحی، 1385؛ طوسی، 1385 و چهرئی، 1386) نشان می دهد که تاکنون الگوهای مختلفی برای مقاله نویسی و مؤلفه های آن معرفی شده اند. با این حال، این الگوها بیش از آن که با هم متفاوت باشند به هم شبیه هستند. این تشابه نشان می دهد که نگارش علمی در رشته های مختلف، با تمام تفاوت هایی که ممکن است در شکل ظاهری آنها دیده شود، از اصول مشترکی پیروی می کنند. بر همین اساس، مقالۀ حاضر تلاش می کند به اصلی ترین مؤلفه های مقالات علمی بپردازد و نکات پایه را در این زمینه مطرح سازد.

1. اصالت موضوع

در ارزیابی و امتیاز دهی به مقاله های پژوهشی اصالت موضوع[1] یکی از امتیازهای آن محسوب می شود. نکتۀ قابل توجه در این زمینه چگونگی بیان این اصالت و دفاع از آن است. در اینجا به چند مورد اشاره می شود که وجود حتی یکی از آنها برای اثبات اصالت یک اثر کافی است ( مورای[2]، 19، 2002، ص52).

ـ اجرای تحقیقی که قبلاً انجام نشده است: بدیهی است هر تحقیقی که برای نخستین بار انجام شود به گسترش مرزهای دانش کمک می کند و می تواند زمینه ساز پژوهش های آتی باشد و به همین دلیل اصیل محسوب می شود.

ـ بیان یک ایدۀ تازه به نحوی که قبلاً انجام نشده است: اثبات اصالت یک پژوهش می تواند جنبه های مختلفی داشته باشد که یکی از آنها همین بیان ایده های نوست. حتی اگر این ایده ها در یک مقاله فقط در حد طرح موضوع و اشاره به اهمیت آن آورده شود، باز هم دلیلی بر اصالت مقاله به شمار می آید.

ـ استنتاج از ایده های دیگران از زاویه ای نو: تبیین مبانی نظری هر رشته از مسئولیت های دشوار پژوهشگران آن رشته محسوب می شود. به بیان دیگر پویایی هر رشته به نحو قابل توجهی به تبیین بنیان های نظری آن بستگی دارد و این مهم از رهگذر تلاش های افرادی حاصل می شود که توانایی استنتاج ایده های موجود را از زوایای نو دارد.

ـ اجرای یک تحقیق در یک کشور برای اولین بار: هیچ تحقیقی در خلاء صورت نمی پذیرد و همواره متأثر از مؤلفه های پیدا و پنهانی است که در زمینه[3] تحقیق وجود دارند. از این رو هر گاه پژوهشی برای نخستین بار در یک کشور انجام شود، حتی اگر این تحقیق قبلاً نیز در کشور دیگری انجام شده باشد، اصیل محسوب می شود. اصالت چنین پژوهشی ناشی از عوامل زمینه ای[4] است که متغیرهای تحقیق را تحت تأثیر قرار می دهند. به ویژه این رویکرد در مطالعات علوم انسانی و اجتماعی اهمیت بسزایی دارد.

ـ استفاده از تکنیک های موجود برای منظوری تازه : در هر حوزۀ مطالعاتی ابزار و روش پذیرفته شده ای وجود دارد که مورد استفادۀ محققان قرار می گیرند. پژوهشگرانی که با تکیه بر خلاقیت و نوآوری خود توان گذر از قلمرو روش شناختی موجود را دارند، امکان اجرای مطالعات اصیلی را خواهند داشت که اصالت آنها بیش از آن که وابسته به اصالت موضوع مورد بررسی باشد، مدیون نوآوری درمبانی روش شناختی پژوهش است.

ـ گذر از مرزهای روش شناسی رشتۀ خود: گرچه هر یک از حوزه های مطالعاتی مبانی روش شناختی خاص خود را در تحقیق دارند، شباهت ها و اصول مشترکی میان آنها می توان یافت که زمینه ساز خلق پژوهش های اصیل خواهند بود.

ـ مشارکت در دانش: مشارکت در دانش به سه شکل رخ می دهد؛ نخست مشارکت یک تحقیق در مبانی نظری[5] یک رشته است که می تواند ضامن اصالت آن باشد. دوم مشارکت در عمل[6] به منظور حل مشکلی که زمینه ساز اجرای پژوهش شده است می تواند این هدف را تأمین کند. سرانجام مشارکت در تدوین خط مشی[7] و تصمیم گیری می تواند دلیلی بر اصالت یک مقاله محسوب شود.

ـ استمرار یک کار اصیل دیگر: یکی از معیارهای ارزیابی مطالعات تحقیقی سنجش توان آن ها در فراهم آوری زمینۀ لازم برای آیندگان است. در مقایسۀ دو پروژۀ تحقیقی مشابه پروژه ای امتیاز بیشتری می گیرد که زمینه ساز فعالیت های گسترده تری است. همۀ فعالیت هایی که ادامه دهندۀ یک کار اصیل باشند، همچنان اصالت لازم را برای انتشار دارند(همان،ص52)

جدول 2 . معیارهای مورد نیاز برای ارزیابی میزان اصالت یک مقاله

2. عنوان

نخستین بخش هر مقاله که توسط خوانندگان دیده می شود عنوان است. معمولاً نیز نخستین قضاوت خواننده دربارۀ محتوای مقاله از مطالعۀ عنوان حاصل می شود. عنوان مقاله، که در واقع هویت مقاله و هدف آن را به نمایش می گذارد، باید روشن، گویا، جامعف مانع و تا حد ممکن مختصر باشد (فتوحی، 1385، ص 125؛ موحد،1387، ص53؛ و چهرئی، 1386، ص5). از آنجا که افراد معمولاً بر اساس عنوان مقاله به جست و جو در بانک های اطلاعاتی مقالات می پردازند، دقت در انتخاب کلمات به کار رفته در عنوان به بازیابی مؤثرتر مقاله از سوی سایر پژوهشگران کمک می کند. بنابراین توصیه می شود از به کار بردن واژگانی که به عنوان کلید واژه برگزیده نمی شوند پرهیز کنید (چهرئی، 1386، ص5). عباراتی مانند « مقدمه ای بر»[1]، « بررسی و تحلیلی از»[2] ، و موارد مشابه فقط به طولانی شدن عنوان منجر شده و نقشی در بازیابی بهتر مقاله ایفا خواهند کرد.

جدول 3. تناسب ویژگی های عنوان مقاله با کارکرد آن

3. چکیده

هدف از تهیۀ چکیده فرآهم آوردن تصویری کلی در خصوص محتوای مقاله است. کارکرد چکیده آن است که به خواننده در تصمیم گیری برای مطالعۀ متن اصلی یا عدم مطالعۀ آن کمک کند. بنابراین، چکیده باید مهم ترین موارد مطرح شده در متن اصلی را به اختصار در برگیرد. چکیده باید درست، دقیق، مستقل از متن، موجز، صریح، غیر قضاوتی، روان و منسجم باشد (فتوحی، 1385، ص127). چکیده باید به صورت یک بند و به زمان گذشته نوشته شود و حاوی مطالبی باشد که در مقاله بحث شده است(ابوالحسنی، 1381، ص62).

جدول 4. معیارهای ارزیابی چکیدۀ مقاله

4. کلید واژه ها

معمولاً دو روش اصلی برای انتخاب کلید واژه ها وجود دارد. روش اول که به انتخاب کلیدواژه های کنترل شده معروف است، به کمک اصطلاح نامه ها[1] صورت می گیرد. در روش دوم که تحت عنوان انتخاب آزاد شناخته می شود، بر اساس تصمیم نویسنده صورت می گیرد. در هر یک از این دو روش لازم است ترکیبی از واژگان اعم و اخص[2] که بیشترین و نزدیک ترین رابطۀ معنایی را با محتوای مقاله دارد، انتخاب شود. انتخاب کلید واژۀ مناسب در مقاله احتمال بازیابی بیشتر مقاله را توسط دیگران در آینده افزایش می دهد و در نتیجه به دریافت استناد بیشتر به مقاله کمک می کند. در مجموع، کلید واژه ها باید با موضوع اصلی مقاله تناسب کافی داشته باشد(فتوحی، 1385، ص129).

جدول 5. تناسب ویژگی های کلید واژه های مقاله با کارکرد آن

5. مقدمه

کارکرد مقدمه آماده ساختن ذهن خواننده برای ورود به بحث اصلی و تبیین اهمیت مقاله است. از نوشتن جملات کلیشه ای و کلی در مقدمه پرهیز کنید، زیرا اثر منفی و ملال آوری بر ذهن خواننده به جای می گذارد برعکس اگر مقدمه با جملاتی که مبین اهمیت مقاله و رویکرد آن باشد، شروع شود، خواننده به ادامۀ مطالعۀ متن اصلی ترغیب می شود. در واقع، مقدمه باید با تبیین اهمیت موضوع مقاله، خواننده را جذب کرده و او را به مطالعۀ آن علاقمند سازد (ابوالحسنی، 1381، ص66). در مقدمۀ مقاله، نویسنده باید با توجه به نیاز و سطح مخاطبان و ضمن پرهیز از حاشیه پردازی، مدخلی برای ورود به بحث اصلی باز کند (چهرئی، 1386، ص23).

جدول 6. تناسب ویژگی های مقدمه مقاله با کارکرد آن

6. بیان مسئله

تبیین دقیق و روشن مسئله ای که انگیزۀ اصلی نگارش یک مقاله و اجرای طرح پژوهشی مورد نظر بوده، اهمیت ویژه ای دارد. موفقیت در چگونگی بیان مسئله به موفقیت مقاله کمک می کند و بی توجهی به آن نیز رغبت خواننده را در ادامۀ مطالعۀ مقاله کاهش خواهد دارد. در این بخش باید مسئله و موضوعی که زمینه ساز پژوهش شده است، همراه با حدود، ابعاد وجوانب آن به روشنی و به اختصار تبیین شود. (موسی پور و علوی، 1385، ص26-29).

جدول 7. تناسب ویژگی های بیان مسئله با کارکرد آن

7. تبیین هدف/ اهداف پژوهش

یکی از نخستین پرسش هایی که پس از انتخاب یک مقاله بر اساس عنوان آن در ذهن خوانندگان شکل می گیرد، کسب آگاهی نسبت به هدفی است که مقاله دنبال می کند و هدفی که پژوهش مربوط به آن دنبال کرده است. بنابراین، باید قبل از آن که خواننده از ادامۀ مطالعۀ مقاله به دلیل عدم آگاهی نسبت به هدف آن صرف نظر کند، به نحوی این پرسش را پاسخ داد.

جدول 8 . تناسب ویژگی های تبیین هدف مقاله با کارکرد آن

8. پرسش/ پرسش های پژوهش و گاهی فرضیه/ فرضیه های پژوهش

هر پژوهشی در صدد پاسخ گویی به پرسش یا پرسش هایی است که متناسب با هدف پژوهش تدوین شده اند. علاوه بر پرسش در بسیاری از پژوهش های قیاسی[1] و کمی[2] فرضیه هایی نیز مطرح است که باید به دقت تبیین شوند. فرضیه، پیش بینی و انتظارات پژوهشگر را از نتایج پژوهش نشان می دهد و معمولاً به رابطۀ دو یا چند متغیر اشاره دارد (موسی پور و علوی، 1385، ص 26 ـ 29).

جدول 9. تناسب پرسش ها و فرضیه های پژوهش با کارکرد آن

9. پیشینۀ پژوهش

دلایل متعددی برای اشاره به پیشینۀ پژوهش وجود دارد که از آن جمله می توان به این موارد اشاره کرد: نشان دادن پیوند پژوهش حاضر با پژوهش های قبلی، نشان داد احاطۀ نویسنده/ نویسندگان به حوزۀ موضوعی مورد مطالعه، رهنمون ساختن خواننده به مطالعۀ منابع بیشتر و به تصویر کشیدن رویکردهای حاکم بر حوزۀ موضوعی مورد نظر و ترسیم ارتباط آنها با رویکرد مقاله (پریرخ و فتاحی، 1384). بسته به جامعیت پیشینۀ پژوهش می توان مرور نوشتارها را به دو دستۀ جامع و گزیده و بر اساس رویکرد تحلیلی آنها به دو دستۀ توصیفی و تحلیلی تقسیم بندی کرد. بر این اساس در مقالات ممکن است یکی از چهار حالت ذیل پدید آید که در شکل 1 مشخص شده است. بهترین شیوه برای مقالات علمی روش تحلیلی و گزیده است، زیرا ضمن رعایت اختصار، نویسنده می تواند تحلیل خود را از روند حاکم بر حوزۀ موضوعی نیز به تصویر بکشد.

شکل1. انواع مرور نوشتارها بر اساس جامعیت آنها و سطح تحلیل در هر یک

جدول 10. تناسب ویژگی های پیشینۀ پژوهش با کارکرد آن

10. معرفی پروژه تحقیقاتی

تبیین ویژگی های پروژۀ اجرا شده و آنچه باید دربارۀ آن به خواننده گفته شود نیز اهمیت زیادی دارد. اشاره به چگونگی شکل گیری پروژه و فضایی که در آن پژوهش اجرا شده از جمله مواردی است که می تواند ذکر شود.

جدول 11. تناسب معرفی پروژۀ تحقیقاتی با کارکرد آن

11. تشریح روش شناسی مورد استفاده و تبیین رویکرد مقاله

اجرای هر طرح پژوهشی مستلزم به کارگیری یک روش شناسی[1] مناسب است که پژوهشگر را به اجرای طرح مورد نظر و پاسخ گویی به پرسش های پژوهش قادر می سازد. معمولاً در هر رشته روش های متعددی وجود دارد که برخی از آنها مقبولیت و عمومیت بیشتری دارند و در اغلب تحقیقات آن رشته مورد استفاده قرار می گیرند. البته معیار گزینش یک روش قبل از هر چیز به تناسب آن با اهداف پژوهش بستگی دارد. در واقع این هدف پژوهش و پرسش های آن است که نوع روش را تعیین می کند. با این حال توانایی پژوهشگر در بیان دلایل انتخاب روش خود و دفاع از آن کاملاً اهمیت دارد. بنابراین، تبیین دقیق روش مورد استفاده و دلایل انتخاب آن از ویژگی های مهم هر مقالۀ علمی محسوب می شود و در زمان داوری مقاله مورد توجه داوران قرار می گیرد.

جدول 12. تناسب ویژگی های روش شناسی مقاله با کارکرد آن

12. ابزار گردآوری و تحلیل داده ها

اشارۀ مختصر به روش گردآوری و تحلیل داده ها برای خوانندگان بسیار مفید خواهد بود و فرصتی برای آنان فراهم خواهد آورد که ضمن آشنایی با روش پژوهش گزارش شده از دلایل نتایج به دست آمده نیز آگاه شوند. در این قسمت لازم است چگونگی ابزار گردآوری داده ها تبیین شود (موسی پور و علوی، 1385، ص 82-83).

جدول 13. تناسب ویژگی های ابزار گردآوری داده ها با کارکرد آن

13. توصیف ویژگی های جامعۀ پژوهش و مشخصات نمونۀ گرفته شده از آن

لازم است در یک مقالۀ علمی جامعۀ پژوهش و ویژگی های آن به دقت و در عین حال به اختصار معرفی شود. به ویژه مشخصاتی از این جامعه که مربوط به موضوع مقاله است اهمیت شایان توجهی دارد. اگر این بخش از مقاله به خوبی تبیین شود، به بسیاری از پرسش هایی که ممکن است در ذهن خوانندگان در خصوص دلایل انتخاب روش شناسی و چگونگی تحلیل داده ها شکل گیرد، به خوبی پاسخ داده خواهد شد.

جدول 14. تناسب ویژگی های جامعۀ پژوهش با کارکرد آن

14. تبیین محدوده و محدودیت های پژوهش

هر طرح تحقیقاتی از نظر جامعۀ مورد مطالعه و هدفی که دنبال می کند، دارای محدودۀ[1] مشخصی است که از سوی پژوهشگر و به منظور انجام پذیر شدن[2] طرح تدوین می شود. محدودۀ هر پژوهش توسط خود پژوهشگر تعیین شده و بر روند پژوهش اعمال می شود. به منظور عملی شدن طرح های تحقیقاتی پژوهشگران ناچار به تعیین محدودۀ کار خود هستند تا بتوانند از این طریق نظمی منطقی به کار خود بخشیده و از نتایجی که به دست می آورند، دفاع کنند. در مقابل، محدودیت هایی[3] وجود دارد که خارج از کنترل پژوهشگر است و منشاء دیگری از جمله عوامل محیطی دارند. معمولاً این محدودیت ها به نحو اجتناب ناپذیری بر روند پژوهش تأثیر می گذارد. معرفی و تشریح عواملی که محدوده و محدودیت های یک پژوهش را نشان می دهند، از امتیازهای یک مقالۀ علمی به شمار می آید. اشاره به محدودیت های مطالعه به محقق کمک می کند با نگاهی نقادانه به پژوهش خود بنگرد و نتایج به دست آمده را بهتر تفسیر کند. همچنین، قبول این محدودیت ها، به داور نشان می دهد که پژوهشگر در کارش منصف و واقع بین بوده و محدودیت های پژوهش را نادیده نگرفته است. سرانجام، با ذکر محدودیت ها، تصویر روشن تری از محیط پژوهش برای خوانندگان ترسیم می شود (ابوالحسنی، 1381، ص88).

جدول 15. محدوده و محدودیت های پژوهش

15. ارائۀ یافته های توصیفی و تحلیل (معمولاً همراه با جدول و نمودار)

یافته های پژوهش باید ابتدا توصیف و سپس تجزیه و تحلیل شوند. معمولاً در این بخش چهار سطح توصیف[1]، مقایسه[2]، تحلیل[3] و تفسیر[4] قابل مشاهده است که طی این مراحل به تدریج بر سهم نویسنده و اندیشۀ او در بیان مطالب افزوده می شود. در بخش توصیفی در ارائۀ نتایج استفاده از جدول و نمودار[5] و به ویژه در رشته های علوم پایه، کشاورزی، پزشکی و مهندسی کاملاً معمول وپذیرفته شده است. توصیه می شود این جدول ها و نمودارها به نحوی تنظیم شوند که بیشترین اطلاعات را با اشغال کمترین فضا در اختیار خواننده قرار دهند (موسی پور و علوی، 1385، ص 85-96).

جدول 16. تناسب یافته های مقاله با کارکرد آن

16. بحث و نتیجه گیری

این دو بخش ممکن است همراه هم یا جداگانه اما معمولاً به دنبال یکدیگر ارائه شوند. انتظار می رود که نویسنده در این بخش پاسخ پرسش های پژوهش و برداشت نهایی خود را از پژوهش مطرح کند. در این قسمت باید مقایسه ای بین نتایج به دست آمده در مقاله با آثار دیگران که در مرور نوشتارها به آنها استناد شده است، صورت پذیرد (ابوالحسنی، 1381، 85-87).

جدول 17. تناسب ویژگی های بحث و نتیجه گیری مقاله با کارکرد آن

17. پیشنهاد/ پیشنهادهایی برای پژوهش های بعدی

معمولاً مقالات علمی با ارائۀ پیشنهادهایی برای پژوهش های بعدی به پایان می رسند. به بیان دیگر یک مقالۀ علمی باید راهگشای سایر پژوهشگران در حوزۀ موضوعی خود باشد و به جای آن آن که سعی در گذاشتن نقطۀ پایانی برای یک موضوع داشته باشد، برای گشودن افق های تازه برای سایر محققان تلاش کند.

جدول 18. تناسب پیشنهاد های مقاله با کارکرد آن

18. تقدیر و تشکر

معمولاً در پایان مقالات علمی به نام افراد یا سازمان هایی که به نحوی در اجرای پژوهش گزارش شده نقش داشته اند، اشاره می شود (فتوحی، 1385، ص138). برای مثال، مؤسسه یا سازمانی که پشتیبان مالی پژوهش بوده، کسانی که در گردآوری یا تحلیل داده ها نقش داشته اند، افرادی که به پرسشنامه ها پاسخ داده یا در مصاحبۀ مربوط به آن پژوهش شرکت کرده اند و گاهی نیز از داوران مقاله به دلیل تذکر نکات مفید تشکر می شود. البته بدیهی است در مواردی از این افراد با ذکر نامشان تقدیر می شود و درمواردی که این امکان وجود ندارد فقط به دلیل نقشی که داشته اند مورد تقدیر قرار می گیرند. مثلاً بر اساس اخلاق پژوهش نمی توان نام شرکت کنندگان در مصاحبه برای اجرای یک تحقیق را ذکر کرد و فقط کافی است از آنان برای نقش مثبتی که در اجرای تحقیق داشته اند، تشکر شود. در هر صورت، باید به نحوی از تمام کسانی که نامشان در این قسمت ذکر می شود اجازه گرفته شود و با موافقت آنان این کار صورت گیرد (ابوالحسنی، 1381، ص94).

جدول 19: تناسب ویژگی های تقدیر و تشکر با کارکرد آن

19. منابع مورد استفاده و گاهی ذکر منابعی برای مطالعۀ بیشتر

تمام منابعی که به نحوی در مقاله استفاده شده اند باید با ذکر مشخصات کتاب شناختی و بر اساس شیوه نامۀ مجلۀ مورد نظر تدوین شوند. بر اساس تقسیم بندی حرّی و شاهبداغی (1385، ص28) به طور کلی دو شیوۀ اصلی استناد عبارتند از: استنادهای درون متنی و استنادهای برون متنی که جزئیات مربوط به هر یک در انواع شیوه نامه ها موجود است. شیوه هایی مانند ای. پی. ای[1] و ام. ال. ای[2] که مطابق قواعد آنها مشخصات کوتاهی از مأخذ پس از نقل مطلب در متن نوشته می شود، درون متنی هستند. در مقابل در شیوه های برون متنی، مثل شیوه نامۀ شیکاگو و ونکور، سند مورد ارجاع در جایی خارج از متن مورد استناد قرار می گیرد. از دیدگاهی دیگر می توان استنادها را به دو دستۀ استنادهای رسمی و غیر رسمی تقسیم بندی کرد. استنادهای رسمی معمولاً به منابع چاپی مثل کتاب و مجله صورت می گیرد و استنادهای غیر رسمی به منابع منتشر نشده مثل جزوه های درسی یا سخنرانی ها ارجاع می دهند (ابوالحسنی، 1381، ص94).

جدول 20 . تناسب منابع و مآخذ مقاله با کارکرد آن

20. سایر موارد (مثل پیوست ها، واژه نامۀ تخصی، متن پرسشنامه یا معرفی نویسندگان)

چنانچه ارائۀ اطلاعات تکمیلی مثل پرسشنامه و موارد مشابه بتواند به تبیین بیشتر موضوع مقاله کمک کند، لازم است موارد مذکور به صورت پیوست به مقاله افزوده شوند. گاهی نیز در بعضی از مجله ها از نویسندگان می خواهند که شرح مختصری از سوابق علمی خود را ضمیمه کنند.

جدول 21. تناسب پیوست های مقاله با کارکرد آن

سخن پایانی

آنچه در این مقاله آمد، مروری بر کارکردهای عناصر سازندۀ مقالات علمی و ویژگی های مطلوب هر یک از آنها بود. اگرچه هر یک از حوزه های علمی رویکردهای خاص خود را دارند که آنها را از یکدیگر متمایز می سازند، با این حال عناصر مشترکی در همۀ آنها موجود است، که توجه به کارکردها و ویژگی های این عناصر به موفقیت در انتشار مقالات علمی کمک می کند. در مجموع، مقالات علمی موفق با در نظر گرفتن نیاز خوانندگان خود به نحوی تدوین می شوند که در غیاب نویسنده پاسخ گوی پرسش های احتمالی خوانندگان باشند و کمترین ابهام را در ذهن آنان ایجاد کنند. در مجموع، بر اساس معیارهای ارائه شده در این مقاله، در بهترین شکل ممکن یک مقاله که دارای تمام مؤلفه های فوق باشد و در هر قسمت بیشترین امتیاز را کسب کند، مجموع امتیازی برابر با 500 خواهد داشت. البته در شرایط واقعی کسب حداکثر امتیاز از تمام مؤلفه ها اتفاق نمی افتد. با این حال، می توان گفت مقالات با امتیاز بین 400 تا 500 در سطح عالی قرار دارند و مقالات با امتیاز بین 300 تا 400 خوب ارزیابی می شوند. به همین ترتیب، مقالات با امتیاز بین 200 تا 300 را می توان متوسط تلقی کرد. سرانجام، مقالات با امتیاز کمتر از 200 ضعیف محسوب می شوند و نیاز به بازنگری دارند. البته این امتیاز گذاری کاملاً تقریبی است. زیرا هر یک از مؤلفه های فوق وزن متفاوتی دربارۀ ارزش مقاله به خود اختصاص می دهند و برای ارزیابی دقیق تر باید این موضوع نیز لحاظ شود که پرداختن به آن خارج از حوصلۀ این اثر کوتاه است.

مآخذ :

1. ابوالحسنی، محسن (1381). چگونه مقالۀ علمی بنویسیم و آن را به چاپ برسانیم، تهران : انستیتو پاستور ایران.

2. پریرخ، مهری و رحمت الله فتاحی (1384). راهنمای نگارش مرور نوشتارها و پیشینۀ پژوهش در حوزه های علوم انسانی و اجتماعی، تهران: نشر کتابدار.

3. چهرئی، علی (1386). اصول نگارش مقالات علوم پزشکی، تهران: انتشارات پژواک علم آریا.

4. حرّی ، عباس و اعظم شاهبداغی (1385). شیوه های استناد در نگارش های علمی: رهنمودهای بین المللی، تهران : انتشارات دانشگاه تهران.

5. حرّی، عباس (1385) آیین نگارش علمی،تهران: نهاد کتابخانه های عمومی کشور.

6. سمیعی، احمد (1387). نگارش و ویرایش، تهران: سمت ، چاپ نهم.

7. ضیاء، موحد (1387). البته واضح و مبرهن است که ... رساله ای در مقاله نویسی، تهران: نیلوفر.

8ـ طوسی ، بهرام (1382). راهنمای پژوهش و اصول علمی مقاله نویسی، مشهد: نشر تابران، چاپ دهم.

9ـ طوسی، بهرام (1383). هنر نوشتن و مهارت های مقاله نویسی، مشهد: نشر تابران، چاپ هیجدهم.

10ـ فتوحی، محمود (1385) . آئین نگارش مقالۀ علمی ـ پژوهشی، تهران : سخن.

11ـ الز، جان بی. (1381). دست افزار نویسندگان: راهنمای اصول شیوا نویسی، ترجمۀ : مهدی افشار، تهران: دفتر پژوهش های فرهنگی.

12. موسی پور، نعمت اله و سید حمید رضا علوی (1385). نگارش علمی: راهنمای تدوین مقاله، پایان نامه، رساله و گزارش پژوهش کرمان: دانشگاه شهید باهنر کرمان.

13. Murray , R. (2002). Howw to Write a Thesis. Maidenhead, Open University Press.

منابعی برای مطالعه بیشتر

1. Huff, A.S. (1999). Writing for Scholarly Publication. London: Sage.

2.Murray, R. (2007). Writing for Academic Journals. Maidenhead, Open University Press.

صد ویژگی یک مقالۀ علمی ـ پژوهشی خوب

چکیده

نوشتۀ حاضر به معرفی اجزا و عناصر ساختاری مقالات علمی و پژوهشی می پردازد و ویژگی های مطلوب هر یک از این اجزا را به اختصار تبیین می کند. در اینجا به بیست عنصر یا مؤلفۀ اصلی تشکیل دهندۀ مقالات و کارکرد هر یک اشاره شده و در ادامه برای هر یک از این مؤلفه ها پنج ویژگی آمده است که در مجموع شامل یکصد ویژگی می شود. از بیست مؤلفۀ موجود، فقط نخستین مورد، یعنی « اصالت موضوع» مربوط به محتوای مقالات است و 19 مؤلفۀ دیگر به ساختار مقالات و چگونگی ارائۀ مطالب می پردازند. بدیهی است که به دلیل تنوع رشته های علمی امکان تدوین ساختاری واحد که بتواند برای همۀ رشته ها مفید باشد، میسر نیست. با این حال در اثر مختصر تلاش شده است فارغ از جنبۀ موضوعی مقالات، عناصری از ساختار آنها مطرح شود که بیشترین عمومیت را در رشته های مختلف دارند.

کلید واژه : مهارت های نگارشی، نگارش علمی، مقاله نویسی و انتشارات علمی.

مقدمه

موفقیت در انتشار مقاله های علمی و پژوهشی علاوه بر بهره مندی مؤلف آن از دانش تخصصی دربارۀ موضوع مورد مطالعه و تسلط بر مبانی نگارش ، مستلزم آگاهی از قواعدی است که آشنایی با این قواعد از طریق آموزش اصول مقاله نویسی و ممارست در امر نگارش حاصل می شود. نوشتۀ حاضر با معرفی مهم ترین عناصر تشکیل دهندۀ مقالات علمی، به مؤلفه هایی اشاره می کند که در اغلب رشته ها و حوزه های علمی عمومیت دارد و توجه به مجموع این عناصر به موفقیت مقالات کمک خواهد کرد. به رغم تفاوت های موجود در رشته های مختلف می توان ساختاری مشترک برای مقاله های علمی ترسیم کرد که معمولاً در رشته های گوناگون به شکلی کم و بیش مشابه وجود دارد. نگاهی به مجله های علمی نشان می دهد که اغلب مقاله های علمی و پژوهشی از ساختاری مشابه با طرح ارائه شده در جدول یک پیروی می کنند. این طرح از بیست مؤلفه تشکیل شده است، ولی بدیهی است که همۀ مقاله ها شامل تمام این بیست مؤلفه نبوده و ممکن است در بعضی از مقاله ها مواردی در هم ادغام شود. مثلاً می توان بخش های 11 (روش شناسی) و 12 (ابزار پژوهش) را در هم ادغام کرد. در ضمن معرفی این بیست مؤلفه بدین معنا نیست که هر مقالۀ علمی باید به تفکیک شامل تمام این موارد باشد. بلکه فقط بدین معناست که بسته به نوع مقاله، این عناصر باید به نحوی در متن مقاله حضور داشته باشند. برای مثال، در بسیاری از موارد بیان مسئله، هدف و پرسش پژوهش می تواند در مقدمۀ مقاله مطرح شوند. همچنین، چگونگی تدوین و آرایش این مؤلفه ها بر اساس خط مشی هر مجله ممکن است متفاوت باشد.

جدول 1 . بیست جزء ساختاری و مفهومی معمول در مقاله های علمی ـ پژوهشی

البته شایان ذکر است که مرور آثار موجود در زمینۀ نگارش علمی به طور کلی ( مثل کالز، 1381؛ حرّی، 1385؛ موحد، 1387؛ سمیعی، 1387 و طوسی 1383) و آثار مربوط به مقاله نویسی به طور خاص (مثل ابوالحسنی، 1381؛ فتوحی، 1385؛ طوسی، 1385 و چهرئی، 1386) نشان می دهد که تاکنون الگوهای مختلفی برای مقاله نویسی و مؤلفه های آن معرفی شده اند. با این حال، این الگوها بیش از آن که با هم متفاوت باشند به هم شبیه هستند. این تشابه نشان می دهد که نگارش علمی در رشته های مختلف، با تمام تفاوت هایی که ممکن است در شکل ظاهری آنها دیده شود، از اصول مشترکی پیروی می کنند. بر همین اساس، مقالۀ حاضر تلاش می کند به اصلی ترین مؤلفه های مقالات علمی بپردازد و نکات پایه را در این زمینه مطرح سازد.

1. اصالت موضوع

در ارزیابی و امتیاز دهی به مقاله های پژوهشی اصالت موضوع[1] یکی از امتیازهای آن محسوب می شود. نکتۀ قابل توجه در این زمینه چگونگی بیان این اصالت و دفاع از آن است. در اینجا به چند مورد اشاره می شود که وجود حتی یکی از آنها برای اثبات اصالت یک اثر کافی است ( مورای[2]، 19، 2002، ص52).

ـ اجرای تحقیقی که قبلاً انجام نشده است: بدیهی است هر تحقیقی که برای نخستین بار انجام شود به گسترش مرزهای دانش کمک می کند و می تواند زمینه ساز پژوهش های آتی باشد و به همین دلیل اصیل محسوب می شود.

ـ بیان یک ایدۀ تازه به نحوی که قبلاً انجام نشده است: اثبات اصالت یک پژوهش می تواند جنبه های مختلفی داشته باشد که یکی از آنها همین بیان ایده های نوست. حتی اگر این ایده ها در یک مقاله فقط در حد طرح موضوع و اشاره به اهمیت آن آورده شود، باز هم دلیلی بر اصالت مقاله به شمار می آید.

ـ استنتاج از ایده های دیگران از زاویه ای نو: تبیین مبانی نظری هر رشته از مسئولیت های دشوار پژوهشگران آن رشته محسوب می شود. به بیان دیگر پویایی هر رشته به نحو قابل توجهی به تبیین بنیان های نظری آن بستگی دارد و این مهم از رهگذر تلاش های افرادی حاصل می شود که توانایی استنتاج ایده های موجود را از زوایای نو دارد.

ـ اجرای یک تحقیق در یک کشور برای اولین بار: هیچ تحقیقی در خلاء صورت نمی پذیرد و همواره متأثر از مؤلفه های پیدا و پنهانی است که در زمینه[3] تحقیق وجود دارند. از این رو هر گاه پژوهشی برای نخستین بار در یک کشور انجام شود، حتی اگر این تحقیق قبلاً نیز در کشور دیگری انجام شده باشد، اصیل محسوب می شود. اصالت چنین پژوهشی ناشی از عوامل زمینه ای[4] است که متغیرهای تحقیق را تحت تأثیر قرار می دهند. به ویژه این رویکرد در مطالعات علوم انسانی و اجتماعی اهمیت بسزایی دارد.

ـ استفاده از تکنیک های موجود برای منظوری تازه : در هر حوزۀ مطالعاتی ابزار و روش پذیرفته شده ای وجود دارد که مورد استفادۀ محققان قرار می گیرند. پژوهشگرانی که با تکیه بر خلاقیت و نوآوری خود توان گذر از قلمرو روش شناختی موجود را دارند، امکان اجرای مطالعات اصیلی را خواهند داشت که اصالت آنها بیش از آن که وابسته به اصالت موضوع مورد بررسی باشد، مدیون نوآوری درمبانی روش شناختی پژوهش است.

ـ گذر از مرزهای روش شناسی رشتۀ خود: گرچه هر یک از حوزه های مطالعاتی مبانی روش شناختی خاص خود را در تحقیق دارند، شباهت ها و اصول مشترکی میان آنها می توان یافت که زمینه ساز خلق پژوهش های اصیل خواهند بود.

ـ مشارکت در دانش: مشارکت در دانش به سه شکل رخ می دهد؛ نخست مشارکت یک تحقیق در مبانی نظری[5] یک رشته است که می تواند ضامن اصالت آن باشد. دوم مشارکت در عمل[6] به منظور حل مشکلی که زمینه ساز اجرای پژوهش شده است می تواند این هدف را تأمین کند. سرانجام مشارکت در تدوین خط مشی[7] و تصمیم گیری می تواند دلیلی بر اصالت یک مقاله محسوب شود.

ـ استمرار یک کار اصیل دیگر: یکی از معیارهای ارزیابی مطالعات تحقیقی سنجش توان آن ها در فراهم آوری زمینۀ لازم برای آیندگان است. در مقایسۀ دو پروژۀ تحقیقی مشابه پروژه ای امتیاز بیشتری می گیرد که زمینه ساز فعالیت های گسترده تری است. همۀ فعالیت هایی که ادامه دهندۀ یک کار اصیل باشند، همچنان اصالت لازم را برای انتشار دارند(همان،ص52)

جدول 2 . معیارهای مورد نیاز برای ارزیابی میزان اصالت یک مقاله

2. عنوان

نخستین بخش هر مقاله که توسط خوانندگان دیده می شود عنوان است. معمولاً نیز نخستین قضاوت خواننده دربارۀ محتوای مقاله از مطالعۀ عنوان حاصل می شود. عنوان مقاله، که در واقع هویت مقاله و هدف آن را به نمایش می گذارد، باید روشن، گویا، جامعف مانع و تا حد ممکن مختصر باشد (فتوحی، 1385، ص 125؛ موحد،1387، ص53؛ و چهرئی، 1386، ص5). از آنجا که افراد معمولاً بر اساس عنوان مقاله به جست و جو در بانک های اطلاعاتی مقالات می پردازند، دقت در انتخاب کلمات به کار رفته در عنوان به بازیابی مؤثرتر مقاله از سوی سایر پژوهشگران کمک می کند. بنابراین توصیه می شود از به کار بردن واژگانی که به عنوان کلید واژه برگزیده نمی شوند پرهیز کنید (چهرئی، 1386، ص5). عباراتی مانند « مقدمه ای بر»[1]، « بررسی و تحلیلی از»[2] ، و موارد مشابه فقط به طولانی شدن عنوان منجر شده و نقشی در بازیابی بهتر مقاله ایفا خواهند کرد.

جدول 3. تناسب ویژگی های عنوان مقاله با کارکرد آن

3. چکیده

هدف از تهیۀ چکیده فرآهم آوردن تصویری کلی در خصوص محتوای مقاله است. کارکرد چکیده آن است که به خواننده در تصمیم گیری برای مطالعۀ متن اصلی یا عدم مطالعۀ آن کمک کند. بنابراین، چکیده باید مهم ترین موارد مطرح شده در متن اصلی را به اختصار در برگیرد. چکیده باید درست، دقیق، مستقل از متن، موجز، صریح، غیر قضاوتی، روان و منسجم باشد (فتوحی، 1385، ص127). چکیده باید به صورت یک بند و به زمان گذشته نوشته شود و حاوی مطالبی باشد که در مقاله بحث شده است(ابوالحسنی، 1381، ص62).

جدول 4. معیارهای ارزیابی چکیدۀ مقاله

4. کلید واژه ها

معمولاً دو روش اصلی برای انتخاب کلید واژه ها وجود دارد. روش اول که به انتخاب کلیدواژه های کنترل شده معروف است، به کمک اصطلاح نامه ها[1] صورت می گیرد. در روش دوم که تحت عنوان انتخاب آزاد شناخته می شود، بر اساس تصمیم نویسنده صورت می گیرد. در هر یک از این دو روش لازم است ترکیبی از واژگان اعم و اخص[2] که بیشترین و نزدیک ترین رابطۀ معنایی را با محتوای مقاله دارد، انتخاب شود. انتخاب کلید واژۀ مناسب در مقاله احتمال بازیابی بیشتر مقاله را توسط دیگران در آینده افزایش می دهد و در نتیجه به دریافت استناد بیشتر به مقاله کمک می کند. در مجموع، کلید واژه ها باید با موضوع اصلی مقاله تناسب کافی داشته باشد(فتوحی، 1385، ص129).

جدول 5. تناسب ویژگی های کلید واژه های مقاله با کارکرد آن

5. مقدمه

کارکرد مقدمه آماده ساختن ذهن خواننده برای ورود به بحث اصلی و تبیین اهمیت مقاله است. از نوشتن جملات کلیشه ای و کلی در مقدمه پرهیز کنید، زیرا اثر منفی و ملال آوری بر ذهن خواننده به جای می گذارد برعکس اگر مقدمه با جملاتی که مبین اهمیت مقاله و رویکرد آن باشد، شروع شود، خواننده به ادامۀ مطالعۀ متن اصلی ترغیب می شود. در واقع، مقدمه باید با تبیین اهمیت موضوع مقاله، خواننده را جذب کرده و او را به مطالعۀ آن علاقمند سازد (ابوالحسنی، 1381، ص66). در مقدمۀ مقاله، نویسنده باید با توجه به نیاز و سطح مخاطبان و ضمن پرهیز از حاشیه پردازی، مدخلی برای ورود به بحث اصلی باز کند (چهرئی، 1386، ص23).

جدول 6. تناسب ویژگی های مقدمه مقاله با کارکرد آن

6. بیان مسئله

تبیین دقیق و روشن مسئله ای که انگیزۀ اصلی نگارش یک مقاله و اجرای طرح پژوهشی مورد نظر بوده، اهمیت ویژه ای دارد. موفقیت در چگونگی بیان مسئله به موفقیت مقاله کمک می کند و بی توجهی به آن نیز رغبت خواننده را در ادامۀ مطالعۀ مقاله کاهش خواهد دارد. در این بخش باید مسئله و موضوعی که زمینه ساز پژوهش شده است، همراه با حدود، ابعاد وجوانب آن به روشنی و به اختصار تبیین شود. (موسی پور و علوی، 1385، ص26-29).

جدول 7. تناسب ویژگی های بیان مسئله با کارکرد آن

7. تبیین هدف/ اهداف پژوهش

یکی از نخستین پرسش هایی که پس از انتخاب یک مقاله بر اساس عنوان آن در ذهن خوانندگان شکل می گیرد، کسب آگاهی نسبت به هدفی است که مقاله دنبال می کند و هدفی که پژوهش مربوط به آن دنبال کرده است. بنابراین، باید قبل از آن که خواننده از ادامۀ مطالعۀ مقاله به دلیل عدم آگاهی نسبت به هدف آن صرف نظر کند، به نحوی این پرسش را پاسخ داد.

جدول 8 . تناسب ویژگی های تبیین هدف مقاله با کارکرد آن

8. پرسش/ پرسش های پژوهش و گاهی فرضیه/ فرضیه های پژوهش

هر پژوهشی در صدد پاسخ گویی به پرسش یا پرسش هایی است که متناسب با هدف پژوهش تدوین شده اند. علاوه بر پرسش در بسیاری از پژوهش های قیاسی[1] و کمی[2] فرضیه هایی نیز مطرح است که باید به دقت تبیین شوند. فرضیه، پیش بینی و انتظارات پژوهشگر را از نتایج پژوهش نشان می دهد و معمولاً به رابطۀ دو یا چند متغیر اشاره دارد (موسی پور و علوی، 1385، ص 26 ـ 29).

جدول 9. تناسب پرسش ها و فرضیه های پژوهش با کارکرد آن

9. پیشینۀ پژوهش

دلایل متعددی برای اشاره به پیشینۀ پژوهش وجود دارد که از آن جمله می توان به این موارد اشاره کرد: نشان دادن پیوند پژوهش حاضر با پژوهش های قبلی، نشان داد احاطۀ نویسنده/ نویسندگان به حوزۀ موضوعی مورد مطالعه، رهنمون ساختن خواننده به مطالعۀ منابع بیشتر و به تصویر کشیدن رویکردهای حاکم بر حوزۀ موضوعی مورد نظر و ترسیم ارتباط آنها با رویکرد مقاله (پریرخ و فتاحی، 1384). بسته به جامعیت پیشینۀ پژوهش می توان مرور نوشتارها را به دو دستۀ جامع و گزیده و بر اساس رویکرد تحلیلی آنها به دو دستۀ توصیفی و تحلیلی تقسیم بندی کرد. بر این اساس در مقالات ممکن است یکی از چهار حالت ذیل پدید آید که در شکل 1 مشخص شده است. بهترین شیوه برای مقالات علمی روش تحلیلی و گزیده است، زیرا ضمن رعایت اختصار، نویسنده می تواند تحلیل خود را از روند حاکم بر حوزۀ موضوعی نیز به تصویر بکشد.

شکل1. انواع مرور نوشتارها بر اساس جامعیت آنها و سطح تحلیل در هر یک

جدول 10. تناسب ویژگی های پیشینۀ پژوهش با کارکرد آن

10. معرفی پروژه تحقیقاتی

تبیین ویژگی های پروژۀ اجرا شده و آنچه باید دربارۀ آن به خواننده گفته شود نیز اهمیت زیادی دارد. اشاره به چگونگی شکل گیری پروژه و فضایی که در آن پژوهش اجرا شده از جمله مواردی است که می تواند ذکر شود.

جدول 11. تناسب معرفی پروژۀ تحقیقاتی با کارکرد آن

11. تشریح روش شناسی مورد استفاده و تبیین رویکرد مقاله

اجرای هر طرح پژوهشی مستلزم به کارگیری یک روش شناسی[1] مناسب است که پژوهشگر را به اجرای طرح مورد نظر و پاسخ گویی به پرسش های پژوهش قادر می سازد. معمولاً در هر رشته روش های متعددی وجود دارد که برخی از آنها مقبولیت و عمومیت بیشتری دارند و در اغلب تحقیقات آن رشته مورد استفاده قرار می گیرند. البته معیار گزینش یک روش قبل از هر چیز به تناسب آن با اهداف پژوهش بستگی دارد. در واقع این هدف پژوهش و پرسش های آن است که نوع روش را تعیین می کند. با این حال توانایی پژوهشگر در بیان دلایل انتخاب روش خود و دفاع از آن کاملاً اهمیت دارد. بنابراین، تبیین دقیق روش مورد استفاده و دلایل انتخاب آن از ویژگی های مهم هر مقالۀ علمی محسوب می شود و در زمان داوری مقاله مورد توجه داوران قرار می گیرد.

جدول 12. تناسب ویژگی های روش شناسی مقاله با کارکرد آن

12. ابزار گردآوری و تحلیل داده ها

اشارۀ مختصر به روش گردآوری و تحلیل داده ها برای خوانندگان بسیار مفید خواهد بود و فرصتی برای آنان فراهم خواهد آورد که ضمن آشنایی با روش پژوهش گزارش شده از دلایل نتایج به دست آمده نیز آگاه شوند. در این قسمت لازم است چگونگی ابزار گردآوری داده ها تبیین شود (موسی پور و علوی، 1385، ص 82-83).

جدول 13. تناسب ویژگی های ابزار گردآوری داده ها با کارکرد آن

13. توصیف ویژگی های جامعۀ پژوهش و مشخصات نمونۀ گرفته شده از آن

لازم است در یک مقالۀ علمی جامعۀ پژوهش و ویژگی های آن به دقت و در عین حال به اختصار معرفی شود. به ویژه مشخصاتی از این جامعه که مربوط به موضوع مقاله است اهمیت شایان توجهی دارد. اگر این بخش از مقاله به خوبی تبیین شود، به بسیاری از پرسش هایی که ممکن است در ذهن خوانندگان در خصوص دلایل انتخاب روش شناسی و چگونگی تحلیل داده ها شکل گیرد، به خوبی پاسخ داده خواهد شد.

جدول 14. تناسب ویژگی های جامعۀ پژوهش با کارکرد آن

14. تبیین محدوده و محدودیت های پژوهش

هر طرح تحقیقاتی از نظر جامعۀ مورد مطالعه و هدفی که دنبال می کند، دارای محدودۀ[1] مشخصی است که از سوی پژوهشگر و به منظور انجام پذیر شدن[2] طرح تدوین می شود. محدودۀ هر پژوهش توسط خود پژوهشگر تعیین شده و بر روند پژوهش اعمال می شود. به منظور عملی شدن طرح های تحقیقاتی پژوهشگران ناچار به تعیین محدودۀ کار خود هستند تا بتوانند از این طریق نظمی منطقی به کار خود بخشیده و از نتایجی که به دست می آورند، دفاع کنند. در مقابل، محدودیت هایی[3] وجود دارد که خارج از کنترل پژوهشگر است و منشاء دیگری از جمله عوامل محیطی دارند. معمولاً این محدودیت ها به نحو اجتناب ناپذیری بر روند پژوهش تأثیر می گذارد. معرفی و تشریح عواملی که محدوده و محدودیت های یک پژوهش را نشان می دهند، از امتیازهای یک مقالۀ علمی به شمار می آید. اشاره به محدودیت های مطالعه به محقق کمک می کند با نگاهی نقادانه به پژوهش خود بنگرد و نتایج به دست آمده را بهتر تفسیر کند. همچنین، قبول این محدودیت ها، به داور نشان می دهد که پژوهشگر در کارش منصف و واقع بین بوده و محدودیت های پژوهش را نادیده نگرفته است. سرانجام، با ذکر محدودیت ها، تصویر روشن تری از محیط پژوهش برای خوانندگان ترسیم می شود (ابوالحسنی، 1381، ص88).

جدول 15. محدوده و محدودیت های پژوهش

15. ارائۀ یافته های توصیفی و تحلیل (معمولاً همراه با جدول و نمودار)

یافته های پژوهش باید ابتدا توصیف و سپس تجزیه و تحلیل شوند. معمولاً در این بخش چهار سطح توصیف[1]، مقایسه[2]، تحلیل[3] و تفسیر[4] قابل مشاهده است که طی این مراحل به تدریج بر سهم نویسنده و اندیشۀ او در بیان مطالب افزوده می شود. در بخش توصیفی در ارائۀ نتایج استفاده از جدول و نمودار[5] و به ویژه در رشته های علوم پایه، کشاورزی، پزشکی و مهندسی کاملاً معمول وپذیرفته شده است. توصیه می شود این جدول ها و نمودارها به نحوی تنظیم شوند که بیشترین اطلاعات را با اشغال کمترین فضا در اختیار خواننده قرار دهند (موسی پور و علوی، 1385، ص 85-96).

جدول 16. تناسب یافته های مقاله با کارکرد آن

16. بحث و نتیجه گیری

این دو بخش ممکن است همراه هم یا جداگانه اما معمولاً به دنبال یکدیگر ارائه شوند. انتظار می رود که نویسنده در این بخش پاسخ پرسش های پژوهش و برداشت نهایی خود را از پژوهش مطرح کند. در این قسمت باید مقایسه ای بین نتایج به دست آمده در مقاله با آثار دیگران که در مرور نوشتارها به آنها استناد شده است، صورت پذیرد (ابوالحسنی، 1381، 85-87).

جدول 17. تناسب ویژگی های بحث و نتیجه گیری مقاله با کارکرد آن

17. پیشنهاد/ پیشنهادهایی برای پژوهش های بعدی

معمولاً مقالات علمی با ارائۀ پیشنهادهایی برای پژوهش های بعدی به پایان می رسند. به بیان دیگر یک مقالۀ علمی باید راهگشای سایر پژوهشگران در حوزۀ موضوعی خود باشد و به جای آن آن که سعی در گذاشتن نقطۀ پایانی برای یک موضوع داشته باشد، برای گشودن افق های تازه برای سایر محققان تلاش کند.

جدول 18. تناسب پیشنهاد های مقاله با کارکرد آن

18. تقدیر و تشکر

معمولاً در پایان مقالات علمی به نام افراد یا سازمان هایی که به نحوی در اجرای پژوهش گزارش شده نقش داشته اند، اشاره می شود (فتوحی، 1385، ص138). برای مثال، مؤسسه یا سازمانی که پشتیبان مالی پژوهش بوده، کسانی که در گردآوری یا تحلیل داده ها نقش داشته اند، افرادی که به پرسشنامه ها پاسخ داده یا در مصاحبۀ مربوط به آن پژوهش شرکت کرده اند و گاهی نیز از داوران مقاله به دلیل تذکر نکات مفید تشکر می شود. البته بدیهی است در مواردی از این افراد با ذکر نامشان تقدیر می شود و درمواردی که این امکان وجود ندارد فقط به دلیل نقشی که داشته اند مورد تقدیر قرار می گیرند. مثلاً بر اساس اخلاق پژوهش نمی توان نام شرکت کنندگان در مصاحبه برای اجرای یک تحقیق را ذکر کرد و فقط کافی است از آنان برای نقش مثبتی که در اجرای تحقیق داشته اند، تشکر شود. در هر صورت، باید به نحوی از تمام کسانی که نامشان در این قسمت ذکر می شود اجازه گرفته شود و با موافقت آنان این کار صورت گیرد (ابوالحسنی، 1381، ص94).

جدول 19: تناسب ویژگی های تقدیر و تشکر با کارکرد آن

19. منابع مورد استفاده و گاهی ذکر منابعی برای مطالعۀ بیشتر

تمام منابعی که به نحوی در مقاله استفاده شده اند باید با ذکر مشخصات کتاب شناختی و بر اساس شیوه نامۀ مجلۀ مورد نظر تدوین شوند. بر اساس تقسیم بندی حرّی و شاهبداغی (1385، ص28) به طور کلی دو شیوۀ اصلی استناد عبارتند از: استنادهای درون متنی و استنادهای برون متنی که جزئیات مربوط به هر یک در انواع شیوه نامه ها موجود است. شیوه هایی مانند ای. پی. ای[1] و ام. ال. ای[2] که مطابق قواعد آنها مشخصات کوتاهی از مأخذ پس از نقل مطلب در متن نوشته می شود، درون متنی هستند. در مقابل در شیوه های برون متنی، مثل شیوه نامۀ شیکاگو و ونکور، سند مورد ارجاع در جایی خارج از متن مورد استناد قرار می گیرد. از دیدگاهی دیگر می توان استنادها را به دو دستۀ استنادهای رسمی و غیر رسمی تقسیم بندی کرد. استنادهای رسمی معمولاً به منابع چاپی مثل کتاب و مجله صورت می گیرد و استنادهای غیر رسمی به منابع منتشر نشده مثل جزوه های درسی یا سخنرانی ها ارجاع می دهند (ابوالحسنی، 1381، ص94).

جدول 20 . تناسب منابع و مآخذ مقاله با کارکرد آن

20. سایر موارد (مثل پیوست ها، واژه نامۀ تخصی، متن پرسشنامه یا معرفی نویسندگان)

چنانچه ارائۀ اطلاعات تکمیلی مثل پرسشنامه و موارد مشابه بتواند به تبیین بیشتر موضوع مقاله کمک کند، لازم است موارد مذکور به صورت پیوست به مقاله افزوده شوند. گاهی نیز در بعضی از مجله ها از نویسندگان می خواهند که شرح مختصری از سوابق علمی خود را ضمیمه کنند.

جدول 21. تناسب پیوست های مقاله با کارکرد آن

سخن پایانی

آنچه در این مقاله آمد، مروری بر کارکردهای عناصر سازندۀ مقالات علمی و ویژگی های مطلوب هر یک از آنها بود. اگرچه هر یک از حوزه های علمی رویکردهای خاص خود را دارند که آنها را از یکدیگر متمایز می سازند، با این حال عناصر مشترکی در همۀ آنها موجود است، که توجه به کارکردها و ویژگی های این عناصر به موفقیت در انتشار مقالات علمی کمک می کند. در مجموع، مقالات علمی موفق با در نظر گرفتن نیاز خوانندگان خود به نحوی تدوین می شوند که در غیاب نویسنده پاسخ گوی پرسش های احتمالی خوانندگان باشند و کمترین ابهام را در ذهن آنان ایجاد کنند. در مجموع، بر اساس معیارهای ارائه شده در این مقاله، در بهترین شکل ممکن یک مقاله که دارای تمام مؤلفه های فوق باشد و در هر قسمت بیشترین امتیاز را کسب کند، مجموع امتیازی برابر با 500 خواهد داشت. البته در شرایط واقعی کسب حداکثر امتیاز از تمام مؤلفه ها اتفاق نمی افتد. با این حال، می توان گفت مقالات با امتیاز بین 400 تا 500 در سطح عالی قرار دارند و مقالات با امتیاز بین 300 تا 400 خوب ارزیابی می شوند. به همین ترتیب، مقالات با امتیاز بین 200 تا 300 را می توان متوسط تلقی کرد. سرانجام، مقالات با امتیاز کمتر از 200 ضعیف محسوب می شوند و نیاز به بازنگری دارند. البته این امتیاز گذاری کاملاً تقریبی است. زیرا هر یک از مؤلفه های فوق وزن متفاوتی دربارۀ ارزش مقاله به خود اختصاص می دهند و برای ارزیابی دقیق تر باید این موضوع نیز لحاظ شود که پرداختن به آن خارج از حوصلۀ این اثر کوتاه است.

مآخذ :

1. ابوالحسنی، محسن (1381). چگونه مقالۀ علمی بنویسیم و آن را به چاپ برسانیم، تهران : انستیتو پاستور ایران.

2. پریرخ، مهری و رحمت الله فتاحی (1384). راهنمای نگارش مرور نوشتارها و پیشینۀ پژوهش در حوزه های علوم انسانی و اجتماعی، تهران: نشر کتابدار.

3. چهرئی، علی (1386). اصول نگارش مقالات علوم پزشکی، تهران: انتشارات پژواک علم آریا.

4. حرّی ، عباس و اعظم شاهبداغی (1385). شیوه های استناد در نگارش های علمی: رهنمودهای بین المللی، تهران : انتشارات دانشگاه تهران.

5. حرّی، عباس (1385) آیین نگارش علمی،تهران: نهاد کتابخانه های عمومی کشور.

6. سمیعی، احمد (1387). نگارش و ویرایش، تهران: سمت ، چاپ نهم.

7. ضیاء، موحد (1387). البته واضح و مبرهن است که ... رساله ای در مقاله نویسی، تهران: نیلوفر.

8ـ طوسی ، بهرام (1382). راهنمای پژوهش و اصول علمی مقاله نویسی، مشهد: نشر تابران، چاپ دهم.

9ـ طوسی، بهرام (1383). هنر نوشتن و مهارت های مقاله نویسی، مشهد: نشر تابران، چاپ هیجدهم.

10ـ فتوحی، محمود (1385) . آئین نگارش مقالۀ علمی ـ پژوهشی، تهران : سخن.

11ـ الز، جان بی. (1381). دست افزار نویسندگان: راهنمای اصول شیوا نویسی، ترجمۀ : مهدی افشار، تهران: دفتر پژوهش های فرهنگی.

12. موسی پور، نعمت اله و سید حمید رضا علوی (1385). نگارش علمی: راهنمای تدوین مقاله، پایان نامه، رساله و گزارش پژوهش کرمان: دانشگاه شهید باهنر کرمان.

13. Murray , R. (2002). Howw to Write a Thesis. Maidenhead, Open University Press.

منابعی برای مطالعه بیشتر

1. Huff, A.S. (1999). Writing for Scholarly Publication. London: Sage.

2.Murray, R. (2007). Writing for Academic Journals. Maidenhead, Open University Press.

منبع: دانشیار

متن کامل مصاحبه دکتر فاطمه رخشانی در برنامه دانه مورخ 2/5/93

به نام خدا

علی درستکار مجری برنامه دانه شبکه 4:

تالیف 4 کتاب ، 44مقاله فارسی ،32مقاله لاتین در مجلات بین المللی ،60مقاله در همایش ها و کنگره های ملی ،35مقاله در کنگره های جهانی، پژوهشگر نمونه علوم پزشکی زاهدان ،زن نمونه ، استاد نمونه ،دریافت جایزه به عنوان زن نمونه پژوهشگر از ریاست جمهور سال 1385 ، معلول نمونه در زمینه پژوهشی 1387 و دریافت نشان درجه 2 پژوهش از ریاست جمهور . در دوران کودکی دچار تب ودر نتیجه تزریق نادرست پنی سیلین گرفتار معلولیت شده اند وتا الان شجاعانه ،راسخ و نستوه با این مشکل مبارزه نموده اند و به عنوان شخصی خدمت گذار وماثر و فخر آفرین برای هر یک از ما ایرانیان خدمت کرده اند و می کنند با کمال نشاط انگیزه و توان ،آنقدر که من (مجری) در مقابل ایشان احساس ریزی کرده ام .

زندگی نامه دکتر فاطمه رخشانی از زبان ایشان :

متولد 1343 در استان سیستان و بلوچستان شهر زاهدان می باشم در خانواده ای متوسط با 8 فرزند که من فرزند سوم بودم . در سن 3 سالگی در یک اپیدمی فلج اطفال مبتلا به این بیماری شدم و مجبور به استفاده از عصا وصندلی چرخدار شدم که هم ازلحاظ جسمی و هم فرهنگی تحمل این شرایط برایم سخت بود . مثلا جلوی روی خودم به پدرم میگفتند این بچه را اذیت نکن و مدرسه نیار ولی پدرم شدیدا به این موضوع اعتراض داشت و می گفت اگر همه بچه ها من درس نخونند این یکی باید بخونه و خوندم و با راهنمایی اساتید رشته آموزش بهداشت را انتخاب کردم و سال 67در دانشگاه تربیت مدرس فوق لیسانس آموزش بهداشت پذیرفته شدم .در همان جلسه اول در دانشگاه تربیت مدرس یکی از اساتید که خیلی به من لطف دارند و من هم همینطور پرسید که چرا با این شرایط جسمی اومدی رشته بهداشت چون بهداشت رشته ایست که فرد باید بتونه مرتب به خانه بهداشت روستاهها و جاههای مختلف سرکشی کند واین برای تو سخته و من چون خیلی این جمله "نمی تونی نمی تونی" را شنیده بودم با وجود اینکه جلوی همکلاسی هام گفتند ولی من هم گفتم این هم مثل بقیه است و مطمئنا من از پسش بر میام و دوستان وهم کلاسیهای من می دونند که هیچ کس به اندازه من روستا و خانه بهداشت کار نکرد اینقدر که من روستا رفتم هیچ کدام از هم رشته ای های من نرفتند. در سال 1370بعد از فارغ التحصیلی به عنوان عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان شروع به کار کردم و به دلیل نیاز دانشگاه علاوه به تدریس کارهای اجرایی هم انجام می دادم و این به دلیل تازه تاسیس بودن دانشگاه بود و نیازمند این همکاری بود ومن مسئولیت آموزش بهداشت کل استان را بر عهده گرفتم .وهمزمان که رئیس دانشکده بهداشت بودم دانشجوی دکترای آموزشی بهداشت هم بودم. همچنین معاونت پژوهشی دانشگاه و از این مسوولیت های هم زمان در طول مدت تحصیل و کار زیاد داشته ام و شبانه روزی کار می کردم و از صبح تا 11:30شب کار می کردم 4 سال بعد از گرفتن دکتری ،مدرک دانشیاری را گرفتم وسال 88مدرک استادی را در این رشته گرفتم . دانشیاری نفر چهارم در کشور و اولین دانشیار زن بودم در استادی هم نفر سوم بودم . من همیشه تمام روز از خودم حساب می کشیدم و می گفتم از بقیه عقبم روزهایی که خیلی کار می کنم ودر آخر روز احساس خستگی مفرط (در حد مرگ ) می کنم خیلی خوشحالم. وبه این دلیل زیاد کار می کنم که فکر می کنم دلیلی داشته که خلق شده ام و باید کار کنم و هنوز بعد از سالها با خودم می گم هنوز اون کاری که خدا من رو به خاطر ش خلق کرده انجام نداده ام و معتقدم اگر روی این ویلچر نبودم این موقعیت را نداشتم الان سالهاست که ویلچر رو نمی بینم و دیر متوجه می شوم که این هست خیلی ها که همراهم می آیند گاهی می گویند فلان جا میتونی بری ؟!!و من می گویم که چرا نتونم برم من خیلی وقتها با دوستام به کوه رفتم وبا ویلچهر شکسته پایین اومدم !!برای اینکه اصلا فکر نکردم که نباید این کوه را بروم اینکه فرد بتونه خداوند را پشت سر خودش داشته باشه و یک روح بزرگ داشته باشه می تونه با هر شرایطی بهترین آدم باشد مطمئنا وقتی خداوند می گوید که انسان خلیفه من بر زمین است از این خلیفه بودن هدفی دارد ومن هنوز دنبال این هستم که خداوند از حضور من به دنبال چه چیزی بوده که امیدوارم تا پایان زندگی ام انجام بدهم .

مجری: هر کدام از ما در خانواده هایی به دنیا می آییم که دارای سطح مشخص و دارای سطوح متفاوتی از دانش و بینش به همین دلیل به شکل های مختلفی تربیت می شویم بینش و جهانبینی و ایدئولوژی و نگاه ما به زندگی و دنیا متفاوت است اما این امکان را هم خدا وهم جامعه به ما داده که بتوانیم به شخصیت های کمال یافته و دارای بینش بلندبه شخصیت های رفیع و بلند قامت نگاه کنیم و بلند نظر و دور اندیش و بلند همتی را از ایشان بیاموزیم من به شخصه این افتخار رادر زندگی ام که بتوانم به بهانه های مختلف در محضر شخصیت های مختلف ایران بنشینم و اگر قابل باشم کسب بزرگی کنم و بزرگی بیاموزم چرا فکر می کنید همیشه عقب هستید ؟.

دست خودم نیست من همیشه دشمن عقربه های ساعت هستم ونگاه می کنم ببینم که چطور می گذرانم و سعی می کنم روزهام فعال باشد و اگر روزی کمتر کار کنم احساس می کنم روز خوبی نیست وناراحت هستم ونکند خیلی کارها داره انجام میشه ومن فرصت انجام دادن آن را ازدست می دهم .

مجری : از روزهای اولی که متوجه شدید به این بیماری دچار شده اید بگویید.

همیشه معتقدم آنچه که خداوند مقدر کرده برای انسان اتفاق می افتد و پدر من هم واسطه ای بودند از طرف خداوند ولی واقعا برای من سنگ تمام گذاشتند ودر آن زمان پدر من 6 کلاس سواد داشت ولی خیلی با شعور و عقل بسیار بالا تصمیم قطعی داشت که از بین بچه هاش حتما من ادامه تحصیل بدم .ایشون شغل ارتشی بود ولی بعد از این اتفاق که برای من افتاد خیلی زود خودشان را بازنشسته کردند تا من را به مدرسه ببرند و بیاورند و خداوند زحمت ایشان را بی نتیجه نگذاشت و وقتی داشت از دنیا می رفت می گفت که خیلی برام مهم بود که از بین 8 تا بچه ام به جایی رسیدی و مستقل شدی و خیلی ها هم به تو وابسته شده اند (از لحاظ علمی) مجری : از بقیه اعضاء خانواده بیشتر درس خوندید؟ بله من از همه اعضاءخانواده بیشتر درس خوندم و کار کردم ان شاءا...همه پدر و مادرها در تربیت فرزندانشان موفق باشند مجری: ان شاءا...همه بچه ها هم در خوشحال داشتن پدر و مادرشون موفق باشند.

مجری : تصویر شما را در زلزله بوشهر ،در افغانستان در سیستان و بلو چستان دیدیم در حج دیدیم وقتی مدال ورزشی به گردن داشتید را دیدیم من عنوان پیامبری بهداشت را به شما دادم چون پیامها ی سلامت را به مردم می رسانید .این رشته چه رشته ای است آیا یک دانش است یا یک فن است؟

علت اومدن من به این برنامه واقعا پرداختن به زندگی من نبود و این بخشی ازبرنامه شما بود ولی بیشتر به خاطر اینکه در رابطه با رشته خودم طرح موضوع بکنم حضور پیدا کردم اول باید فرق بین بهداشت و درمان را بگویم .ما وقتی صحبت از درمان می کنیم مثلا درد دندان داریم مسلما تصمیم میگیریم درد را کم کنیم اولین کاری هم برای کسی که دردش را کم کند می گوید خدا را شکر دست شما درد نکند که درد دندان من را کم کردید مثلا قرص می خورد یا می کشد این اون بخشی است که مردم خودشان می آیند دنبالش و قطعا تا به نتیجه نرسند ولکن آن نیستند.اما بحث بهداشت بیشتر مباحث پیشگیری است مثلا همین بحث دندان اگر ما هر روز به مردم بگوییم هر روز یکی دو بار مسواک بزنید و تا آخر عمر باید مسواک بزنید نتیجه مسواک زدنشون را نمی بینند خوب دندونشون خراب نمیشه و ممکنه مرتبط ندونند که مسواک زدن باعث حفظ دندانهایشان شده به این دلیل است که نتیجه بهداشت برای مردم و مسئولین دیر مشخص می شود یا اصلا ملموس نیست درمان را مردم به زحمت و به هر ترتیبی است از ما می گیرند .ولی بهداشت را به هر شکلی که هست باید به مردم بدهیم به همین دلیل این سیاستی است که همه ما باید در نظر بگیریم وهم سیاستمداران ما و همه در این فرضیه اهتمام آن را داشته باشیم .بحث آموزش بهداشت اصل و پایه کارهای بهداشتی است یعنی وقتی صحبت از پیشگیری می کنیم اولین چیزی که طرح می شود این است که چگونه پیشگیری از بیماری ها اتفاق می افتد مسلما رفتارهایی که مردم دارند می تواند منجر به این بشه که مردم سلامتشان را حفظ کنند .یکی از اصول اولیه مراقبتهای بهداشتی در سازمان جهانی بهداشت مطرح شد بحث آموزش بهداشت بود اینکه مردم باید آموزش لازم را ببینند و بدونند که چه رفتارهایی باید داشته باشند واین آموزش منجر به تغییر رفتار شود .آموزش بهداشت به دنبال این است که نیازها را شناسایی کند مشکلات مردم را شناسایی کند و برنامه ریزی کند و بر نامه ها را اجرا ،مدیریت کند تا منجر شود به اینکه تغییر رفتار اتفاق بیافتد و این رفتار به ارتقاءسلامت کمک کند نه اینکه ما وایسیم مردم بیمار شوند و بیایند ،ما مردم را توانمند می کنیم وخود یک شهروند آگاه با اطلاع کامل که بتواند تشخیص بده الان دم افطار چی بخوره وچی نخوره این را خورد چه قدر کالری دریافت کرده چقدر از آن مورد نیازش بود اینکه این علامت را دارد آیا باید پیش دکتر برود یا نرود ما خیلی چیزهارا باید به مردم بدهیم تا مردم به یک شهروند آگاه و مطلع تبدیل شوند و تصمیم گیری درست در مورد سلامتی خود بکنند . بحث آموزش بهداشت فقط این نیست که به مردم چیزی را یاد بدهیم ،آموزش باید منجر به تغییر نگرش و رفتار شود تا موفق باشد آموزش یک فرایند است ببینید صدا و سیما می تواند در تغییر رفتارها خیلی نقش داشته باشد ولی همه رفتارها را از طریق صدا وسیما نمی توانیم تغییر دهیم ما معتقدیم اگر فردی اولین بار با یک موضوع مواجه شود 16درصد جمعیتی که این مطلب را می گیرند ممکن است بلافاصله از آن اطاعت کنند مثلا من بگویم که موقع افطار این چیز را نخور 16درصد کسانی هستند که بلا فاصله انجام خواهند داد .سایر افراد نیاز به آگاهی و انگیزه بیشتر برای پذیرفتن دارند از آنطرف 16درصد هم هستند اصلا قبول نمی کنند رفتار را انجام دهند . پس در این فرایند که ما اطلاعات را می دهیم و انتظار داریم مردم کن فیکون شوند و فرد رفتار را انجام دهد اشتباه محض است مثلا بگوییم که فعالیت بدنی روزی نیم ساعت داشته باشی وفرد هم این کار را بکند . در حال حاضر در نظام بهداشت ما گاهی اوقات این تصور هست مثلادر مورد دخانیات فکر می کنند اگر بگوییم که سیگار نکش ع افراد سیگار نمی کشند؟ این تصور غلطی است که در رابطه با آموزش وجود دارد چون تغییر رفتار تحت تاثیر خیلی چیزها است یک جزءبسیار کوچکش دانستن است ولی در کنارش اینکه چقدر فرد باورها و اعتقاداتش با این حرفی که می زنیم همخوانی دارد وچقدر در مسیر انجام این کار موانع جلوش است وچقدر نسبت به انجام این کار حساسه که اگر این کار را انجام ندهد منجر به یک مشکل جدی می شود ،چقدر اطرافیان حمایتش میکنند مثلا تا بلند میشود برود فعالیت بدنی انجام دهد یکی بگه بابا ول کن حوصله داری، چقدر خودش فکر می کند خود کار آمدی دارد و اعتماد به نفس دارد ومدیریت بر رفتار خودش دارد خیلی سلسله مواردی هست که باید پیش بیاد تا یک رفتار اتفاق بیافتد بعد از آن خیلی چیزهای دیگر هم هست .آیا قانون این رفتار را حمایت می کند آیا سیاست های موجود رفتار را حمایت می کند ؟یک زمینه پیچیده ای در بحث رفتار وجود دارد برای همین رشته ما یک رشته بین رشته ایست یعنی هم بهداشتی هم علوم تربیتی ،هم انسان شناسی هم ارتباطات و....تلفیقی اند از اینها باعث می شود که آن چیزی که سیستم بهداشت به دنبال آن هست اقدام کند .

مجری : پس یک علم است ؟

بله یک علم است که در آن الگوهای مختلف رفتاری آمده برای اینکه این چطور رفتارها را آنالیز کنیم چطوری برای این رفتارها محتوا تولید کنیم؟ چه طوری برنامه ریزی و اجرا کنیم ؟و چه طوری حمایت طلبی کنیم؟ .یعنی تمام این مسیر را به عنوان یک فرد مرجع در کنار سایر رشته ها قرار می گیرند .یک متخصص تغذیه می داند که چه چیزی باید به مردم بگویدولی یک آموزش بهداشت چطور گفتن آن را بهتر می داند و به متخصص تغذیه می گویند اگر این مطلب را به ابن شکل بگوئید مردم بهتر متوجه می شوند . مثلا اگر این مطلب را در این روز ،ساعت و تاریخ برای برخی این طور و برای برخی دیگر آنطور بگوییم کمک می کنند که آموزش به مردم موثر تر باشد . رشته آموزش بهداشت از زمانی که وزارت الصحه 1320تشکیل شد تحت عنوان آموزش همگانی شروع به کار کرد ولی در برخی سالها برای کوچک سازی دولت واحد آموزش بهداشت را حذف یا ادغام کردند. مجری : پس سرمایه گذاری روی پیشگیری باعث می شود ما به این مرحله برسیم ما در یکسال چیزی حدود 5/6میلیون نفر از ایرانی ها نیاز به بستری شدن در بیمارستان دارند وچیزی در حدود 75میلیون نیازبه بستری شدن ندارند این 5/6میلیون نفر زیاد است اما در مقایسه با جمعیت کل که ما داریم رقم بسیار پایینی است و ما داریم هزینه های مان را برای این عده کم متمرکز می کنیم . باید ببینیم که چقدر هزینه را صرف افراد بیمار و چقدرهزینه را صرف بیمار نشدن افراد سالم باید بکنیم مثلا در خانواده هزینه سلامت را بگذارند وقتی یکی از اعضا خانواده مریض شد همه بودجه را خرج آن کنند. وقتی ما میگیم در بحث مواد غذایی سبزیجات بیشتر مصرف بکنیم نگاه کنیم ببینیم که این بهتر است یا گوشت که ما می گوئیم یه کم کمتر مصرف شود اگر در خانواده داریم این کار را می کنیم در واقع پیشگیری می کنیم ولی اگر این کار را نکنیم یکی بیمار می شود و تمام پول خرج آن می شود و از آن بدتر آن نگرانی و غصه و سلامت روانی که اعضا خانواده باید بابت بیماری بگذارند پس اینکه در خانواده چقدر برای سلامت هزینه می کنیم برای خریدن مسواک وخمیر دندان و اینکه بچه هایمان را بیاریم به سمت اینکه روزانه پیاده روی کنند اینها همه مواردی است که اگر کنار هم بگذاریم و ما وآن را پیشنهاد می کنیم خیلی گران قیمت نیست آن چیزی که می گوییم نخرید اتفاقا گرانتر است و این را مردم باید در خانه های خودشان چک کنند که آیا به این سمت میروند حرکت می کنند یا نه ؟ اگر بخواهند ببینند دولت چگونه دارد عمل می کند را باز به همین شیوه می توان عمل کرد چون این بحثها در دنیا مطرح است از سال 1986تمام دنیا بحث ارتقاء سلامت را مطرح کرد گفتند اگر قرار باشد سلامت مردم تضمین بشود ما نباید زیر آبشار وایسیم و چند تا آمبولانس بگذاریم و افرادی که از آبشار می افتندرا نجات دهیم یکی باید برود بالا که چرا افراد می افتند . دولت باید به سمتی برود که اون قسمت ماجرا را ببیند .چون اصل ماجرا آنجاست اگر بالا را درست کند کمتر ضرر می کند اینکه پیشگیری در بحث دولت مردان هست؟ اینکه چقدر دولت اهتمام دارد که آموزش را به مردم بدهد چقدر مردم را توانمند می کنیم ،چقدر مردم در مراجعه به ما به عنوان سیستم بهداشت و درمان دارند مطالبی در مورد سلامتی خودشان یاد می گیرند من به عنوان یک پزشک ،پرستار و یا کارشناس بهداشت مردم را در مورد مشکلاتشان آگاه می کنم آیا مواد غذایی که به مردم میرسد سالم هست یا نه آیا این هوا داره آلوده تر میشه یا نه و خیلی چیزهای دیگر مثل جاده هایی که دارد سلامتی مردم را به خطر می اندازد آیا در حال اصلاح است یانه ؟ در حال حاضر در دنیا سلامت در همه سیاستها مطرح است . ایا همه سیاستهای ما به سمت این می رود که سلامتی جسمی ، روانی اجتماعی و معنوی مردم را در واقع وظیفه خودش بداند ؟یعنی قبل از اینکه سیاستی را اتخاذ کنیم ببینیم که آیا ممکن است این سیاست روی سلامتی تاثیر داشته باشد ؟ اگر اینطور فکر کنیم داریم با دید پیشگیری به سلامت مردم فکر می کنیم اگر همش داریم روی تجهیزات ، دارو و درمان بیمارستان تمرکز داریم یعنی به یک جزء کمتری از مردم خدمت ارائه می کنیم

مجری : آیا این همان معنی Health care است ؟

خیر Health care شامل همه خدمات اعم از پیشگیری و درمان می باشد . مجری : حافظه من می گوید که در این دولت توجه بیشتر به تجهیز بیمارستانها و تجهیزات دارد البته نمی خواهیم طوری صحبت کنیم که خستگی به تن اینها هم بمونه ، می خواهم این سوال رو مطرح کنم ایا واقعا در این باره کم گذاشتیم در زمینه آموزش بهداشت ، آموزش پایش سلامت و مسلح کردن مردم به دانش و دانایی ؟ ایا در مقایسه با کشورهای نظیرمون در دنیا چقدر جلو یا عقب هستیم و وضعمون چطوره ؟ ما همین الان سیستم درمانمان هم نیازمند توجه ویژه هست شک نکنیم که مردم در بحث درمان آن چیزی که حقشون هست را ندارند و هزینه از جیب مردم بسیار بالا بوده و دولت باید به فکر آن باشد .

مجری : یعنی این به معنی کم کردن آن نیست ؟

یه زمانی گاندی بزرگترین بیمارستان کشورش رو می خواست افتتاح کنه ولی چهرش زیاد خوشحال به نظر نمی رسید ازش پرسیدند که چرا خوشحال نیستی ؟ گفت من خوشحال بودم اگر یک روز این بیمارستان بسته می شد . اگر ما ببینیم هر روز نیازمند این هستیم که تختهای بیمارستانیمان را بیشتر کنیم و بیمارستانها یمان بیشتر کنیم یعنی یک جامعه بیمار ده داریم پس باید به این فکر باشیم که آن سمت قضیه را بهش نگاه کنیم . مجری : این موضوع هم دو سو دارد یعنی در سوی جامعه پزشکان هم باید به این موضوع دقت کنیم ونباید به این نگاه آلوده شود که مبادا بیمارستانهای ما خالی شود و خوشحال نیستم بگم که نگاه تجاری به مطب در حال غلبه شدن و حاکم شدن است . دستگاههای مجهز و بسیار گران قیمت می آوریم به عنوان تجهیز بیمارستانها و بالا کشیدن سطح درمانمان ، بعد دنبال این هستیم که پول این دستگاهها رو دربیاریم و برای اینکه پولش دربیاد خیلی از این نسخه هایی که ضروری نیستند نوشته می شوند و باعث معتاد کردن مردم به درمانهایی می شود که ضرورتی ندارند و یا طی مراحلی از درمان که لزوما ضرورتی ندارد . در مقابل کم سوادی برخی از پزشکان و یا تنبلی آنها در مرحله تشخیص و استمداد از دستگاههای پیشرفته به صورت نابجا و جابجا بخشی از مشکل است .از طرف دیگر ما هم نباید عادت به مراجعه به پزشک کنیم و اگر نبود فریاد بر آوریم همچنین نه پزشکانمان طوری رفتار کنند که حتما ما بریم پزشک . از طرف دیگر دانش ما هم باید بالا برود دولت ، پزشکان ، خاص و عام همه باید تلاش کنیم که دانش ما بالا برود و رفتارهایمان با لا برود . این بحث که شما می کنید در تمام دنیا هست . هر کسی در شغل خودش به دنبال کسب درآمد است . بحث ما در رابطه با سیاست های اصلی و حاکم است در علم پزشکی هیچ جای دنیا این اجازه به کسی داده نشده چون با سلامتی مردم سرو کار دارند و این اتفاق را سیاست های حکومتی مدیریت می کنند. فنلاند از کشورهایی است که در ارتقاء سلامت موفق بوده و کشورهای اروپایی مثال می زنند و از اون تقلید می کنند پارسال اعلام کردند که ما اصلا نیازمند دانشکده و دندانپزشک بیشتر نیستیم . چون کاری کردند که مردم انقدر از پوسیدگی دندان پیشگیری کردند که هیچ پوسیدگی دیگر اتفاق نمی افتد . وقتی دیدند که نیاز به مراقبت های دهان و دندان ندارند از اون طرف ورودی های دانشکده رو کم کردند . در بحث ارتقاء سلامت دولت دائما باید نیازسنجی کند که اینجا چقدر نیاز هست و هدف در تمام این موارد باید سلامت مردم باشد یعنی ارتقاء سلامت مردم به نحوی که مردم کمتر بیمار شوند . ما در ایران در سالهای اخیر خیلی دانشکده دندانپزشکی داشتیم و دانشجوی دندانپزشکی زیاد تربیت کردیم اما امار ما نشون میده که هر چقدر آمار تعداد دندانپزشکی ما بیشتر شده تعداد دندانهای پوسیده مردم هم بیشتر شده چون دانشجوی دندانپزشکی ما فارغ التحصیل شده و فقط کار درمانی می کند و نه پیشگیری . ما با تربیت این نیروهای انسانی که در حال حاضر در کشورمان وجود دارد نتوانستیم به ارتقاء سلامت برسیم و جامعه روز به روز بیمار ده تر می شود و باید مراقب این قضیه باشیم

مجری : در مورد اصطلاح سواد سلامت توضیح دهید یعنی چه ؟

سالهای اخیر شنیدیم که اگر کسی اینقدر سواد نداشته باشد بی سواد است و عقب است حالا سواد سلامت معنی اش این است که هر فردی به یک حدی از توانمندی برسد که بتواند در مورد هر چیزی در زمینه سلامت خودش اگر سوالی برایش پیش آمد بتواند اطلاعات مربوط به آن موضوع را از یک جایی بدست بیاوریم و آن اطلاعات را درک کند به عبارتی من نیام یک جوری مطلب رو به مردم بگم که مردم متوجه نمی شوند در برخورد سیستم پزشکی و درمانی اکثر مردم حرفهای تیم پزشکی را متوجه نمی شوند چون ما خیلی ساده صحبت نمی کنیم یا سعی نمی کنیم ساده حرف بزنیم اکثر اوقات اصلا حرف نمی زنیم و این خیلی فاجعه است که حرف نزنند .در دنیا می گویند مردم مشتری ما نیستند بلکه شریک ما در درمان هستند یعنی مریض خودش انتخاب می کند مثلا این درمان یا آن درمان را .حتی در مورد یک بیمار سرطانی خیلی راحت می گویند این پولی که خرج می کنید باعث می شود که اینقدر مدت زنده بمونی حالا خودت تصمیم بگبیر اینقدر پول را می توان برای اینقدر زنده موندن خرج کنی یا نه این در حالی است که در کشور ما اصلا انجام نمی شود . پس سواد سلامت یعنی ما اطلاعات را بدست بیاوریم درک کنیم بعد در مورد سلامتیمان تصمیم بگیریم . اگر ما تونستیم در مورد سلامتیمان تصمیم بگیریم آنوقت می گوییم که ما به سواد سلامت لازم رسیده ایم و این در دنیا به عنوان شاخص مطرح است در صورتی که چنین اتفاقی بیافتد به سمت ارتقا سلامت حرکت کرده ایم .

مجری : راه اندازی شبکه سلامت و رادیو سلامت در این زمینه نقش داشته است ؟

بله حتما نقش داشته است اما این نکته باید توجه کنیم که ممکن است یک مادر برای شیر دهی مشکل داشته باشد آیا همان لحظه امکان هست که به اطلاعات دسترسی داشته باشد . اما اگر یک تلفن باشد و بداند اگر این شماره را بگیرد می تواند به جوابش برسد یا در سایت اینترنت برود می تواند جوابش را پیدا کند و یا کتابی را یک وقت به او داده باشیم که در اون سوالات رایج شیردهی باشد . مجری : الان در این زمینه وضعیت ما خوب است . بله ولی ممکن است اطلاعات را از سایت هایی بردارد که معتبر نباشد

مجری : خیلی وقتها نمی دانند که چطور باید بگردند . بنابراین اگر به این سمت برویم کارکنان هم باید یک سری مهارتهایی را داشته باشند مثلا من به عنوان یک دانشجوی پرستاری وقتی فارغ اتحصیل شدم بدونم که چطور باید با مردم برخورد کنم چگونه اطلاعاتی را که مردم نیاز دارند را بگم در واقع مهارتهای برقراری ارتباط را به آنها یاد بدهیم متاسفانه این توی کوریکولوم آموزشی ما نیست . در حالی که جز مباحث آموزشی مهم است که در کشورهای دیگر تا کسی این کار را یاد نگیرد فارغ التحصیل نمی شود اونجا اگر طرف بلد نباشد که با مراجعه کننده اش خوب برخورد کند باید آنقدر صبر کند تا یاد بگیرد . اینجا اگر پرستار بلد نباشد فشار خون بگیرد فارغ ااتحصیل نمی شود .

مجری : من تاکید می کنم روی بخش حرف زدن با بیمار از سوی همکاران شما و این خیلی مهمه به خصوص که اگر درمان طول می کشد و درهمان فرصت می تواند آموزش دهد . ما به این می گوییم فرصت طلایی آموزش یعنی همون موقع که فرد دارد مراقبت دریافت می کند بیشترین انگیزه را برای آموزش دارد . این کارکنان باید یاد بگیرند که از کلمات ساده استفاده کنند اکثر تیم پزشکی از اصطلاحات خاص استفاده می کنند من یکبار از برنامه خودتون دیدم که یکی از متخصصین داشت میگفت اگر کسی"فیستول" داشته باشد و شما عمدا پرسیدید فیستول یعنی چه ؟ ناخود آگاه تیم پزشکی اصطلاحات غیر معمولی را برای مردم می گویند .اما نظام آموزشی به اینها یاد می دهد باید وقتی با مردم صحبت می کنیم به جای کلمه فلان یک کلمه مناسب تر را بکار ببرند .حتی کلمات رایج در بین مردم مختلف و فرهنگهای مختلف ممکن است متفاوت باشد . رشته هایی مثل آموزش بهداشت در واقع دارند این جریانات را رصد می کنند اشکالات را پیدا می کنند و به سیستم گزارش می کنند . یکبار یکی از دانشجوهام رو فرستادم خانه بهداشت و ازش خواستم نگاه کند کارمند ما که آموزش می دهد ، فرد چه چیزی ازش یاد گرفته یکبار تو بخش واکسیناسیون از مراجعه کننده پرسیده بود شما چه یاد گرفتید ؟ گفت کارمند از من خواست که کمپرسی آب سرد بزارم روی محل واکسن و نمی دونم چطور باید کمپرسی رو روی دستش بگذارم ؟بنابراین این کمپرس آب گرم و سرد و که فکر می کنیم همه می فهمند رو خیلی ها نمی فهمند پس اینکه ما از چه کلماتی استفاده می کنیم خیلی اهمیت دارد و مراقب باشیم که مراجعه کننده ما یا در واقع شریک درمانی ما این را متوجه می شود یا نه ؟ ببینید توی بحث ارتقاءسلامت که اگر وقت باشد ورود کنم خوب می شد. رشته آموزش بهداشت یک تاریخچه ای دارد یک زمانی فقط روی این تاکید می کردیم که آموزش بدهیم تا رفتارها تغییر کند بعد از مدتی خوب متوجه شدیم که با این کار فقط مردم را بابت یک تغییر رفتار سرزنش می کنیم .دیگه کاری به بقیه موارد نداریم .در حالی که اینجوری نیست اگر من می دونم خوردن فست فود خوب نیست یا چیز دیگری خوب است ولی همینکه راه می روم قدم به قدم فست فود در اختیار من قرار داره یامثلا فرض کنید که من می دونم فعالیت بدنی خوبه ولی شرایطی که باید این کار را انجام دهم وجود ندارد یا مثلا فرض کنید که من می دونم کمربند ایمنی خوبه ولی تا قانون نگذاشتیم کمربند ایمنی تو کشور ما رایج شد .پس ببینید بعدا اومدند گفتند چیزهای دیگری حول وحوش این رفتار باید باشد از جمله محیط قانون وسیاست و....و اینها همه دست به دست هم باید بده تا رفتار شکل بگیره پس اگر من از مردم توقع داریم که مصرف سبزیجات ومیوه جات را تو خونه هاشون بیشتر بکنند باید یه کاری بکنم که توی سیاست هاشون با قیمت مناسب تری در اختیار مردم باشد اگر فکر می کنم که شیر کم چرب مردم مصرف کنند سلامتی اونها تامین میشه یه کاری کنم که شیر کم چرب ارزون تر ودر دسترس تر در اختیار مردم قرار بگیرد . فرض کنید شماروغن با کلسترول پایین می خواهید بخرید وقتی قیمتش بالا باشد مسلما نمی خرید .ببینید دنیا به این سمت حرکت کرده یکی این بحث که سلامت را در همه سیاست ها وارد کرده یکی اومده گفته هر چند وقت یکبار به مراقبت هایی که داریم انجام می دهیم باز نگری کنیم ببینیم این کاری که داریم می کنیم هنوز هم مضر هست یانه ممکن است سالها یه کاری را داریم انجام می دهیم بعد می بینیم نیازی به اون نداریم و همچنان داریم انجامش می دهیم . یکی دیگر اینکه محیط ها را سالم کنیم مثلا مدرسه یک محیط سالم باشد توش سلامت روانی، اجتماعی ، جسمی ومعنوی دانش آموز در نظر گرفته شود هم کارکنان و هم دانش آموزان- بیمارستان یک مکان ارتقاءدهنده سلامت باشد ،کارخانه همینطور، اداره همینطور پس از طرف دیگه بیاییم مهارتهای مردم را ببریم بالا و بحث دیگر اینکه بیاییم جامعه برای سلامت خودش اقدام کند یعنی مثلا این اخیرا خیلی رایج شده که مغازه زده می شود و نمایندگی فروش قلیون های فلان باید این جوری بشه مردم هم بگن نمی خواهم این مغازه رو اینجا بزنیم ، نزدیک خونه ما نیان از این چیزها بزنن یعنی اقداماتی که اجتماع برای سلامتی خودش دارد .یعنی یه کاری کنیم که مردم اگر قرار باشد شریک ما باشند در سلامت توانمندی را برایشان ایجاد کرده باشیم که بتونند به نظام ارائه خدمات ما کمک کنند.در صورتی که اینها همه اتفاق بیافتد ما می توانیم امیدوار باشیم که به سمت بهبود وضعیت سلامت جامعه در حال حرکت هستیم .

مجری : نتیجه ای که از این بخش می گیریم این است که در تصمیم گیری و تصمیم سازی جامعه نگر بیشتر باید اتفاق بیافتد به این معنی که اطراف دخیل در اون تصمیم حتما باید ملاحظه شوند از بعد روانشناسی ،پزشکی و اجرایی و سیاسی و حکومتی و از بعد مردمی . اگر بخواهیم همه این اتفاقها بیافتد باید همه اینها دیده شود یعنی اینکه اگر قانون گزار قرار است قانونی را مصوب کند و به آن قانون در بخث سلامت نگاه نکرده باشد در واقع این کار درتمام دنیا دارد اجرا می شود مثلا اینجا داریم سد می زنیم درست است است که کار خوبی داریم انجام می دهیم ولی باید ببینیم که آب این سد ممکن است سلامت مردم را به خطر بیاندازد .

مجری : یکه دقیقه وقت دارم که یک سوال مشترک را از میهمانم بپرسم که از صبح تا الان چه چیزی دیدید که شما را خوشنود کرده ؟ و ماو در اون خوشحالی خودتون شریک کنید .

انتصاب ریاست دانشگاه علوم پزشکی زاهدان بهترین خبری بود که به من رسید و من هر کجا باشم محال است مردم سیستان و بلوچستان از ذهنم بیرون بروند .

مجری : خیلی خوشحال هستم که فردی مثل شما دغدغه اش رشد علمی و آبادانی دانشگاههامونه و قد کشیدن عزت و احترام اجتماعیمون خیلی متشکرم اگر صحبت دیگری ندارید با شما خداحافظی می کنم .

ممنون فکر می کنم اگر ما واقعا علاقمند به سلامت همه مردم هستیم چه مردم ایران و چه تمام مردم دنیا ، ما باید یه کاری در رابطه با حمایت طلبی از سلامت مردم تحت ستم مناطق اشغالی داشته باشیم من فکر می کنم چون فردا روز قدس هست وظیفه ای داریم که باید به آن عمل کنیم .

مجری : فاطمه رخشانی استاد تمام دانشگاه شهید بهشتی خیلی ممنون از حضورتون در این برنامه

حمایت از مردم مظلوم غزه

مجله ي معتبر لانست نامه اي سرگشاده را به چاپ رسانده، كه در آن ٢٤ نفر از پزشكان دانشگاهي كه عمدتا ايتاليايي و انگليسي هستند، وضعيت اسفبار مردم غزه را به عنوان يك فاجعه ي انساني معرفي و تشريح كرده اند. مجله ي لانست اين امكان را براي پزشكان و دانشگاهيان و عموم مردم فراهم كرده كه اين نامه را امضاء كرده و حمايت خود را اعلام كنند. در لينك زير ميتوانيد نامه را ملاحظه بفرماييد و در صورت تمايل در سمت راست صفحه با وارد كردن نام و ايميل آنرا امضاء كنيد. طي دو روزي كه از انتشار نامه ميگذرد بيش از سيزده هزار نفر آنرا امضاء كرده اند. http://www.thelancet.com/gaza-letter-2014

ثبت نام دانشجویان در گروههای استشهادی

دبیر جامعه اسلامی دانشجویان طی نامه‌ای اعلام کرد که تمام دانشجویان می‌توانند در گروه‌های استشهادی فلسطین ثبت نام کنند. به گزارس ایسنا، متن این نامه‌ به شرح زیر است: همه مؤمنان دنیای اسلام به هر نحو ممکن موظف به دفاع از زنان و کودکان و مردم بی دفاع غزه‌اند، و هر کس در این دفاع مشروع و مقدس کشته شود شهید است. فرزندان راستین انقلاب در دانشگاه‌های کشور، از روی تکلیف شرعی خود، اعتراضات خود را به این فاجعه هولناک اعلام می نمایند. دانشجویان ضمن اعتراض به سکوت سران عرب، آمادگی خود را به منظور شرکت در یگان های استشهادی اعلام می نمایند. از دانشجویان سراسر کشور برای اعزام به سرزمین‌های اشغالی برای نبرد با رژیم صهیونیستی، در یگان‌های استشهادی فلسطین ثبت‌نام به عمل می‌آید. به فرموده رهبر انقلاب اسلامی، موضع جمهوری اسلامی ایران حمایت از هر حرکت ضدصهیونیستی است. مسلمانان باید تمام منافع صهیونیست ها و امریکا در جهان را به خطر بیاندازند. هرجا هر ملت و گروهی با رژیم صهیونیستی مبارزه کند، ما پشت سرش هستیم و کمکش میکنیم و هیچ ابائی هم از گفتن این حرف نداریم. دانشجویان می توانند با مراجعه به سایت esteshhadi.ir فرم اولیه را تکمیل نمایند. هم چنین در این سایت امکان کمک رسانی آنلاین به مردم غزه بخصوص در مورد تجهیزات نظامی نیز امکان پذیر است. جانفشانی و شهادت در راه سرور شهیدان آرزوی جوانان انقلابی است.

رهبر معظم انقلاب سیاست‌های کلی سلامت را ابلاغ کردند

به گزارش گروه سیاسی خبرگزاری فارس به نقل از پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر مقام معظم رهبری،‌ متن سیاست‌های کلی سلامت که به رؤسای قوای سه گانه و رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام ابلاغ شده، به شرح زیر است:

بسم‌الله‌الرحمن‌الرحیم

سیاست های کلی سلامت

1 ـ ارائه خدمات آموزشی، پژوهشی، بهداشتی، درمانی و توانبخشی سلامت مبتنی بر اصول و ارزش‌های انسانی- ‌اسلامی و نهادینه سازی آن در جامعه.

1-1- ارتقاء نظام انتخاب، ارزشیابی و تعلیم و تربیت اساتید و دانشجویان و مدیران و تحول در محیط‌های علمی و دانشگاهی متناسب با ارزش‌های اسلامی، اخلاق پزشکی و آداب حرفه‌ای.

2-1- آگاه‌سازی مردم از حقوق و مسؤولیت‌های اجتماعی خود و استفاده از ظرفیت محیط‌های ارائه مراقبت‌های سلامت برای رشد معنویت و اخلاق اسلامی در جامعه.

2- تحقق رویکرد سلامت همه جانبه و انسان سالم در همه قوانین، سیاست‌های اجرایی و مقررات با رعایت:

1-2- اولویت پیشگیری بر درمان.

2-2- روزآمد نمودن برنامه‌های بهداشتی و درمانی.

3-2- کاهش مخاطرات و آلودگی‌های تهدید کننده سلامت مبتنی بر شواهد معتبر علمی.

4-2- تهیه پیوست سلامت برای طرح‌های کلان توسعه‌ای.

5-2- ارتقاء شاخص‌های سلامت برای دستیابی به جایگاه اول در منطقه آسیای جنوب غربی.

6-2- اصلاح و تکمیل نظام‌های پایش، نظارت و ارزیابی برای صیانت قانونمند از حقوق مردم و بیماران و اجرای صحیح سیاست‌های کلی.

3- ارتقاء سلامت روانی جامعه با ترویج سبک زندگی اسلامی - ایرانی، تحکیم بنیان خانواده، رفع موانع تنش آفرین در زندگی فردی و اجتماعی، ترویج آموزش‌های اخلاقی و معنوی و ارتقاء شاخص‌های سلامت روانی.

4 - ایجاد و تقویت زیرساخت‌های مورد نیاز برای تولید فرآورده‌ها و مواد اولیه دارویی، واکسن، محصولات زیستی و ملزومات و تجهیزات پزشکی دارای کیفیت و استاندارد بین‌المللی.

5 - ساماندهی تقاضا و ممانعت از تقاضای القائی و اجازه تجویز صرفاً بر اساس نظام سطح‌بندی و راهنماهای بالینی، طرح ژنریک و نظام دارویی ملی کشور و سیاست‌گذاری و نظارت کارآمد بر تولید، مصرف و واردات دارو، واکسن، محصولات زیستی و تجهیزات پزشکی با هدف حمایت از تولید داخلی و توسعه صادرات.

6- تأمین امنیت غذایی و بهره‌مندی عادلانه آحاد مردم از سبد غذایی سالم، مطلوب و کافی، آب و هوای پاک، امکانات ورزشی همگانی و فرآورده‌های بهداشتی ایمن همراه با رعایت استانداردهای ملی و معیارهای منطقه‌ای و جهانی.

7- تفکیک وظایف تولیت، تأمین مالی و تدارک خدمات در حوزه سلامت با هدف پاسخگویی، تحقق عدالت و ارائه خدمات درمانی مطلوب به مردم به شرح ذیل:

1-7- تولیت نظام سلامت شامل سیاست‌گذاری‌های اجرایی، برنامه ریزی‌های راهبردی، ارزشیابی و نظارت توسط وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی.

2-7- مدیریت منابع سلامت از طریق نظام بیمه با محوریت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و همکاری سایر مراکز و نهادها.

3-7- تدارک خدمات توسط ارائه کنندگان خدمت در بخش‌های دولتی، عمومی و خصوصی.

4-7- هماهنگی و ساماندهی امور فوق مطابق ساز و کاری است که قانون تعیین خواهد کرد.

8- افزایش و بهبود کیفیت و ایمنی خدمات و مراقبت‌های جامع و یکپارچه سلامت با محوریت عدالت و تأکید بر پاسخگویی، اطلاع رسانی شفاف، اثربخشی، کارآیی و بهره‌وری در قالب شبکه بهداشتی و درمانی منطبق برنظام سطح بندی و ارجاع از طریق:

1-8- ترویج تصمیم‌گیری و اقدام مبتنی بر یافته‌های متقن و علمی در مراقبت‌های سلامت، آموزش و خدمات با تدوین استانداردها و راهنماها، ارزیابی فناوری‌های سلامت، استقرار نظام سطح‌بندی با اولویت خدمات ارتقاء سلامت و پیشگیری و ادغام آن‌ها در نظام آموزش علوم پزشکی.

2 -8 - افزایش کیفیت و ایمنی خدمات و مراقبت‌های سلامت با استقرار و ترویج نظام حاکمیت بالینی و تعیین استانداردها.

3-8- تدوین برنامه جامع مراقبتی، حمایتی برای جانبازان و جامعه معلولان کشور با هدف ارتقاء سلامت و توانمندسازی آنان.

9- توسعه کمی و کیفی بیمه‌های بهداشتی و درمانی با هدف:

1-9- همگانی ساختن بیمه پایه درمان.

2-9- پوشش کامل نیازهای پایه درمان توسط بیمه‌ها برای آحاد جامعه و کاهش سهم مردم از هزینه های درمان تا آنجا که بیمار جز رنج بیماری، دغدغه و رنج دیگری نداشته باشد.

3-9- ارائه خدمات فراتر از بیمه پایه توسط بیمه تکمیلی در چارچوب دستورالعمل‌های قانونی و شفاف به گونه‌ای که کیفیت ارائه خدمات پایه درمانی همواره از مطلوبیت لازم برخوردار باشد.

4-9- تعیین بسته خدمات جامع بهداشتی و درمانی در سطح بیمه‌های پایه و تکمیلی توسط وزارت بهداشت و درمان و خرید آنها توسط نظام بیمه‌ای و نظارت مؤثر تولیت بر اجرای دقیق بسته‌ها با حذف اقدامات زاید و هزینه‌های غیرضروری در چرخه معاینه، تشخیص بیماری تا درمان.

5-9- تقویت بازار رقابتی برای ارائه خدمات بیمه درمانی.

6-9- تدوین تعرفه خدمات و مراقبت‌های سلامت مبتنی بر شواهد و بر اساس ارزش افزوده با حق فنی واقعی یکسان برای بخش دولتی و غیردولتی.

7-9- اصلاح نظام پرداخت مبتنی بر کیفیت عملکرد، افزایش کارآیی، ایجاد درآمد عادلانه و ترغیب انگیزه‌های مثبت ارائه کنندگان خدمات و توجه خاص به فعالیت‌های ارتقاء سلامت و پیشگیری در مناطق محروم.

10- تأمین منابع مالی پایدار در بخش سلامت با تأکید بر:

1-10- شفاف سازی قانونمند درآمدها، هزینه‌ها و فعالیت‌ها.

2-10- افزایش سهم سلامت، متناسب با ارتقاء کیفیت در ارائه خدمات بهداشتی و درمانی، از تولید ناخالص داخلی و بودجه عمومی دولت به نحوی که بالاتر از میانگین کشورهای منطقه باشد و اهداف سند چشم‌انداز تحقق یابد.

3-10- وضع عوارض بر محصولات و مواد و خدمات زیان‌آور سلامت.

4-10- پرداخت یارانه به بخش سلامت و هدفمندسازی یارانه‌های بهداشت و درمان با هدف تأمین عدالت و ارتقاء سلامت بویژه در مناطق غیربرخوردار و کمک اختصاصی به اقشار نیازمند و دهک‌های پایین درآمدی.

11- افزایش آگاهی، مسؤولیت پذیری، توانمندی و مشارکت ساختارمند و فعالانه فرد، خانواده و جامعه در تأمین، حفظ و ارتقاء سلامت با استفاده از ظرفیت نهادها و سازمان‌های فرهنگی، آموزشی و رسانه‌ای کشور تحت نظارت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی.

12- بازشناسی، تبیین، ترویج، توسعه و نهادینه نمودن طب سنتی ایران.

1-12- ترویج کشت گیاهان دارویی تحت نظر وزارت جهاد کشاورزی و حمایت از توسعه نوآوری‌های علمی و فنی در تولید و عرضه فرآورده‌های دارویی سنتی تحت نظر وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی.

2-12- استاندارد سازی و روزآمد کردن روش‌های تشخیصی و درمانی طب سنتی و فرآورده‌های مرتبط با آن.

3-12- تبادل تجربیات با سایر کشورها در زمینه طب سنتی.

4-12- نظارت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی بر ارائه خدمات طب سنتی و داروهای گیاهی.

5-12- برقراری تعامل و تبادل منطقی میان طب سنتی و طب نوین برای هم‌افزایی تجربیات و روش‌های درمانی.

6-12- اصلاح سبک زندگی در عرصه تغذیه.

13- توسعه کیفی و کمی نظام آموزش علوم پزشکی به صورت هدفمند، سلامت محور، مبتنی بر نیازهای جامعه، پاسخگو و عادلانه و با تربیت نیروی انسانی کارآمد، متعهد به اخلاق اسلامی حرفه‌ای و دارای مهارت و شایستگی‌های متناسب با نیازهای مناطق مختلف کشور.

14- تحول راهبردی پژوهش علوم پزشکی با رویکرد نظام نوآوری و برنامه ریزی برای دستیابی به مرجعیت علمی در علوم، فنون و ارائه خدمات پزشکی و تبدیل ایران به قطب پزشکی منطقه آسیای جنوب غربی و جهان اسلام.

تحریف تاریخ بختیاری و توهین به قوم بختیاری در سریال سرزمین کهن

قوم بختیاری یکی از اقوام سرافراز و غیور کشورمان است و در طول تاریخ دلیری و شایستگی زنان و مردان آن همواره نمایان بوده است. قوم بختیاری از اینکه در طول تاریخ همیشه حافظ دین، کشور و انقلاب بوده به خود می نازد و هیچ کس نمی تواند ایستادگی بختیاری ها را در برابر رضاخان، در برابر ارتش روس و انگلیس، هشت سال دفاع مقدس و عملکرد بسیار عالی آنها را  در فتنه 88 کتمان کند.  سريال سرزمین کهن از کمال تبريزي  متاسفانه با تحریف تاریخ بختیاری، چهره علی قلی خان سردار اسعد بختیاری و پسرش جعفرقلی خان از رهبران مشروطه خواه ایران را که جایگاه خاصی بین مردم بختیاری دارند و در صف مقدم مبارزه با استبداد قاجار و پهلوی بوده اند، خدشه دار کرده است و  از عنوان بختیاری‌ها در دیالوگ‌هاي تند و تحریک آمیز استفاده کرده که برخلاف زندگی مسالمت آمیز اقوام و موازین حقوق بشری مورد نظر سازمان ملل و یونسکو بوده و نقض تعهدات بین المللی توسط صدا و سیما است. اینجانب به عنوان یک فرزند کوچک این کشور و قوم غیور بختیاری مراتب تاسف و اعتراض خود را نسبت به پخش این سریال در زمان مدیریت فردی لایق و شایسته برادر ارزشی و ارزشمند جناب آقای ضرغامی  اعلام داشته و امید است سازندگان این سریال به جای توجیه این عمل از مردم ایران عذر خواهی کنند.

 

 

Self-Efficacy
Ralf Schwarzer and Aleksandra Luszczynska

 

 

5	Measures Appendix

Type of self-efficacy scale	Example of items from the scale	Response Format	Source
General Self-Efficacy (GSE) scale	I can always manage to solve difficult problems if I try hard enough. If someone opposes me, I can find the means and ways to get what I want. It is easy for me to stick to my aims and accomplish my goals. I am confident that I could deal efficiently with unexpected events. Thanks to my resourcefulness, I know how to handle unforeseen situations. I can solve most problems if I invest the necessary effort. I can remain calm when facing difficulties because I can rely on my coping abilities. When I am confronted with a problem, I can usually find several solutions. If I am in trouble, I can usually think of a solution. I can usually handle whatever comes my way.	1 - definitely not 4 - exactly true	Schwarzer & Jerusalem, 1995 xClose Schwarzer, R., & Jerusalem, M. (1995). Generalized Self-Efficacy scale. In J. Weinman, S. Wright, & M. Johnston (Eds.), Measures in Health Psychology: A user's portfolio. Causal and control beliefs (pp. 35-37). Windsor, UK: NFER-NELSON.
The Nutrition Self-Efficacy Scale	How certain are you that you could overcome the following barriers? I can manage to stick to healthful foods, ... 1) ...even if I need a long time to develop the necessary routines. 2) ...even if I have to try several times until it works. 3) ...even if I have to rethink my entire way of nutrition. 4) ...even if I do not receive a great deal of support from others when making my first attempts. 5) ...even if I have to make a detailed plan.	1 - definitely not 4 - exactly true	Schwarzer & Renner, 2000 xClose Schwarzer, R., & Renner, B. (2000). Social-cognitive predictors of health behavior: Action self-efficacy and coping self-efficacy. Health Psychology, 19, 487-495.
The Nutrition Self-Efficacy Scale	How certain are you that you can... 1) I can bring a slice of bread with fiber to work or school for a snack. 2) I can get at least 4 servings from every pound of ground beef I buy.	1 (very sure I cannot) - 10 (very sure I can)	Anderson, Winett, & Wojcik, 2000 xClose Anderson, E. S., Winett, R. A., & Wojcik, J. R. (2000). Social-cognitive determinants of nutrition behavior among supermarket food shoppers: A structural equation analysis. Health Psychology, 19(5), 479-486.
Exercise self-efficacy scale	How certain are you that you could overcome the following barriers? I can manage to carry out my exercise intentions, ... 1) ... even when I have worries and problems. 2) ... even if I feel depressed. 3) ... even when I feel tense. 4) ... even when I am tired. 5) ... even when I am busy.	1 - definitely not 4 - exactly true	Schwarzer & Renner, 2000 xClose Schwarzer, R., & Renner, B. (2000). Social-cognitive predictors of health behavior: Action self-efficacy and coping self-efficacy. Health Psychology, 19, 487-495.
Exercise regularly scale	We would like to know how confident you are in doing certain activities. For each of the following questions, please choose the number that corresponds to your confidence that you can do the tasks regularly at the present time. 1) How confident are you that you can do gentle exercises for muscle strength and flexibility three to four times per week (range of motion, using weights, etc.)? 2) How confident are you that you can do aerobic exercise such as walking, swimming, or bicycling three to four times each week? 3) How confident are you that you can exercise without making symptoms worse?	1 - not at all confident; 10 - totally confident	Lorig et al., 1996 xClose Lorig, K., Stewart, A., Ritter, P., González, V., Laurent, D., & Lynch, J. (1996). Outcome measures for health education and other health care interventions. Thousand Oaks, CA: Sage.
Situational Confidence Questionnaire - alcohol abstinence self-efficacy	I would be able to resist the urge to drink heavily ... 1) If I felt that I had let myself down. 2) If I had trouble sleeping. 3) If I had an argument with a friend. 4) If I were out with friends and they stopped by a bar for a quick drink. 5) If I remembered how good it tasted. 6) If I wanted to prove to myself that I could take a few drinks without becoming a drunk.	6-point scale, response options range from 0% (not at all confident) to 100% (very confident), with mid-range options including 20%, 40%, 60% and 80% confidence levels	Annis, 1984 xClose Annis, H. M. (1984). Situational Confidence Questionnaire, short form. Toronto: Addiction Research Foundation. , 1987 xClose Annis, H. M. (1987). Situational Confidence Questionnaire, short form. Toronto: Addiction Research Foundation.
The Alcohol Resistance Self-Efficacy Scale	I am certain that I can control myself to ... 1) ... reduce my alcohol consumption. 2) ... not drink any alcohol at all. 3) ... drink only on special occasions.	1 - definitely not 4 - exactly true	Schwarzer & Renner, 2000 xClose Schwarzer, R., & Renner, B. (2000). Social-cognitive predictors of health behavior: Action self-efficacy and coping self-efficacy. Health Psychology, 19, 487-495.
Smoking cessation self-efficacy	Imagine you are engaging in a quit attempt. Are you able to refrain from smoking... 1) …when you are angry? 2) … when you are going out with friends? Imagine you are engaging in a quit attempt. Are you able to divert yourself when you feel like smoking? Are you able to maintain your quit attempt when you have been refraining from smoking for one month, but you light a cigarette? Are you able to smoke fewer cigarettes a day?	7-point scale and could be scored from "not at all sure I am able to" (-3) to "very sure I am able to" (+3)	Dijkstra & De Vries, 2000 xClose Dijkstra, A., & De Vries, H. (2000). Self-efficacy expectations with regard to different tasks in smoking cessation. Psychology & Health, 15(4), 501-511.
Adherence (self-injection) self-efficacy	How difficult do you expect it will be to give yourself the injection?	1 - I will not have any problems injecting myself; 6 - I will not be able to tolerate it at all.	Mohr et al., 2001 xClose Mohr, D. C., Boudewyn, A. C., Likosky, W., Levine, E., & Goodkin, D. E. (2001). Injectable medication for the treatment of multiple sclerosis: The influence of self-efficacy expectations and injection anxiety on adherence and ability to self-inject. Annals of Behavioral Medicine, 23, 125-134.
Condom-Use Self-Efficacy Scale	1) I feel confident in my ability to put a condom on myself or my partner. 2) I feel confident that I would remember to use a condom even after I have been drinking.	0 - strongly disagree; 1 - strongly agree	Brien & Thombs, 1994 xClose Brien, T. M., & Thombs, D. L. (1994). Dimensions of self-efficacy among three distinct groups of condom users. Journal of American College Health, 42, 132-149.
Preaction BSE Self-Efficacy Scale:	I am able to perform breast self-examination regularly, 1) ...even if I will have to make a detailed plan describing how to remember about breast self-examination. 2) ...even if I will have to rethink my behaviors and opinions concerning breast self-examination. 3)...even if I will have to overcome my different habit of non-examination. Imagining that you make an attempt to perform regular breast self-examination, do you think that you will procrastinate and reschedule it?	1 - definitely not 5 - exactly true	Luszczynska & Schwarzer, 2003 xClose Luszczynska, A., & Schwarzer, R. (2003). Planning and self-efficacy in the adoption and maintenance of breast self-examination: A longitudinal study on self-regulatory cognitions. Psychology & Health, 18, 93-108.
Maintenance BSE Self-Efficacy Scale	I am able to perform BSE regularly, even if I need a long time to develop necessary routines. I am able to perform it regularly, even if I have to try several times before it works.	1 - definitely not 5 - exactly true	Luszczynska & Schwarzer, 2003 xClose Luszczynska, A., & Schwarzer, R. (2003). Planning and self-efficacy in the adoption and maintenance of breast self-examination: A longitudinal study on self-regulatory cognitions. Psychology & Health, 18, 93-108.

 

 

آقای خامنه‌ای! بگویید دیگر روضه حضرت قاسم (ع) نخوانند...

 

 

 

 

 

 

 

 

 

صدا از طرف محافظ ها بود که چند تای شان دور کسی حلقه زده بودند و چیز هایی می گفتند. صدای جیغ مانندی هم دائم فریاد می زد : «آقای رییس جمهور! آقای خامنه ای! من باید شما را ببینم» . رییس جمهور از پاسداری که نزدیکش بود پرسید: «چی شده ؟ کیه این بنده خدا؟»

پاسدار گفت: «نمی دانم حاج آقا! موندم چطور تا این جا تونسته بیاد جلو.ٰ» پاسدار که ظاهرا مسئول تیم محافظان بود ، وقتی دید رییس جمهور خودش به سمت سر و صدا به راه افتاد ، سریع جلوی ایشان رفت و گفت: « حاج آقا شما وایسید ، من می رم ببینم چه خبره» بعد هم با اشاره به دو همراهش ، آن ها را نزدیک رییس جمهور مستقر کرد و خودش رفت طرف شلوغی. کمتر از یک دقیقه طول کشید تا برگشت و گفت: «حاج آقا ! یه بچه اس. می گه از اردبیل کوبیده اومده این جا و با شما کار واجب داره . بچه ها می گن با عز و التماس خودشو رسونده تا این جا. گفته فقط می خوام قیافه آقای خامنه ای رو ببینم ، حالا می گه می خوام باهاش حرف هم بزنم».

رییس جمهور گفت: « بذار بیاد حرفش رو بزنه. وقت هست».

لحظاتی پسرکی ۱۲-۱۳ ساله از میان حلقه محافظان بیرون آمد و همراه با سرتیم محافظان ، خودش را به رییس جمهور رساند. صورت سرخ و سرما زده اش ، خیس اشک بود . هنوز در میانه راه بود که رییس جمهور دست چپش را دراز کرد و با صدای بلند گفت: «سلام بابا جان! خوش آمدی» پسر با صدایی که از بغض و هیجان می لرزید ، به لهجه ی غلیظ آذری گفت: « سلام آقا جان! حالتان خوب است؟» رییس جمهور دست سرد و خشکه زده ی پسرک را در دست گرفت و گفت :« سلام پسرم! حالت چطوره؟» پسر به جای جواب تنها سر تکان داد. رییس جمهور از مکث طولانی پسرک فهمید زبانش قفل شده. سرتیم محافظان گفت :« اینم آقای خامنه ای! بگو دیگر حرفت را » ناگهان رییس جمهور با زبان آذری سلیسی گفت: « شما اسمت چیه پسرم؟» پسر که با شنیدن گویش مادری اش انگار جان گرفته بود ، با هیجان و به ترکی گفت:« آقاجان! من مرحمت هستم. از اردبیل تنها اومدم تهران که شما را ببینم.»

آقای خامنه ای دست مرحمت را رها کرد و دست رو ی شانه او گذاشت و گفت:‌« افتخار دادی پسرم. صفا آوردی . چرا این قدر زحمت کشیدی؟ بچه ی کجای اردبیل هستی؟» مرحمت که حالا کمی لبانش رنگ تبسم گرفته بود گفت: « انگوت کندی آقا جان! » رییس جمهور پرسید: « از چای گرمی؟» مرحمت انگار هم ولایتی پیدا کرده باشد تندی گفت: « بله آقاجان! من پسر حضرتقلی هستم» .آقای خامنه ای گفت: « خدا پدر و مادرت رو برات حفظ کنه.»

مرحمت گفت: « آقا جان! من از ادربیل آمدم تا این جا که یک خواهشی از شما بکنم.» رییس جمهور عبایش را که از شانه راستش سر خوره بود درست کرد و گفت: « بگو پسرم. چه خواهشی؟»

-آقا! خواهش می‌کنم به آقایان روحانی و مداحان دستور بدهید که دیگر روضه حضرت قاسم(ع) نخوانند!

-چرا پسرم؟

مرحمت به یک باره بغضش ترکید و سرش را پایی انداخت و با کلماتی بریده بریده گفت: « آقا جان ! حضرت قاسم(ع) ۱۳ ساله بود که امام حسین(ع) به او اجازه داد برود در میدان و بجنگد، من هم ۱۳ سالم است ولی فرمانده سپاه اردبیل اجازه نمی‌دهد به جبهه بروم . هر چه التماسش میکنم،می‌گوید ۱۳ ساله‌ها را نمی‌فرستیم. اگر رفتن ۱۳ ساله ها به جنگ بد است، پس این همه روضه حضرت قاسم(ع) را چرا می خوانند؟»

حالا دیگر شانه های مرحمت آشکارا می لرزید. رییس جمهور دلش لرزید. دستش را دوباره روی شانه مرحمت گذاشت و گفت:« پسرم! شما مگر درس و مدرسه نداری؟ درس خواندن هم خودش یک جور جهاد است» مرحمت هیچی نگفت. فقط گریه کرد و حالا هق هق ضعیفی هم از گلویش به گوش می رسید.

رییس جمهور مرحمت را جلو کشید و در آغوش گرفت و رو به سرتیم محافظانش کرد و گفت :« آقای...! یک زحمتی بکش با آقای ... تماس بگیر بگو فلانی گفت این آقا مرحمت رفیق ما است. هر کاری دارد راه بیاندازید. هر کجا هم خودش خواست ببریدش.بعد هم یک ترتیبی هم بدهید برایش ماشین بگیرند تا برگردد اردبیل. نتیجه را هم به من بگویید»

آقای خامنه ای خم شد ، صورت خیس از اشک مرحمت را بوسید و گفت : « ما را دعا کن پسرم. درس و مدرسه را هم فراموش نکن. سلام مرا به پدر و مادر و دوستانت در جبهه برسان» و...

کمتر از سه روز بعد ، فرمانده سپاه اردبیل ، مرحمت را خوشحال و خندان دید که با حکمی پیشش آمد. حکم لازم الاجرا بود. می توانست باز هم مرحمت را سر بدواند ولی مطمئن بود که می رود و این بار از خود امام خمینی حکم می آورد. گفت اسمش را نوشتند و مرحمت بالا زاده رفت در لیست بسیجیان لشکر ۳۱ عاشورا.


مرحمت به تاریخ هفدهم خرداد ۱۳۴۹ در یک کیلومتری تازه کند «انگوت» در روستای «چای گرمی»، متولد شد. امام که به ایران برگشت ، مرحمت کلاس دوم دبستان بود. ۱۳ ساله که شد ، دیگر طاقت نیاورد و رفت ثبت نام کرد برای اعزام به جبهه. با هزار اصرار و پادرمیانی کردن این آشنا و آن هم ولایتی ، توانست تا خود اردبیل برود ، اما آن جا فرمانده سپاه جلوی اعزامش را گرفت. مرحمت هر چه گریه و زاری کرد فایده ای نداشت. به فرمانده سپاه از طرف آشناهای مرحمت هم سفارش شده بود که یک جوری برش گردانید سر درس و مشقش. فرمانده سپاه آخرش گفت : «ببین بچه جان! برای من مسئولیت دارد. من اجازه ندارم ۱۳ ساله ها را بفرستم جبهه. دست من نیست.» مرحمت گفت : «پس دست کی است؟» فرمانده گفت: «اگر از بالا اجازه بدهند من حرفی ندارم» همه این ها ترفندی بود که مرحمت دنبال ماجرا را نگیرد. یک بچه ۱۳ ساله روستایی که فارسی هم درست نمی توانست صحبت کند ، دستش به کجا می رسید؟ مجبور بود بی خیال شود. اما فقط سه روز بعد مرحمت با دستوری از بالا برگشت .
مرحمت بالازاده تنها یک سال بعد ، در عملیات بدر ، به تاریخ ۲۱ اسفند ۱۳۶۳ با فاصله بسیار کمی از شهادت مرادش ، مهدی باکری ، بال در بال ملائک گشود و میهمان سفره ی حضرت قاسم (علیه السلام) گردید.


از مرحمت بالازاده ، وصیت نامه ای بر جای مانده است که متن کامل آن را در زیر می خوانید. وصیت نامه ای که نشان می دهد روحش نمی توانست در کالبد ۱۳ ساله اش آرام بگیرد:

وصیت نامه مرحمت بالازاده جمعی لشکر عاشورا ،گردان علی اکبر

به نام خداوند بخشنده مهربان

از اینجا وصیت نامه ام را شروع می‌کنم. با سلام بیکران به پیشگاه منجی عالم بشریت حضرت مهدی(عج) و با سلام بیکران به رهبر مستضعفان، ابراهیم زمان، خمینی بت شکن و با سلام بی کران به مردم ایثارگر و شهید پرور ایران، که همچون امام حسین(ع) و لیلا، پسرشان را به دین اسلام قربانی می‌دهند.

آری ای ملت غیور شهید پرور ایران! درود بر شما! درود برشما که همیشه در مقابل کفر ایستاده اید و می‌ایستید تا آخرین قطره خونتان.

درود برشما ای ملت ایران! ای مشعل داران امام حسین ! تا آخرین قطره خونتان از این انقلاب و از رهبر این انقلاب خوب محافظت کنید تا که این انقلاب اسلامی را به نحو احسن به منجی عالم بشریت تحویل بدهید.

و ای پدر و مادر عزیزم ! اگر این پسرتان در راه اسلام به شهادت برسد، افتخار کنید که شما هم از خانواده شهدا برشمرده می‌شوید.

ای پدر و مادر عزیزم! از شما تقاضایی دارم . اگر من شهید بشوم گریه نکنید. اگر گریه بکنید به شهدای کربلا و شهدای کربلای ایران گریه بکنید تا چشم منافقان کور بشود و بفهمند که ما برای چه می‌جنگیم. حالا معلوم است که راه تنها یک راه است که آن راه هم راه اسلام و قرآن است. و آخر وصیت می‌کنم راه شهیدان را ادامه بدهید و اسلحه شان را نگذارید در زمین بماند.

و مادرم و پدرم چنانچه من می‌دانم لیاقت شهادت را ندارم ولی اگر خداوند بخواهد که شهید بشوم مرا حلال کنید و من هم شهادت را جز سعادت نمی دانم. یعنی هر کس که شهید می‌شود خوش به حالش که با شهدا همنشین می‌شود. و از تمام همسایه‌ها و از هم روستایی هایمان می‌خواهم که اگر از من سخن بدی شنیده اید و کارهای بدی دیده اید حلال بکنید. و برادرانم اسحله ام را نگذارند در جا بماند و خواهرانم با حجاب با دشمنان جنگ کنند. خدایا تو را قسم می‌دهم که اگر گناهانم را نبخشی از این دنیا به آن دنیا نبر.

خدایا خدایا تو را قسم می‌دهم به من توفیق سربازی امام زمان(عج) و نائب برحق او خمینی بت شکن را قرار دهی. تا در راه آنها اگر هزاران جان داشته باشم قربانی بدهم.

کربلا کربلا یا فتح یا شهادت
جنگ جنگ تا پیروزی

زمينه هاى گرايش و عدم گرايش به مواد

زمينه هاى گرايش و عدم گرايش به مواد
اعتياد آور در ميان همسران
با تاكيد بر عوامل خطر و محافظ

گرد آورى و نگارش : فاطمه خزائلى پارسا (روانشناس)

در اين فصل میخواهيم در باره شرايطى صحبت كنيم كه يك فرد را براى ابتلا به بيمارى اعتياد مستعد میكند و هم چنين ببينيم چه عوا ملى میتوانند مقاومت يك نفر را در برابر اين بيمارى افزايش دهند.  انتظار میرود در پايان اين فصل شما با عوامل خطر و عوامل محافظ ونقش آن در مصرف يا عدم مصرف مواد آشنا شويد.
هم چنين اطلاعات شما در مورد عوامل خطر و محافظ فردى، گروه همسان، خانواده و عوامل اجتماعى- محيطى افزايش پيدا كند. 
 در پايان اين فصل شما میتوانيد:
- چند عامل خطر موجود در خانواده خود را مشخص كنيد.
- چند عامل محافظ موجود در خانواده را مشخص كنيد.

سر آغاز 
آيا بعضى از افراد بيشتر از ديگران در معرض ابتلا به اعتياد قرار دارند؟
آيا برخى محيط هاى خانوادگى ممكن است باعث سوق دادن فردى به سمت مصرف مواد بشوند؟
كدام جوامع يا محي طهاى زندگى باعث گرايش يا ابتلاى آد مهاى بيشترى به مواد میشوند؟
چه عوامل يا دلايلى وجود دارند كه باعث مى شوند تا يك فرد در برابر ابتلا به مصرف مواد مصون بماند؟
كسانى كه درباره اعتياد فكر مى كنند و يا نگران گرفتار شدن خود يا اطرافيانشان به آن هستند بيشتر مواقع ذهنشان به پرسش هايى شبيه موارد بالا مشغول مى كند . به دنبال يافتن پاسخ هايى براى اين پرسش ها اين بحث را با هم پى خواهيم گرفت.

- سخنى از زبان همسران

رعنا مى گويد:
من زنى 50 ساله هستم . بعد از گرفتن ديپلم دوست نداشتم درس بخوانم و به همين جهت در سن 20 سالگى با مردى 35 ساله ازدواج كردم . از سن 25 سالگى مصرف ترياك و سپس هرويين را شروع كردم . راستش را بخواهيد شوهر من معتاد بود و براى من اهميتى نداشت زيرا پدر من هم معتاد بود اين موضوع براى مادرم هم اهميتى نداشت.


محبوبه مى گويد :
من 45 سال دارم . در سن 20 سالگى با پسرى 28 ساله ازدواج كردم. به زودى متوجه شدم كه شوهرم گاهى در محف لهاى دوستانه خود ترياك میكشد . من راجع به مواد اعتياد آور اطلاعات كمى داشتم و فكر میكردم آ نهايى كه معتاد شده اند بى اراده هستند و هركسى معتاد نمیشود. ولى با اين حال وقتى ديدم حضور او در خانه كمتر میشود از اين موضوع ناراحت شدم و شروع به اعتراض كردم . در جواب اعترا ضهاى من ، خانواده شوهرم میگفتند تقصير تو است حتماً محيط خوبى را براى او فراهم نكرد هاى كه او معتاد شده است. من هم ناخود آگاه باور میكردم و دچار احساس گناه میشدم.  تا اين كه شوهرم گفت اگر در خانه همه چيز را براى من فراهم كنى من براى كشيدن ترياك به خانه ديگران نمیروم . مصرف ترياك در خانه و اصرار شوهرم براى يك بار پك زدن كم كم مراهم به كشيدن آن راغب كرد .
راستى چه عواملى باعث مى شود افرادى كه همسرانشان معتاد هستند به اعتياد روى بياورند؟
چه خطر هايى آن ها را تهديد مى كند؟ و چه عواملى از آن ها محافظت مى كند؟
بياييد راجع به آن صحبت كنيم ، بهتر است از سوال اول شروع كنيم :

-عوامل خطر و محافظ و نقش آن در مصرف يا عدم مصرف مواد 
هيچ وقت يك علت نمى تواند تعيين كند كه يك نفر به طرف اعتياد كشيده مى شود يا نه. مثلاً نمى توان گفت همسر جوانى كه پدرش معتاد بوده و حالا هم همسرش معتاد است حتماً خود او هم معتاد مى شود. در واقع عوامل خطر فردى، اجتماعى و محيطى در احتمال گرايش و عدم گرايش مصرف مواد تاثير دارند. هرچه عوامل خطر بيشترى در اطراف يك شخص باشد احتمال آسيب پذيرى او در مقابل مصرف مواد بيشتر مى شود. حالا ببينيم اين عوامل خطر شامل چه مواردى هستند.

عوامل خطر: وضعيت ها و شرايطي هستند كه احتمال مصرف مواد را در فرد افزايش مي دهند. مثل وجود فرد معتاد در خانواده، يا محيطى كه دسترسى به مواد در آن آسان است.
عوامل محافظ: شرايط و وضعيت هايي هستند كه احتمال مصرف مواد را كاهش خواهند داد، مثل اعتماد به نفس بالا و يا نگرش منفى به مواد يا ارتباط با دوستانى كه مخالف مصرف مواد هستند.

- عوامل خطر1 
• عوامل خطر فردى

1. عوامل ارثى. تحقيقات نشان میدهد كه عوامل ارثى ممكن است در وابستگى به الكل و مواد نقش داشته باشد. البته، نقش عوامل ارثى در اعتياد به الكل بيشتر از ساير مواد ثابت شده است. به عنوان مثال احتمال اعتياد به الكل در وابستگان افراد الكليك بيشتر است و بيشتر در معرض خطر اعتياد هستند. با وجود اين خصوصيات ارثى كه مردم با آن به دنيا میآيند با عوامل محيطى آميخته میشود و در صورت وجود عوامل محافظ احتمال بروز آن كاهش پيدا میكند. در همين زمينه احتمال اشكالات ژنتيكى در افرادى كه تمايل زياد به مصرف مواد دارند وجود دارد. در اين افراد كمبود موادى در خون موجب اشتياق به مصرف مواد میشود. با وجود اين احتمال اينكه عوامل ارثى به تنهايى بتوانند موجب اعتياد شوند كم است. وقتى اين عوامل با ساير عوامل خطر فردى، اجتماعى و محيطى تركيب میشوند، احتمال وابستگى يا اعتياد را در افراد افزايش میدهند.

2. اختلالات روانى : بسيارى از افرادى كه معتاد هستند از مشكلات و اختلالات روانى مثل افسردگى، اضطراب، تر سهاى بيمار گونه (مثل ترس از اجتماع) واز اين قبيل رنج میبرند.  اين افراد ممكن است براى كاهش اين حالات روانى دردناك، از مواد استفاده كنند. در واقع، مصرف مواد در اين افراد نوعى خود- درمانى مشكلات و اختلالات روانى است. مثلاً همسرى را در نظر بگيريد كه بيمارى افسردگى در خانواده آ نها وجود دارد و خودش هم فردى افسرده است ( كه ممكن است يك خصوصيت ارثى باشد) همين شخص در محيطى زندگى میكرده است كه مصرف مواد شايع بوده است ، يك برادرش هم معتاد است و مادر و پدرش هم از هم طلاق گرفته اند ، يك همسر معتاد هم نصيب او شده است كه بيكار است و بى پول (شرايط محيطى) براى اين شخص احتمال خطر رفتن به سوى مصرف مواد افزايش پيدا خواهد كرد.

3. صفات شخصيتى : برخى از ويژگى هاى شخصيتى با مصرف مواد ارتباط زيادى دارند. برخى از ويژگى هاى شخصيتى در اين رابطه عبارتند از:
- هيجان طلبى يا جستجوى محرك ها
- بى اعتنايى به خطرات واقعى يا احتمالى
- تحريك پذيرى
- پرخاشگرى و خشونت
- مشكل در كنترل تكانه (مشكل در به تعويق انداختن ارضاى نيازها)
- ناتوانى در كنترل و تنظيم هيجانات منفى مثل عصبانيت
- نافرمانى و سركشى
- كمرويى، اعتماد به نفس پايين و احساس حقارت
- انزوا و كناره گيرى اجتماعى
- احساس عدم تعلق به فرهنگ جامعه و عدم پذيرش ارزش هاى رايج آن
علاوه بر اين، بعضى از اختلالات شخصيت نيز در افزايش گرايش به اعتياد نقش دارند كه مهترين آنها در زير آمده است:
شخصيت ضد اجتماعى: ويژگى اين افراد، بى اعتنايى به حقوق ديگران، قانون شكنى مكرر و رفتارهاى مغاير با هنجارهاى اجتماعى است.
شخصيت مرزى: اين افراد وضعيت خلقى و روابط بين فردى بى ثباتى داشته و در حوز ههايى كه بالقوه به فرد صدمه میزند مثل سوء مصرف مواد، تكان هاى و بدون فكر عمل میكنند.
شخصيت وابسته: ويژگى اين افراد، وابستگى، سلطه پذيرى و ترس از جدايى است. آنها قادر به تحمل تنهايى نيستند و ممكن است يكى از پاسخ هاى احتمالى آنان به ترك شدن، سوء مصرف مواد باشد.
شخصيت مردم گريز: اين افراد حساسيت شديدى به ارزيابى منفى و طرد شدن در رابطه بين فردى دارند كه ممكن است باعث گوشه گيرى و انزواى آنها شود. اين حساسيت شديد و انزواى اجتماعى ممكن است آنها را مستعد به سوء مصرف مواد كند.

4. مشكلات رفتارى در كودكى: وجود برخى از مشكلات و اختلالات رفتارى در دوران كودكى مى تواند احتمال سوء مصرف مواد را در نوجوانى و بزرگسالى افزايش دهد:
- خلق و خوى منفى
- خلق و خوى پرخاشگرانه
- دعوا و درگيرى هاى مكرر
- گوشه گيرى و انزوا

5. عدم آگاهى در مورد خطرات و عوارض مصرف مواد: افرادى كه اطلاعات و آگاهى دقيق و كافى در مورد اثرات و عوارض مواد و آسيب هاى ناشى از آن ندارند، بيشتر احتمال دارد كه به سوء مصرف مواد بپردازند.

6. شرايط و موقعيت هاى مخاطره آميز: شرايط و موقعيت هاى مخاطره آميز يكى ديگر از علل روى آوردن بعضى از افراد به اعتياد است كه عبارتند از:
- خشونت خانگى ( كه بسيارى از افراد خانواده ممكن است از طرف فرد معتاد در معرض آن قرار بگيرند.)
- در معرض خشونت قرار گرفتن در دوران كودكى و نوجوانى(مثلاً كتك خوردن از اطرافيان)
- ترك تحصيل
- بى سر پرستى يا بى خانمانى
- فرار از خانه
- از دست دادن نزديكان در اثر حوادث يا بلاياى طبيعى

7. نگرش مثبت به مواد: افرادى كه نسبت به مواد نگرش مثبت دارند مثلاً فكر مى كنند مواد باعث رفع خستگى يا فشار هاى روانى مى شود يا درد هاى جسمانى آن ها را تسكين مى دهد يا بى تفاوت هستند بيشتر از افرادى كه نگرش منفى دارند مثلاً فكر مى كنند مصرف مواد باعث مى شود در نزد ديگران بى ارزش شوند يا براى سلامتى آن ها ضرر دارد، در معرض خطر اعتياد قرار دارند.

8. فقدان مهارت هاى درون فردى و بين فردى: مثل
- فقدان مهارت تصميم گيرى
- فقدان مهارت حل مسئله
- فقدان مهارت هاى ارتباطى از جمله مهارت نه گفتن
- فقدان مهارت مقابله با استرس
- فقدان مهارت مقابله با هيجان هاى منفى مانند اضطراب و افسردگى

9. عوامل خطر مربوط به مراحل رشد: عوامل ارثى و محيطى در مراحلى از رشد كه جزو مراحل بحرانى محسوب مى شود (مثل دوران بلوغ) با هم در آسيب پذيرى شخص بيشتر تاثير مى گذارند . مثلاً در جوانان به اين دليل كه در حال رشد هسنتد و قضاوت ،تصميم گيرى و كنترل بر رفتار در آن ها هنوز نابالغانه است ، عوامل ارثى و محيطى نامناسب (مثل اضطراب و افسردگى همراه با فقر و خشونت) بيشتر آن ها را در معرض خطر قرار مى دهد تا شخصى كه به سن بزرگسالى رسيده است.
تمرين فكرى
شما در باره مواد چگونه فكر میكنيد؟ به نظر خودتان آيا نگرش مثبتى در مورد مصرف مواد داريد. يا اين كه واقعا فكر میكنيد مواد در هر شرايطى چيز مضرى است؟

10 .عوامل خطر محيطى- اجتماعى
الف. شرايط خانوادگى: شرايط خانوادگى همان طور كه میتواند محل حفظ و رشد افراد و كمك به حل مشكل و فشا رهاى روانى آ نها باشد همان طور هم میتواند عامل خطرى براى روى آوردن به مصرف مواد باشد. خانواده متشنج و آشفته و از هم گسيخته احتمال مصرف مواد را افزايش میدهد. در خانواد ههايى كه يكى از والدين معتاد باشند، نه تنها ممكن است كودكان با الگو بردارى از آ نها معتاد شوند بلكه همسر فرد معتاد نيز اگر داراى ويژگیهاى فردى مخاطره آميز باشد (مثلاً اعتماد به نفس پايين داشته باشد يا نتواند به پيشنهاد مصرف همسرش براى مصرف مواد نه بگويد)در معرض خطر قرار میگيرد. تعار ضها و كشمك شهاى زياد، خشونت كلامى و فيزيكى(مثل ناسزا گفتن و كتك كارى) و نوسانات خلقى زياد (گاهى خوش اخلاق و گاهى بد اخلاق )، روابط سرد و طرد كننده، فقدان دلبستگى و نزديكى عاطفى و مصرف مواد فرد معتاد در خانه نيز از ديگر عوامل خطر خانوادگى محسوب میشود.
ب. نقش هاى جنسيتى: هرچند نقش هاى جنسيتى در فرهنگ هاى مختلف با هم تفاوت دارد ولى در اكثر فرهنگ ها زن حتى اگر در بيرون از خانه هم كار كند ,وظيفه فراهم كردن محيط مناسب براى شوهر و فرزندانش را در خانه به عهده دارد. مرد نيز بايد در بيرون از خانه براى رفاه افراد خانواده كار كند و تا آن جا كه ممكن است درآمدى كسب كند كه پاسخگوى نياز هاى مادى و غير مادى افراد خانواده باشد. در خانواده هايى كه يكى از والدين معتاد هستند اين وظايف مختل مى شود. مرد بعد از معتاد شدن از وظايف خود غافل مى شود و زن نيز ممكن است همه حواسش متوجه همسر معتادش باشد و از خود و فرزندانش غافل گردد، يا اين كه ناچار شود هم نقش پدر و هم نقش مادر را بازى كند. در اين ميان سرزنش اطرافيان و احساس گناه نيز بر مشكلات خانم داراى همسر معتاد اضافه مى گردد همان طور كه خانواده همسر محبوبه او را سرزنش مى كردند و مقصر مى دانستند. اين نقش هاى جنسيتى هرچند در جاى خود براى سلامت خانواده مفيد هستند ولى در صورت مخدوش شدن و برهم خوردن، يعنى معكوس شدن نقش ها و يا اضافه شدن نقش زن خانواده (هم نقش مرد نان آور و پدر و هم زن خانه دار و مادر) هم براى فردى كه داراى همسر معتاد است و هم براى فرزندانش عامل خطر محسوب مى شود.
ج. باور ها و هنجار هاى فرهنگى: در جوامع و فرهنگ هايى كه مصرف مواد جزيى از آداب و سنن يا وسيله پذيرايى محسوب مى شود، نه گفتن به پيشنهاد مصرف مواد هم كار سختى است و هم ضد ارزش تلقى مى شود. به همين جهت موجب شيوع بيشتر مصرف مواد مى گردد. عقيده به خاصيت دارويى و استفاده از آن به عنوان مسكن و ضد درد نيز از ديگر باور هايى است كه عامل خطر محسوب مى شود.
وجود خلاء معنوى و اختلال در سلامت معنوى از جمله عواملى است كه در بعضى از افراد زمينه ساز گرايش به مواد مى شود.
د. شرايط اقتصادى و اجتماعى: گاهى در زندگى افراد خانواده شرايطى به وجود میآيد كه آنان را از جهات مختلف در معرض آسيب قرار میدهد مثل اعتياد يكى از والدين. اگر اين شرايط نامطلوب با فقر ، كمبود فرص تهاى شغلى ومحروميت اقتصادى واجتماعى همراه باشد به طورى كه موجب عدم دسترسى خانواده به امكانات مالى و خدمات مشاور هاى و حمايتى گردد، خانواده از نظر روانى، مالى، شغلى، بهداشتى و اجتماعى بى پناه خواهد شد و نه تنها نمیتواند از عهده حل مسايل خود بر بيايد بلكه براى تامين نيازهاى مالى خود به مشاغل كاذب روى میآورد. در چنين شرايطى ممكن است افراد براى كاهش تن شها و استر سهاى ناشى از فقر و محروميت اقتصادى شديد، به مصرف مواد بپردازد. هم چنين عدم دسترسي به سيستم هاي خدماتي- حمايتي و مشاوره اي میتواند به عنوان يك عامل زمينه ساز اجتماعى مطرح باشد.
ه. فشار گروه همسان: فشار گروه همسان يكى ديگر از عوامل مخاطره آميز در مصرف مواد میباشدكه ممكن است از طريق ارتباط با همسا نهاى ضد اجتماعي(مثل دوستى با افرادى كه از راههاى نادرست نظير كلاه بردارى زندگى میكنند)، تقويت هنجارهاي منفي در مورد مصرف مواد از طريق گروه همسان (يعنى او را مسخره كنند كه از همسرش میترسد و مواد مصرف نمیكند)، ارتباط با گرو ههاى همسان منحرف وفعالي تهاى جنسي نامناسب ، فرد را در معرض خطر اعتياد قرار دهد. در مورد افرادى كه داراى همسر معتاد هستندنيز ممكن است پيشنهاد مصرف مواد از طرف همسر معتاد باعث شود كه براى جلب محبت و رضايت همسر و طرد نشدن توسط وى، به پيشنهاد مصرف او جواب مثبت دهد و شروع به مصرف مواد كند.
و. در دسترس بودن مواد: هرچه ميزان دسترسى به مواد بيشتر و آسان تر باشد امكان مصرف مواد بيشتر خواهد شد. اگر فردى در محيطى زندگى كند كه دسترسى به مواد آسان است و همسرش نيز معتاد باشد، وجود همسر معتاد كه هميشه مواد در اختيار دارد دسترسى او را به مواد دو برابر مى كند.
ه. قيمت پايين مواد: هرچه قيمت مواد ارزان تر باشد، احتمال مصرف آن نيز بيشتر مى شود. براى كسى كه همسر معتاد دارد، مجانى بودن مواد و عدم نگرانى در مورد تأمين پول خريد مواد، مى تواند امكان مصرف را افزايش دهد.

تمرين
داستان پروانه و ميترا را به ياد يباوريد، چه عوامل مخاطره آميزى اين دو نفر را تهديد میكند؟ آيا میتوانيد عوامل مخاطره آميز محيطى و اجتماعى را در زندگى اين دو نفر نام ببريد؟آيا پروانه و ميترا در معرض اعتياد قرار دارند؟

-عوامل محافظ 1 
همان طور كه ديديد در اطراف ما عوامل خطرى وجود دارد كه احتمال مصرف مواد را در ما افزايش مى دهد ولى به جز شرايط خطرناك (مثل نگرش مثبت به مواد)  عواملى هم مى تواند وجود داشته باشد كه ما را در مقابل خطرات حفظ كند (مثل نگرش منفى به مواد). در واقع به نگرش مثبت به مواد( يعنى اين كه همسرى فكر كند مصرف مواد كار بدى نيست) مى گويند عامل خطر و به نگرش منفى به مواد (يعنى اين كه فكر كند مصرف مواد خطرات و عوارض زيادى دارد) مى گويند عامل محافظ. بهتر است كمى بيشتر راجع به اين عوامل صحبت كنيم.
يافتن دلايل گرايش و عدم گرايش افراد به مصرف مواد از مهم ترين دغدغه هاى پژوهشگران اين زمينه است . به همين دليل در چند دهه اخير بسيارى از مراكز تحقيقاتى معتبر دنيا در مورد علل مصرف مواد اعتياد آور در حال مطالعه و تحقيق هستند و موفق شده اند كه براي پيش گيري از مصرف مواد اعتياد آور در خانواده، مدرسه و حتى محله زندگى فرد راه هايى پيدا كنند. بر اساس همين تحقيقات معلوم شده است كه چه عواملي موجب مصرف مواد و گسترش آن مي گردد و چه عواملي بازدارندة آن ها هستند. وضعيت ها وشرايطى كه در اطراف ما است ممكن است يك عامل خطر يا عامل محافظتي براي مصرف مواد باشد. مثلاً خانمى با آن كه پدرش معتاد بوده و مادرش اهميتى نمى داده است (عامل خطر) ولى به دليل مخالفت هاى پدر بزرگ و مادر بزرگش (عوامل محافظ) مصرف مواد را مضر زندگى دانسته و در نتيجه ازمصرف آن اجتناب كرده است.
بايد به خاطر داشته باشيم كه بسياري از افراد در معرض خطر مصرف مواد، دچار اعتياد نم يشوند. ه مچنين يك عامل ممكن است براي يك فرد عامل خطر و براى فرد ديگر نباشد. به عنوان مثال درست است كه وجودشوهر معتاد در خانواده عامل خطر محسوب م ىشود ولى هميشه همسر ويا فرزندان او دچار اعتياد نم ىشود و اين به ميزان و قوت عوامل خطر و محافظت كننده ديگر بستگى دارد . بعضى وق تها با وجود چند عامل خطر كه در اطراف يك فرد است (مثل داشتن همسر معتاد ، روابط با كسانى كه مصرف كننده مواد هستند و بى پولى ) تنها يك يا دو عامل محافظ قوى مثل اعتقاد به مضر بودن مواد و داشتن مهارت تصميم گيرى موجب م ىشود كه فرد دچار خطر نشود.
پژوهشها بر روي عوامل محافظ نيز نشان داده اند بعضي از افرادى كه در معرض چند عامل خطرمصرف مواد بوده اند، به مصرف مواد دچار نشده اند. آن ها نه تنها از مصرف مواد اجتناب كرده اند بلكه در زندگي هم افراد موفقي بوده اند. در واقع عوامل محافظتي باعث ايجاد توازن در فرد مي شوند .
در زندگى هر فرد نيز همانند ترازو هم عامل خطر وجود دارد و هم عامل محافظ. اگر عوامل محافظ در فرد ،خانواده و اجتماع افزايش پيدا كند امكان آسيب ديدن فرد نيز كمتر مى شود. پس عامل هاى محافظ نقش تعادل دهنده دارند . اين عوامل محافظ در هر دوره از زندگي فرد وجود دارند و مى توانند او را از رفتن به طرف خطر حفظ كند. توجه به عوامل محافظتى و تقويت آن ها براى مقابله با عوامل خطر موجب پيش گيرى از مصرف مواد اعتياد آورخواهد شد.
حالا كه با نقش عوامل خطر (عوامل فردى ،اجتماعى و رشدى) آشنا شديد بهتر است بدانيد چه عواملى نقش محافظ و بازدارنده دارند تا بتوانيد در موقع خطر آن ها را بشناسيد و مورد استفاده قرار دهيد.

1. عوامل محافظتى فردى يا بين فردى
- آگاهى از خطرات و عوارش مصرف مواد
- نگرش منفي به مصرف مواد (مثلاً خانمى كه شوهرش مواد مصرف مى كند و او اين كار را دوست ندارد )
- كارآمدي يا صلاحيت اجتماعي(يعنى فرد در خانواده خود داراى نقشى مثبت است و يا در جايى كار مى كند)
- دارا بودن مهارت مقابله با استرس و هيجانات منفى(خانمى كه داراى همسر معتاد است ولى مى تواند با استرس و اضطراب هاى ناشى از زندگى با يك فرد معتاد، مقابله موثرى داشته باشد)
- اعتقاد به توانايى اعمال كنترل روى اتفاقات و زندگى خود
- داشتن اعتماد به نفس و عزت نفس (شوهرى كه داراى همسر معتاد است ولى به دليل داشتن اعتماد به نفس و عزت نفسى كه از تربيت گذشته خود كسب كرده حاضر نيست به پيشنهاد همسرش مواد مصرف كند)
- روابط اجتماعى خوب
- اعتقادات و باورهاى مذهبى
2. برنامه ريزي براي طرح هاي مراقبت از خود: توانايى برنامه ريزى براى كاهش فشارها و استرس هاي ناشي از زندگي با همسر معتاد و ارتقاى بهداشت رواني خود يك عامل محافط در برابر اعتياد است. چنين افرادى به جاى تسليم شرايط شدن، به فكر انجام كارهايى هستند تا از سلامت روانى خود مراقبت كنند. آنها ممكن است به يادگيرى يك كار و يا هنر مورد علاقه خود بپردازند، با دوستان و اقوام خود برنامه هاى تفريحى، ورزشى و مذهبى داشته باشند و يا به انجام ساير كارهايى بپردازند كه به آنها و فرزندانشان كمك كند تا على رغم زندگى با يك فرد معتاد از سلامت روانى خوبى برخوردار باشند.
3. عوامل محافظتي گروه همسان
شامل معاشرت با همسا ن هايى مى شود كه درس مى خوانند، برنامه هاى تفريحى دارند، در جايى كار مى كنند و به ارايه خدمات مشغول هستند، داراى گرايش هاى معنوى و مذهبى مى باشند يابه ساير فعاليت هاي مناسب مشغول هستند.
4. عوامل محافظتي خاص خانواده
- تعامل با دوام و با ثبات خانواده و والدين (مثل ارتباط خوب بين اعضاى خانواده يا بين والدين)
- دلبستگى و روابط عاطفى مثبت بين اعضاى خانواده ( مثل دلبستگى و روابط عاطفى بين مادر و فرزندان)
- تلاش براي رشد و شكوفايي خانواده (يعنى اعضاى خانواده براى افزايش دانش، مهارت و ساير توانايى ها تلاش مى كنند)
- حمايت خانوادگى (يعنى اعضاى خانواده به فكر هم هستند و در مواقع مورد نياز از يكديگر حمايت مالى، عاطفى و... مى كنند.)
5. عوامل محافظ محيطى- اجتماعى
- روابط اجتماعى مثبت و حمايت كننده
- در دسترس بودن تفريحات سودمند
- حمايت وسيع از تلاش هاي پيش گيرانه اجتماع (مثلاً سازمان ها يا ارگان هايى باشند كه براى حفظ سلامت افراد محله يا روستا با مشاركت مردم برنامه بگذارد)
- قوانين مبارزه با خريد و فروش مواد (يعنى قوانين طورى باشد كه تا حد امكان فروش مواد كم شود)
- تبليغات ضدمواد(مثل اجراى برنامههاى پي شگيرى از مصرف مواد در يك محله)
- نگرش ها و هنجارهاى اجتماعى ضد مصرف مواد
- مشاركت در فعاليت هاي اجتماعي و مذهبي، افزايش ارتباطات و پيوندهاي اجتماعي و ارتباط با گروه ها و سازمان هاي حمايت كننده مانند سازمان هاى غيردولتى مربوط به اعتياد و خشونت عليه زنان و...
- وجود خدمات حمايتى، مشاوره اى و درمانى
به گفته هاى اين خانم داراى همسر معتاد كه نقش عوامل محافظ محيطى و اجتماعى
را نشان مى دهد، توجه كنيد:
يكى از عواملى كه باعث شد با وجود اصرار شوهرم به طرف مصرف مواد روى نياورم، اعتقاد به اين باور بود كه من يك زن هستم و اگر معتاد شوم ديگران برايم ارزشى قائل نم ىشوند مخصوصاً در خانواده و فاميل اين كار را خيلى بد م ىدانستند. ضمناً شنيده بودم اين مواد غير قانونى است و دوست نداشتم كار غير قانونى انجام بدهم.
به گفته هاى اين همسر نيز كه نقش عوامل خطر محيطى و اجتماعى را نشان مى دهد، توجه كنيد
در شهر ما مصرف ترياك توسط آقايان يك رسم بود و همسر وظيفه داشت بساط ترياك همسرش را فراهم كند.

-خلاصه
هميشه يك عامل موجب سوق دادن افراد به طرف مصرف مواد نمى شود بلكه سه عامل فردى، اجتماعى- محيطى و رشدى با هم تركيب مى شوند و ميزان خطر پذيرى فرد را تعيين مى كنند. تحقيقات نشان داده است كه دراطراف هركس عوامل خطر و عوامل محافظتيى وجود دارد كه او را به طرف مصرف مواد سوق مى دهد يا از آن باز مى دارد. عوامل خطر وضعيت ها و شرايطي هستند كه احتمال مصرف مواد را در فرد افزايش مي دهند. در حالي كه عوامل محافظ شرايط و وضعيت هايي هستند كه احتمال مصرف مواد را كاهش خواهند داد. بايد بدانيم بسياري از افرادي كه در معرض خطر مصرف مواد هستند دچار اعتياد نمي شوند. بعضى وقت ها با وجود چند عامل خطر كه در اطراف يك فرد است تنها يك يا دو عامل محافظ قوى موجب مى شود فرد دچار خطر نشود. عوامل خطر ممكن است جزو خصوصيات يك فرد باشد  (مثل نگرش مثبت به مصرف مواد) ممكن است مربوط به خانواده باشد(مثل خشونت در خانواده) و ممكن است مربوط به اجتماع باشد (مثل در دسترس بودن مواد) عوامل محافظ هم مى تواند مربوط به فرد باشد (مثل اعتماد به نفس بالا) ممكن است مربوط به خانواده باشد(مثل ارتباط صميمانه والدين با فرزندان ) و ممكن است مربوط به اجتماع باشد(مثل وجود امكانات خدماتى، حمايتى و مشاوره اى و درمانى در اجتماع)

دفتر آموزش و ارتقاي سلامت 

كلياتى درباره پيش گيرى از اعتياد

كلياتى درباره پيش گيرى از اعتياد

گرد آورى و نگارش : فاطمه خزائلى پارسا (روانشناس عمومي)

هدف اصلى اين بحث آشنايى شما با مفهوم پیشگيرى و هم چنين سلامت است . در اين فصل با انواع برنام ههاى پیشگيرى از اعتياد آشنا میشويد و هم چنين جنب ههاى متفاوت سلامت براى شما بيان خواهد شد . انتظار داريم در پايان اين فصل :
- با مفهوم سلامت آشنا شويد.
- و تعريف پيش گيري و پیشگيرى از اعتياد را بدانيد.
- هم چنين با انواع برنام ههاي پيش گيري و زمين ههاى كاربرد آنها آشنا شويد. 
 نيز انتظار داريم در پايان اين فصل:
- بتوانيد وضعيت ابعاد گوناگون سلامت را در خانواده و محل زندگى خود توصيف كنيد( يا بنويسيد)
- و نيز بتوانيد موقعيت خود و خانواده خود را ( از نظر عوامل خطر و محافظ)براى تعيين يك برنامه پیشگيرى مناسب مشخص كنيد.

-سرآغاز 
همان طور كه در فصل دوم ملاحظه كرديد يكى از عوامل خطر خانوادگى اعتياد، مصرف مواد توسط والدين يا يكى اعضاى خانواده است. به اين ترتيب چنين خانواده اى در معرض خطر است.
آيا خانواده در معرض خطر به معنى پايان همه چيز است و كارى نمیتوان كرد؟
آيا راه هايى براى افزايش سلامت خانواده و پيش گيرى از مصرف مواد در بقيه اعضاى خانواده وجود دارد؟
اگر يادتان باشد در فصل دوم توضيح داده شدكه عوامل محافظ مثل يك سپر عمل مى كنند و مى توانند با افزايش سلامت در خانواده ، آن ها را از خطر دور كنند. در اين فصل راه هاى موجود براى سلامت و پيش گيرى از خطرات شرح داده مى شود.

-سلامت و رابطه آن با پي شگيرى از مصرف مواد اعتياد آور 
بهتر است به نگرش هاى متفاوت به سلامت و « تمرين فكرى » براى پاسخ به سوال تعاريف سلامت توجه كنيد زيرا توجه به سلامت و افزايش آن با پيش گيرى رابطه زيادى دارد:
اگر شما سلامت را داشتن بدنى سالم يا نبود بيمارى جسمى بدانيد براى پيش گيرى هم به دنبال كارهايى مى رويد كه بيمار نشويد مثلاً غذاى مقوى مى خوريد. هم چنين اين نگرش باعث مى شود كه شما تا بيمار نشويد به دكتر مراجعه نكنيد، چون خود را فردى سالم مى دانيد. در مورد بيماري هم به بيماري هاي جسمي توجه بيشتري داريد و حاضر هستيد در مواقع احساس خطر، حتي بيشتر از پولي كه داريد براي بازگشت سلامتي جسمى هزينه كنيد. ولي در مورد ساير ابعاد سلامت رواني و اجتماعي (مثل رضايت از زندگي، داشتن زندگي شاد، مشاركت در فعاليت هاي اجتماعي، داشتن
اعتماد به نفس و عزت نفس) بي توجه هستيد. اگر خودتان يا خانواده هم دچار مشكلات رواني و اجتماعي شوند (مثل افسردگي، اضطراب، گوشه گيري، شكست هاي تحصيلي و شغلي و اعتياد) يا منكر وجود آن مي شويد يا بسيار دير براي بهبودي خود يا خانواده اقدام مي كنيد.

تمرين فكرى
اگر يادتان باشد در ابتداى كتاب، ميترا راجع به وضعيت زندگى خود و معتاد شدنش و پروانه هم راجع به نجات همسرش از ادامه مصرف مواد و وابستگى توضيحاتى ارايه كردند. به نظر شما آيا نگرش ميترا با پروانه نسبت به سلامت يكسان بود؟ آن ها در باره سلامت چگونه فكر میكردند؟

ولى اگر شما به ساير ابعاد سلامت مثل سلامت روانى يا اجتماعى خود و خانواده خود اهميت بدهيد ممكن است مثلاً ورزش كنيد يا براى پر كردن اوقات فراغت فرزندان خودآ نها را در كلاس نقاشى يا موسيقى ثبت نام كنيد. در واقع شما با اين برنام هها سعى داريد سلامت روانى يا اجتماعى خود و خانواده خود را افزايش دهيد و يا عوامل محافظتى را براى خود يا خانواده خود بيشتر كنيد.
آشنايى با تعاريف سلامت و ارتقاى سلامت مى تواند نگرش شما را نسبت به سلامت تغيير دهد. تعاريفى كه براى سلامت و ارتقاى سلامت ارايه شده، توانسته است تحول بزرگى در زندگى بشر و برنامه هاى پيشگيرانه ايجاد كند كه به شرح مختصرى از آن مى پردازيم.

تعريف سلامت از نظر سازمان جهانى بهداشت
سلامت عبارت است از وضعيت كامل جسمي، رواني و اجتماعي و نه فقط عدم وجود بيماري وناتواني
يا
سلامت حالتي از آسايش هيجاني و رفاه اجتماعي است كه در آن فرد به تواناييهاي خود پي مي برد، با فشارهاي رواني متعارف زندگي مدارا مي كند، با بهره ورى و به گونه اي مثمرثمر كار مي كند و قادر است در محيط زندگى خود نقشي ايفا كند.

در دنياى پيچيد هاى كه در آن زندگى میكنيم تنها با نداشتن بيمارى جسمى، نه میتوانيم ادعا كنيم در سلامت كامل به سر میبريم و نه میتوانيم از پس مشكلات دنيايى كه به سرعت در حال تغيير است بر بياييم. مطابق با تعريف سلامت، امروزه آن چه موجب مى شود افراد از زندگى خود رضايت داشته باشند و احساس خوشبختى كنند اين است كه بدانند چه توانايى هايى دارند، بتوانند در مواقع مواجهه با مشكل، آن را حل كنند و يا با آن كنار بيايند، شغلى داشته باشند و در فعاليت هاى اجتماعى (مثلاً عضويت در يك سازمان غير دولتى) شركت كنند. در واقع بايد سلامت افراد هميشه ارتقا پيدا كند.

تعريف ارتقاى سلامت از نظر سازمان جهانى بهداشت
مجموعه كارهايى كه مردم را قادر مى سازد تا كنترل بيشترى بر سلامت و زندگي خود داشته باشند ارتقاى سلامت مى نامند.

براساس اين تعريف بايد زمينه هايى فراهم شود تا مردم بتوانند خودشان توانايى هايى كسب كنند كه قادر باشند براى افزايش سلامت خود برنامه ريزى كنند. مثل آموزش مطالب اين مجموعه به افراد داراى همسر معتاد يا كمك به گروه هاى خوديار و داوطلب كه مى خواهند براى محله خود يا براى خانواده هاى داراى همسر معتاد فعاليت هايى انجام دهند.

-ابعاد سلامت 
يك بار ديگر با دقت به تعاريفى كه از سلامت ارايه شد توجه كنيد ، همان طور كه مى بينيد اين تعاريف به جنبه هاى گوناگونى اشاره دارند كه سلامت وابسته به فرد، وابسته به اجتماع و وابسته به محيط را شامل مي شود.

1. سلامت وابسته به فرد
سلامت وابسته به فرد يعنى ويژگى هايى كه اگر در فرد وجود داشته باشد مى توان گفت آن فرد سالم است. همان طور كه گفتيم فقط سلامت جسمى و در نتيجه بيمار نبودن نمى تواند نشانه سلامت يك فرد باشد. در واقع يك فرد بايد از نظر جسمى، روانى، هيجانى، اجتماعى، معنوى و حتى جنسى سالم باشد. در اين جا راجع به هركدام توضيح مختصرى آورده مى شود:
- سلامت جسمي يعني بدن سالمي داريد.
- سلامت رواني يعنى احساس خوبي داريد، مثل احساس رضايت از زندگى و يا توانايي در سازگاري با محيط. مثلاً اگر شما بتوانيد در مقابل مشكل مصرف مواد همسرتان، راه حلى مناسب و منطقى پبدا كنيد، احساس رضايت شما را شاد مى كند و نمى گذارد دچار افسردگى شويد و اين يعنى سلامت روانى فردى.
- سلامت هيجاني يعني مي توانيد احساسات خود را بيان كنيد، يا بتوانيد به كساني كه دوستشان داريد ابراز علاقه كنيد. مثلاًسلامت هيجانى باعث مى شود كه بدانيد در چه موقع و چگونه به فرزندانتان ابراز علاقه كنيد و از اين طريق احساس امنيت را در آنان ايجاد كنيد تا بدانند كه در كنار آن ها خواهيد بود يا بتوانيد احساس خود را نسبت به مصرف مواد همسرتان بدون توهين به وى ابراز كنيد به عنوان مثال به او بگوييد "دوست ندارم تو مواد مصرف كنى و از اين موضوع بسيار عصبانى هستم".
- سلامت اجتماعي حالتى است كه از حمايت كافي خانواده و دوستان برخوردار هستيد، با ديگران روابط خوبى داشته باشيد يا در فعاليت هاي اجتماعي شركت كنيد. مسلماً برخوردارى از حمايت خانواده و اطرافيان و داشتن روابط خوب با آن ها مهارت هايى لازم دارد كه در فصل پنجم به آن پرداخته مى شود ولى داشتن همين مهارت ها، سلامت اجتماعى شما را افزايش مى دهد و نه تنها احساس امنيت مى كنيد بلكه به شما اعتماد به نفس مى دهد تا در فعالي تهاى اجتماعى شركت كنيد مثلاً شركت در كلا سهاى آموزشى در زمينه مهار تهاى زندگى و حتى كمك به برگزارى اين كلا سها در مدرسه فرزندتان يا در محله اى كه زندگى مى كنيد.
- سلامت معنوي يعني داشتن تشخيص و توانايي بكارگيري اصول مذهبي، اخلاقي يا عقيدتي در عمل. مثلاً اعتقاد به صبر و پايدارى در مواقع مشكل و توكل به خداوند.
- سلامت جنسى يعني توانايي دستيابي به يك رابطه رضايت بخش با همسر مثلاً از رابطه با همسرتان رضايت داشته باشيد، بتوانيد نيازهاى جنسى خود را بدرستى بشناسيد و بيان كنيد و رفتار جنسى مناسبى از خود بروز دهد.

2. سلامت وابسته به اجتماع
اجتماع سالم اجتماعي است كه مردم آن از سرپناه، غذا، درآمد و امكانات مناسب و عادلانه اى براى رشد بهره مند هستند. اجتماع سالم موجب افزايش سلامت فرد مى شود. مثلاً هرچه امكان شركت در فعاليت هاى اجتماعى مانند همكارى با گروه هاى فعال در محله ها و يا فعاليت هاى ويژه كسب درآمد بيشتر (مخصوصاً براى زنان) بيشتر باشد، امكان رشد سلامت اجتماعى آن ها بيشتر مى شود. در واقع اجتماع سالم موجب رشد همه ابعاد سلامت، مخصوصاً سلامت اجتماعى مى شود.

3. سلامت وابسته به محيط
منظور محيطي است كه مردم در آن زندگي مي كنند( محيط زيست) و امكاناتى كه از آن بهره مند هستند. مثل مسكن، حمل و نقل، بهداشت (سيستم فاضلاب، آب آشاميدني سالم و هواي پاك). محيط سالم نه تنها در سلامت جسمى بلكه در سلامت روانى تاثير فراوانى دارد زيرا احساس رضايت از زندگى را افزايش مى دهد.
ابعاد سلامت را مى توان به اين شكل نشان داد:

تمرين فكرى
به اين سوا لها فكر كنيد:
• كدام بعد از سلامت داراى اهميت بيشترى است ؟
• مختل شدن كدام بخش سلامت میتواند شخص را به سمت مصرف مواد سوق دهد؟
• به زندگى و مكان زندگى خود فكر كنيد، جنب ههاى گوناگون سلامت در آنها چگونه است؟

كداميك از ابعاد سلامت براى شما اهميت بيشترى دارد و به آن توجه مى كنيد؟
در خاطرات ميترا و پروانه، ميترا فكر مى كرد با حمايت همسرش مى توانند زندگى خوبى داشته باشند. او سلامت را در زندگي ناسالم جستجو مى كرد. ولى پروانه مى دانست كه مصرف مواد نه تنها سلامت جسمى را تهديد مى كند بلكه جنبه هاى ديگر سلامت را نيز در معرض خطر قرار مي دهد.
همان طور كه احتمالا شما هم به نتيجه رسيد هايد تمام ابعاد سلامت در چگونگى وضعيت نهايى فرد اهميت دارند در واقع اين جنب ههاى گوناگون بر يكديگر تاثير میگذارند. مثلا وقتى همسر شما معتاد است علاوه بر اين كه سلامت جسميش مختل شده و میتواند به اشكال مختلف به سلامت جسمى شما لطمه بزند از سوى ديگر محيط خانواده سلامت خود را از دست خواهد داد و ساير افراد هم در معرض آسيب قرار میگيرند و سلامت روانيشان مختل میگردد و به احتمال زياد علت بسيارى از مشكلاتى كه شما و خانواد ه تان درگير آن شد هايد به عدم سلامت محل زندگى شما هم مربوط میشود.

نحوه برخورد با مشكلات ناشى از مصرف مواد اعتياد آور
پيش گيري، درمان و برنامه هاي نگهدارنده، راه هاى برخورد با مشكلات اعتياد مي باشند. در اين فصل در مورد پيش گيرى و در فصول بعد در مورد درمان و برنامه هاى نگهدارنده توضيح داده مى شود .

-پيشگيرى چيست؟ 
يك بار ديگر به اقدا مهاى پروانه براى بازداشتن شوهرش از مصرف تفننى توجه كنيد اين كارها بخشى از همان چيزى است كه ما از آن به عنوان اقدا مهاى پيش گيرانه نام میبريم. بنابراين به صورت خلاصه میتوان گفت:
پيش گيري اوليه از اعتياد عبارت است از انجام اقداماتى قبل ازشروع مصرف مواد يا مشكلات ناشى از مصرف كه باعث كاهش يا قطع مشكلات مربوط به مصرف مواد بشود. اين كار با كاهش عوامل خطر و افزايش عوامل محافظ اعتياد، انجام مى شود.

برنامه هاى پيش گيرى
هر برنامه اى كه موجب شود در يك جامعه ، افراد كمتر به مصرف مواد روى بياورند، يك برنامه پيش گيرانه است . همان طور كه مى دانيد علل مصرف مواد متعدد است و براى پيش گيرى از آن هم بايد راههاى متعددى وجود داشته باشد. حتى گفته مي شود كه بهتر است براى هركس يك برنامه تهيه شود . ولى آيا اين كار امكان پذير است ؟
براى برنامه هاى پيش گيرى ابتدا بايد ديد فرد يا افراد مورد نظر در چه وضعيتى از سلامت هستند. و اگر مى خواهيم اين برنامه را براى خود و فرزندانمان اجرا كنيم، ببينيم خودمان درچه وضعيتى از سلامت به سر میبريم. براين اساس صاحب نظران سه دسته برنامه را با مخاطبين متفاوت در نظر گرفته اند كه عبارتند از :
1. برنامه هاي همگاني: اين برنامه ها در سطح وسيع براى تمام افراد يك اجتماع مثل محله، مدرسه، دانشگاه و... اجرا مى شود. مثلاً در يك محله براى همه خانواده ها يا همه جوانان برنامه هايى به اجرا در آورند تا از مصرف مواد پيش گيري شود و باعث ارتقاء سلامت (جسمى، روانى و اجتماعى) شود.
2. برنامه هاي انتخابي: اين برنامه ها براى افراد يا خانواده هايى تدارك ديده مى شود كه در معرض خطر مصرف موادهستند.مثل كودكان داراي والدين معتاد، دانش آموزاني كه دچار شكست تحصيلي شده اند و از مدرسه اخراج گرديده اند و زنان يا مردانى كه داراى همسر معتاد هستند.
3. برنامه هاي ويژه: اين برنامه ها براي افرادي طراحي مي شود كه هنوز علائم وابستگي به مواد راندارند ولي در مرحله استفاده يا سوء استفاده هستند مثل افت تحصيلى همراه با مصرف الكل و سيگار يا معاشرت همسر با دوستانى كه مواد مصرف مى كنند و مصرف تفننى مواد با آنها.

حالا كه با مفاهيم سلامت ، پيش گيرى و انواع برنامه هاى آن آشنا شديد به اين سوال ها پاسخ دهيد:
• شما و خانواده شما جزو كدام دسته از مخاطبين برنامه هاى پيش گيرى هستيد؟
• استفاده از چه روش هايى در اين برنامه ها موجب سلامت شما و خانواده شما مى شود؟
• نقش شما و خانواده شما در اين برنامه ها چيست؟

راهنمايى هايى براى پاسخ به سوال اول ( شما جزو كدام دسته از مخاطبين برنامه هاى پيش گيرى هستيد؟)
براى روشن شدن پاسخ اين سوآل به وضعيت زندگى ميترا و پروانه بر مى گرديم اگر يادتان باشد قبل از اين كه ميترا معتاد شود، شوهر او معتاد به ترياك بود و بايد براى درمان او اقدام مى شد و ميترا و فرزندانش در معرض خطر بودند و جزو مخاطب هاى برنامه هاى پيش گيرانه انتخابى بودند. ولى شوهر پروانه مصرف گاه به گاه داشت و هنوز علايم وابستگى را نداشت و جزو مخاطب هاى برنامه هاى ويژه قرار مى گرفت و براى خانواده آن ها، برنامه هاى با مخاطب عام مفيد واقع مى شد و سطح سلامت آن ها را افزايش مى داد. در صورتى كه بتوانيد تشخيص دهيد مخاطب كدام برنامه هستيد نوبت به پاسخ سوآل دوم مى رسد.
راهنمايى هايى براى پاسخ به سوآل دوم (استفاده از چه روش هايى در اين برنامه ها موجب افزايش سلامت شما و خانواده شما مى شود؟)
شما در فصل گذشته ياد گرفتيد كه چگونه عوامل خطر ومحافظ خانواده خود را بشناسيد. در اين فصل نيز اگر با روش هاي پيش گيرى آشنا شويد مى توانيد تشخيص دهيد كدام برنامه موجب افزايش سلامت شما و خانواده شما مي شود.

-انواع روش هاي پي شگيرى از مصرف مواد اعتياد آور 
1. روش ايجاد ترس و نگرانى
زماني متخصصين پي شگيرى از اعتياد فكر میكردند اگر مردم را با شدت بخشيدن به جنب ههاى منفى مواد اعتياد آور از مصرف آن بترسانند میتوانند از مصرف مواد پي شگيرى كنند. ولى بعدها متوجه شدند كه نه تنها اين روش فايد هاى ندارد بلكه بسيارى از جوانان اين موضوع را قبول نمیكنند. آنان بيشتر فوايدى را كه دوستانشان به آ نها میگفتند قبول میكردند و نسبت به پدر، مادر يا همسر و يا مطالب كتا بها نيز بیاعتماد میشدند.
2. روش آگاه سازى
در اين روش اعتقاد بر آن است كه مصرف مواد اعتياد آور از ناآگاهى يا كمبود آگاهى از خطرات و مضرات مصرف ناشي مي شود و اگر در اين خصوص به مردم اطلاعات و آگاهى دقيق داده شود، به احتمال زياد با اين مسئله منطقیتر برخورد م يكنند. آ نها اعتقاد دارند اطلاعات واقعى (بدون ترساندن زياد)درباره خطرات مصرف مواد موجب تغيير نگرش (مثلاً اعتقاد به مضر بودن مواد) و در نهايت تغيير رفتار(مثلاًمصرف نكردن مواد) میشود. براى آگاه سازى هم از نوشتن اين گونه مطالب در مجل هها، بروشور و كتاب و هم چنين تهيه فيلم يا پوستر و نظاير آن استفاده م يشود.
بايد بدانيم كه آگاه سازى به تنهايى موجب كاهش يا اجتناب از مصرف مواد نمى شود. اگرچه افزايش آگاهى نگرش افراد را تغيير مى دهد ولى هميشه در رفتار آن ها تغيير به وجود نمى آورد. البته نمى خواهيم نتيجه بگيريم كه ارايه اطلاعات و آگاه سازى هيچ نقشى در پيش گيرى ندارد بلكه منظور اين است كه اين روش به تنهايى كافى نيست زيرا همان طور كه مى دانيد تنها يك عامل موجب مصرف مواد نمى شود.
3. روش پرورش عاطفى
روش آگاه سازى هرچند مفيد است ولى كافى نيست مخصوصاً براى افرادى كه مصرف مواد را شروع كرده اند(يعنى مخاط بهاى برنام ههاى ويژه) و ممكن است حتى مواد را بشناسند و اطلاعات خود را از دوست مصرف كننده مواد بگيرند و به ساير اطلاعات توجهى نكنند. به همين جهت روش عاطفى كه به نيا زهاى رواني افراد تاكيد داشت مورد توجه قرار گرفت. به طور كلى در اين روش فرض میشود كه وجود يك سرى نقايص مثل اعتماد به نفس پايين، فقدان ارز شهاى شخصى مثبت و مهارت تصمي مگيرى موجب سوء مصرف مواد میشود و در برنام ههاى پرورش عاطفى به رفع اين نواقص تأكيد داشت. در اين برنام هها نيز يك سرى اطلاعات در مورد اثرات و عوارض مصرف مواد ارائه میشود ولى بخش اعظم كار، حول محور ايجاد و تقويت عزت نفس، يك تصوير مثبت از خود، روشن ساختن ارز شها و آموزش مهارت تصمي مگيرى میچرخيد.  هدف اين فعالي تها، تغيير نگرش افرادنسبت به خود و مواد بود كه فرض میشد احتمال مصرف مواد را كاهش میدهد. چون در اين روش نيز فقط به ارائه اطلاعات و عوامل روانى توجه میشد، تأثير چندانى در پي شگيرى از مصرف مواد نداشت.
4. روش تأثير اجتماعى
در اين روش بر نقش عوامل اجتماعى، به ويژه فشار آشكار و پنهان همسانان براى مصرف مواد در شروع سوء مصرف مواد تأكيد میشد. اين روش نقطه عطفى در رو شهاى پيشگيرى محسوب میشود. چون علاوه بر اينكه نقش عوامل اجتماعى را در مصرف مواد روشن كرد، بلكه اولين روشى بود كه توانست روى رفتار تأثير بگذارد و سوء مصرف مواد را كاهش دهد. دو جزء اصلى اين روش، آموزش مقاومت در مقابل پيشنهاد مصرف مواد و اصلاح هنجارهاى اجتماعى است. در قسمت آموزش مهارت مقاومت، به افراد اطلاعات و مهار تهاى مربوط به تشخيص، اجتناب و يا پاسخ مناسب به موقعيتهايى كه در آن فشار زيادى براى مصرف مواد وجود دارد، آموزش داده میشود. در اصلاح هنجارهاى اجتماعى نيز اين تصور غلط كه اكثر افراد مواد مصرف میكنند و مصرف مواد يك هنجار است، با رو شهاى مختلفى از جمله ارائه آمار دقيق در مورد شيوع مصرف مواد تصحيح میشود. البته، اگر چه اين روش در تغيير رفتار موثر بود، ولى اثرات آن غالباً كوتاه مدت بوده و پس از يكى دو سال از بين میرود.
5. روش آموزش مهارت هاى زندگى
در اين روش فرض مى شود افرادى كه به سوء مصرف مواد روى مى آورند، فاقد يك سرى مهارت هاى شخصى و اجتماعى بوده كه اين نقايص در تركيب با عوامل زيستى و ژنتيك، يك فرد را مستعد به مصرف مواد مى كند. اين نقايص شامل نداشتن مهارت هاى تصميم گيرى و حل مسئله، تفكر نقاد به مقابله با استرس ها و هيجانات منفى و نيز مهارت هاى اجتماعى مثل مهارت قاطعيت و مقاومت در برابر فشارهاى منفى ديگران است. بنابراين در اين روش به آموزش و ارتقاء اين مهارت ها پرداخته مى شود. آموزش مهارت هاى زندگى روش موثرى در كاهش احتمال مصرف مواد مى باشد. (اين مهارت ها در فصول پنجم و ششم توضيح داده شده است.)
6. روش جايگزين
يكى از رو شهاى پيشگيرى تغيير و بازسازى محيط زندگى است (مخصوصاً براى جوانان). در اين روش افراد را با موقعي تها و فعالي تهايى آشنا میسازند كه احتمال مصرف مواد را بالا میبرد (مثل مهمانیهايى كه در آن مصرف مواد آزاد است يا معاشرت با دوستانى كه مواد مصرف میكنند) و سعى میكنند براى آ نها امكاناتي فراهم كنند كه كمترين خطر را داشته باشد (مثل ايجاد مراكز ورزشى، هنرى و فرهنگى، فعالي تهاى گردشگرى علمى و ساير سرگرمیهاى مفيد و مناسب). در واقع با اين فعالي تها سعى بر آن بوده است افراد را با تجربه زندگى واقعى مواجه كنند كه جذاب تر از مصرف مواد است و به نيازهاى آنان مثل نياز به آرامش يا هيجان طلبى يا صرف انرژى بيشتر پاسخ داده شود.  همان طوركه درمورد روش هاى ديگر گفتيم ممكن است علت مصرف مواد علت هايى نباشد كه در روش جايگزين به آن توجه شده است. به اين ترتيب به تنهايى نمى تواند مفيد باشد.
7. روش محيطي  اجتماعي
به تدريج علاوه بر عوامل فوق، به نقش عوامل اجتماعى و محيطى هم توجه شد زيرا اين عوامل در مصرف مواد نقش مهمى دارند و بايد در برنام ههاى پيش گيرانه به آن توجه كرد مثل دسترسي به مواد در جايي كه در آن زندگي مي كنيم.

-بهترين روش پي شگيرى كدام است؟ 
امروزه بهترين روش براى پيش گيرى از مصرف مواد استفاده از روش هاي مختلف است. اصول راهنماى زير مى تواند در انتخاب روش كمك كننده باشد.

گام هايى براى تشخيص شرايط و انتخاب روشى مناسب براى پيش گيرى
الف : چند توصيه كلى
1. اگر شما داراى همسرى معتاد هستيد و مى دانيد كه عوامل زيادى در ايجاد مصرف مواد موثر هستند، احساس گناه نكنيد و خود را مسبب اين مشكل ندانيد.
2. شما به تنهايى مسوول سلامت همه افراد خانواده نيستيد و بايد تا آن جا كه ممكن است همه اعضاى خانواده همكاري كنند.
3. حتى اگر شرايط خوبى نداريد و در اطرافتان عوامل خطر زياد است، اميدتان را از دست ندهيد. يادتان باشد كه مى توانيد حتي ازعوامل محافظت كننده كم نيز استفاده كنيد. در فصل چهارم در بحث تاب آورى به شما گفته مى شود كه چگونه بعضى از افراد با وجود مشكلات بسيار در زندگى موفق شده اند بر مشكلات پيروز شوند و حتى زندگى موفقى داشته باشند.
4. تا آن جا كه ممكن است با تشكل هاى مردمى ويژه پيش گيرى از اعتياد همكارى كنيد. همان طور كه گفته شد مشاركت در فعاليت هاى اجتماعى موجب ارتقاى سلامت مى شود و جزو عوامل محافظت كننده خانوادگى نيز هست.
5. در صورتى كه به يك مشاور متخصص در اين زمينه دسترسى داريد حتماً از وى مشاوره بگيريد.

ب : تعيين كنيد كه همسر شما از نظر مصرف مواد در چه مرحله اي قرار دارد
همان طور كه در فصل اول با مراحل وابستگى به مواد آشنا شديد ببينيد همسرتان در كدام مرحله است، اگر در مرحله سوء مصرف و يا وابستگى است بايد به فكر درمان او باشيد كه اين موضوع در فصل هفتم توضيح داده مى شود. ولى اگر در مرحله استفاده يا سوء استفاده است، برنامه هاى پيش گيرى مفيد هستند.
پ: عوامل خطر در خانواده را مشخص كنيد
چون شما و خانواده تان جزو مخاطبين انتخابى يا ويژه هستيد (به دليل وجود همسر مصرف كننده مواد در خانواده) بنابراين خانواده شما در معرض خطر است، پس مهمترين كار شناخت همه عوامل خطرى است كه در فصل دوم خوانديد. بدين منظور ابتدا همه عوامل خطر فردى ، گروه همسان و غيره را در يك كاغذ بنويسيد و سپس با كمك يك مشاور يا فردى كه دراين زمينه اطلاعات كافى دارد و يا در صورت امكان با همكاري اعضاى خانواده، خطرهاي موجود را تعيين كنيد.
ت: عوامل محافظت كننده در خانواده را بنويسيد
همان طور كه عوامل خطر را شناسايى كرديد، توانايي ها و امكانات محافظت كننده خود و خانواده تان را تعيين كنيد.
ث: برنامه ريزى
وقتى عوامل خطر و محافظ مشخص گرديد مى توانيد برنامه اى را با استفاده از روش هاي مختلف بنويسيد. اين برنامه ممكن است در هر خانواده اى با خانواده ديگر متفاوت باشد زيرا عوامل خطر و محافظ خانواده ها با هم فرق دارند.

-همسران افراد معتاد براي پيش گيري از اعتياد خود میتوانند چه بكنند؟
به دليل اين كه همسران افراد معتاد در معرض خطر مصرف مواد قرار دارند لازم است با توجه به آموز شهاى ارايه شده در اين مجموعه و توانايیهاى به دست آمده، بتوانند نگرش و ديد خود را در زمين ههاى زير تغيير دهند :
1. تغيير ديد از " نا اميدي" به اميدواري :اگر شما اميد خود را از دست بدهيد نمى توانيد براى حل مشكل خود برنامه ريزى كنيد.( مهارت حل مسئله در فصل مهارت هاى زندگى توضيح داده شده است.)
2. تحمل فشار ديگران: شما مى توانيد با كمك مهارت هاى زندگى و عوامل محافظ، فشارهاى وارده از طرف خانواده و محيط اجتماعى را (مثل سرزنش هاى خانواده شوهر محبوبه) خنثى كنيد.
3. حفظ حرمت ها بين همسران: حفظ حرمت خانواده و اعضاى آن مهمترين اصل براى حل مشكل اعتياد همسر است زيرا با توهين وتحقير و مشاجره نه تنها مشكل حل نمى شود بلكه حاصل آن خانواده متشنجى است كه خود بزرگترين عامل خطر محسوب مى شود .
4. دورانديشي و عاقبت انديشي: براى حل مشكل، دور انديشى ازاهميت بسيارى برخوردار است در خاطرات پروانه ديديد كه دور انديشى او باعث شد كه هرچه زود تر براى حل مشكل خود تلاش كند.
5. پر كردن خلأهاي زندگي براي پيش گيري از گرايش به مواد: همان طور كه در رو شهاى پي شگيرى گفته شد يكى از رو شهاى موثر در پي شگيرى از اعتياد، رو شهاى جايگزين است.  براى شما كه همسرتان اعتياد دارد رو شهاى جايگزين نظير رفتن به كلا سهاى آموزشى ،هنرى و تربيتى و هم چنين شركت در فعالي تهاى اجتماعى نظير همكارى با يك سازمان غيردولتى و گرو ههاى خود يارى میتواند خلأهاى زندگى شما را پر كند.
6. خودباورى و خودشناسي (افزايش اطلاعات در زمينه افزايش اعتماد به نفس فردي):  اعتماد به نفس و عزت نفس كه در فصل مهار تهاى زندگى راجع به آن صحبت میشود از خود شناسى درست و واق عبينانه ناشى میشود.
7. روابط زناشويى وآموزش زندگى خانواده: هرچند آمار ازدواج در جوامع صنعتى رو به كاهش نهاده است ولى شواهد زيادى وجود دارد كه ازدواج هم چنان نقش مهمى در سلامت جسمانى، روانى و رفاه اقتصادى دارد. محققان متوجه شده اند كه زو جهاى شادمان رو شهاى زندگى سال مترى دارند. براى مثال مصرف دخانيات و الكل در آ نها كمتر ديده میشود و بيشتر به ورزش میپردازند. ازدواج موفق انعطاف پذيرى در برابر فشا رهاى روانى را افزايش میدهد واختلالات روانى را كاهش میدهد. برعكس كشمك شهاى خانوادگى هميشه با مصرف مواد اعتيادآور ،افسردگى و اضطراب همراه هستند.همسران فرد معتاد با بكار گيرى اصول مهار تهاى زندگى و با استفاده از عوامل محافظتى تا حد امكان بايد از تشنج در خانواده دورى كنند.

- چگونه يك فرد داراى همسر معتاد میتواند از گرايش به اعتياد فرزند خود پيشگيرى كند؟( فرزندپروري)
شايد براى شما اين سوآل مطرح شود كه بحث پيش گيرى از اعتياد فرزندان ربطى به عنوان اصلى موضوع كتاب ندارد و لزوم نوشتن اين قسمت چه بوده است؟
در واقع آن چه موجب مطرح كردن اين موضوع شده است نگرانى بسيارى از والدينى است كه همسر معتاد دارند و مى ترسند مبادا فرزندشان نيز از او الگو بردارى كند و به مصرف مواد روى بياورد. از آن جا كه مهمترين توصيه به چنين همسرانى حفظ آرامش و خونسردى است و موضوع اعتياد فرزندان ممكن است آرامش آن ها را بر هم زند خلاصه اى از آن چه كه مى تواند توسط شما به فرزندتان آموزش داده شود در اين قسمت آورده مى شود.
شما مي توانيد با استفاده ازاطلاعات مربوط به عوامل خطر و محافظت كننده براي پيشبرد فعاليت هاي پيشگيرانه مثبت به فرزندان خودكمك كنيد. به خاطر داشته باشيد كه فرزند شما در هر سنى كه باشد فعاليت هاى مربوط به آن سن متفاوت مى باشد به همين دليل براى هر سنى توصيه هاى متفاوت آورده مى شود.

-كودكان پيش دبستان
كودكان 3 تا 4ساله هنوزآمادگى آموختن حقايق پيچيده را در مورد مواد و الكل ندارند اما مى توانند مهارت هاى مورد نياز براى تصميم گيرى و حل مسئله را جهت امتناع از مصرف مواد و الكل در آينده بياموزند. شما مى توانيد با يك برنامه ساده و با آموزش همراه با عمل، تصميم گيرى درست و منطقى را به كودك خود ياد دهيد.
مثلاً از او بخواهيد از بين چند لباس انتخابى خودتان يكى را برگزيند و بپوشد.
مهمترين فعاليت ها براى كودكان زير سن دبستان عبارتند از :
• آشنايى با مواد مضر وسمى وگفتن اين كه اين مواد براى بدن ضرر دارد (مثل سفيدكننده وايتكس، يا حشره كش ها)
• نحوه مراقبت از بدن وحفظ سلامتى(مثل حمام رفتن يا مسواك زدن)
• آموزش نه گفتن(مثلاً بياموزد ،اگر دوستش به او مى گويد اسباب بازى خودت را به من بده و او تمايل ندارد اين كار را انجام بدهد چگونه به دوست خود نه بگويد)

- كودكان دبستانى
كودكان در اين سن راجع به كاركرد بدنشان كنجكاو هستند براي همين بايد در مورد سلامتي و پرهيز از كارهايي صحبت شود كه به سلامت آن ها ضرر مي رساند.
اين فعاليت ها براى كودكان سن دبستان مفيد است:
• آموزش نه گفتن
• شناخت غذاها ، سم ها، داروها و مواد ممنوعه وتفاوت آن ها
• تفاوت خوردن دارو با اجازه بزرگترها و يا با نسخه پزشك ، باخوردن دارو بدون اجازه ونسخه و فايده ها و ضررهاى آن ها
• صحبت در مورد بيمارى هايى كه كودك با آن آشنا است و داروهايى كه براى آن تجويز مى شود.
• اجتناب از ناشناخته ها مثل مواد و تركيباتى كه خطرناك است
• آشنايى با مواد غير قانونى ، مشكلات و مضرات آ نها (در سنين آخر دبستان)
• در مورد پدر يا مادرش كه مواد مصرف مى كند يا درصورتى كه در فاميل نزديك فرد معتادى وجود دارد كه كودك از آن اطلاع دارد، راجع به آن با كودك صحبت شود  (در حد مضرات مشاهده شده و مواد ممنوعه)

-دوره راهنمايى
در كودكان اين سن تغييرات جسمانى كم كم مشهود مي شود، انرژى زياد براى دانستن در آ نها به وجود مي آيد، كشف واقعي تها مخصوصاً آ نهايى كه عجيب و غريب هستند مورد توجه قرار مي گيرد و كنجكاوى براى اين كه هر چيزى چگونه كار میكند و دانستن اين كه چه منابع اطلاعاتى در دسترس آ نها است افزايش پيدا مي كند. هم چنين در اين كودكان دوست يا گروهى از دوستان مهم مي شود وبه آن چه گروه فكر میكند توجه مي شود. تصور از خود تا حدى بر اساس قضاوت هم سالان مخصوصاً گروه همسان شكل مي گيرد به همين جهت كودكاني كه متكي به خود نيستند به تنهايى قادر به انتخاب و تصميم گيرى نخواهند بود.
كمك به ماندن در وضعيت بدون مصرف مواد مهم ترين كمك به كودكان در اين سن است.
فرزندان شما در اين سن بهتر است اين اطلاعات را داشته باشند:
• آشنايى با مواد خاصى مثل حشيش ، الكل ، تنباكو و مواد استنشاقى در اشكال مختلف
• پيامد هاى كوتاه مدت و بلند مدت مصرف مواد
• اثر مواد روى قسمت هاى مختلف بدن و دلايلى كه نشان دهد براى رشد بدن خطرناك است.
• پيام دهاى منفى الكل وساير مواد غير قانونى براى خانواده ، اجتماع و ساير مصرف كنند ه ها

-دوره دبيرستان
دانش آموزان دبيرستان آينده نگر هستند و دوست دارند با بزرگسالان در مورد تصميم گيرى و حل مشكل و نگرانى هاى خود صحبت كنند ولى هنوز گرايش و اتكا به گروه همسان و تحت تاثير قرار گرفتن به وسيله آن ها وجود دارد.
فرزندان شما در دبيرستان چشم انداز وسيع تري پيدا مي كنند و به آسايش و رفاه ديگران توجه دارند.
در اين دوره بايد اطلاعات زير به آ نها داده شود.يادتان باشد هرگز راجع به شيوه مصرف با فرزندان خود صحبت نكنيد زيرا اگر در معرض خطر باشد به اطلاعات او افزوده میشود و اگر هم در معرض خطر نباشد كنجكاوى او افزايش پيدا میكند كه اين هم خطرناك است.
• پيامد هاي كوتاه مدت و بلند مدت جسمي مواد
• رابطه بين مصرف مواد و ساير بيماري ها و ناتوانايي ها
• اثرات مواد روي جنين در دوران حاملگي
• اثرات مخرب مواد در اجتماع
• مصرف مواد و تاثير آن در كاهش شانس رفتن به دانشگاه و پيدا كردن شغل
• ادامه صحبت با فرزندان در مورد الكل و ساير مواد مخصوصا” اگر والدين ، دوستان يا آشنايان مصرف كننده وجود داشته باشند مي توان بحث را در مورد آ نها شروع كرد.
• جوانان تشويق گردند براي خواهر وبرادر هايشان نقش الگو را بازي كنند.
• جوانان تشويق شوند كه در مراكز ورزشي، هنري و فرهنگي شركت كنند هر چه جوانان بيشتر مشغول فعاليت هاى سازنده و سالم باشند به همان اندازه احتمال كمتري براي انتخاب برنامه هاي شامل مصرف مواد خواهند داشت.
• اطلاعات جوانان در مورد مواد بايد دايماً به روز گردد و از مواد جديد و اثرات آن خبر داشته باشند.

-خلاصه 
آشنايى با تعاريف سلامت و ارتقاى سلامت مى تواند نگرش شما را نسبت به سلامت خود تغيير دهد. سلامت عبارت است از وضعيت كامل جسمي، رواني و اجتماعي و نه فقط عدم وجود بيماري و ناتواني. اين تعريف بر جنبه هاى گوناگونى اشاره دارد و سلامت وابسته به فرد (شامل سلامت جسمى، روانى، هيجانى، معنوى، اجتماعى و جنسى)، وابسته به اجتماع و وابسته به محيط را شامل مي شود.
راه هاى برخورد با مشكلات اعتياد شامل پيش گيري، درمان و برنامه هاي نگهدارنده است. پيش گيري از اعتياد عبارت است از انجام اقداماتى كه باعث كاهش يا قطع مشكلات مربوط به مصرف مواد قبل از شروع آن مى شود.  صاحب نظران براى اجراى يك برنامه پيش گيرى، سه دسته برنامه را با مخاطب هاى متفاوت در نظر گرفته اند كه عبارتند از برنامه هاى پيش گيرى همگانى (مخاطب عموم مردم هستند)، برنامه هاي انتخابي (مخاطب افراد در معرض خطر هستند) و برنامه هاي ويژه (مخاطب افرادى هستند كه تازه مصرف مواد را شروع كرده اند و علايم وابستگى را ندارند). در برنامه هاى پيش گيرى براى اين سه دسته مخاطب از روش هاى متنوعى استفاده مى شود كه شامل روش هاى آگاه سازى، فعاليت هاى جايگزين، پرورش عاطفى، روش تأثير اجتماعى، آموزش مهارت هاى زندگى و محيطى- اجتماعى مى شود. براى پيش گيرى از مصرف مواد در خانواده اى كه همسر مصرف كننده مواد وجود دارد ابتدا لازم است مرحله مصرف مواد در همسر مشخص شود و طبق آن اقدامات لازم انجام گيرد و سپس سطح عوامل خطر و محافظ در خانواده معلوم گردد تا براى كاهش يا از بين بردن عامل خطر از روش هاى مختلف پيش گيرى استفاده شود.

دفتر آموزش و ارتقاي سلامت 

خدمات الکترونیک سلامت

ارزیـــابـی منطقی و عقلانی و واقع بینی

  ارزیــابـی میزان رمانتیک ( عاشق) بودن

  ارزیـــابـی مقیاس حل مشکل خانواده

  ارزیـــابـی مقیاس سازگاری زناشویی

  ارزیـــابـی قابلیت رابطه ی صمیــمانه

  ارزیـابـی خـــشم و عــصبانیت

  ارزیـــابـی الگــوی غـذایـــی

  ارزیــابـی نمــایه توده بـدنی

  ارزیـــابـی کیفیت زندگی

  ارزیـــابـی فعالیت بدنی

  ارزیـــابـی سلامت روان

  ارزیـــابـی عزت نفس

  ارزیـــابـی هیجانی بودن

  ارزیـــابـی سرطان پستان

  ارزیـــابـی افسردگی

  ترک سیگار

 

دفتر آموزش و ارتقاي سلامت

مهارت نه گفتن

مهارت نه گفتن

چرا باید نه بگوئیم؟ 
آیا نه گفتن یک مهارت است؟ 
چگونه می‌توان آن را یاد گرفت؟    
این ها سؤالاتی هستند که شاید برای برخی افراد مطرح شده باشند.

 از آنجایی که زندگی اجتماعی مستلزم رعایت مواردی است که هم حقوق دیگران و هم حقوق فرد در آن باید مورد توجه قرار گیرد مهارت نه گفتن یکی از لازمه‌های موفقیت فرد در زندگی شخصی و اجتماعی‌اش است.
نه‌گفتن، يعني وقتي ما نمي‌خواهيم مطلبي را بپذيريم با استفاده از اين مهارت، بدون آن كه به خود و ديگران آسيبي برسانيم، نه‌مان را به صورت فعال ابراز كنيم.
علت های زیادی در مشكل "نه گفتن" افراد  نقش دارد، از جمله: 
-ترس از دست دادن رابطه با فرد مقابل،
-احساس مسؤلیت در خصوص احساسات دیگران،
-اعتقاد به اینكه اگر از درخواست دیگران سر باز بزنید، آدم بد و خودخواهی هستید و شاید این كار را با از خودگذشتگی، ایثار و فداكاری و... كه در دوران كودكی به شما آموخته اند، در تناقض می بینید،
-احساس مهم و با ارزش بودن در مواقعی كه درخواستی از شما می شود و تصور اینكه اگر حتی برای یك بار هم درخواست دیگران را رد كنید، آنها دیگر شما را به حساب نمی آورند و ممكن است حتی دیگر از شما چیزی نخواهند،
-دلسوزی كردن برای طرف مقابل و تصور اینكه اگر نه بگویید، شاید هیچ كس دیگر نخواهد یا نتواند به او كمك كند و در نتیجه ممكن است كارش راه نیفتد،
-تصور اینكه اگر نه بگویید، طرف مقابل دیگر شما را دوست نخواهد داشت .
اینکه شما بتوانید حالات و احساسات درونی‌تان را به‌راحتی به دیگران بگویید، در داشتن روابط سالم و شفاف خیلی مهم و مؤثر است...

اما در خصوص چگونگی "نه گفتن"، لازم است كه سه گام را بردارید:
     گام اول اینكه، تصمیم بگیرید كه كدام پاسخ به نفع شماست (تصمیم گیری)،
     گام دوم اینكه، علت تصمیم خود را بگویید ( مثلاً، قول آن را به كسی دادم یا برنامه دیگری دارم)،
     گام سوم اینكه، همدلی و درك احساسات دیگران باعث می شود كه پاسخ منفی شما را راحت تر بپذیرند ( مثلاً، می دانم كه تو به آن نیاز داری و یا البته وضع تو را درك می كنم).

سؤال: وقتی که طرف مقابل برخواسته‌هایش پافشاری می‌کند و خواسته‌هایش به ضرر ماست، چگونه با او برخورد کنیم؟

1.پاسخ خود را به‌طور واضح، روشن، با صلابت و با استفاده از اجزای بدنی (استفاده از مهارت‌های غیرکلامی مثل نگاه چشمی، بیان چهره و ژست‌های بدنی یا نزدیک‌شدن و دور شدن از طرف مقابل) دوباره بیان کنید.
2. نظر خودتان را با ارایه‌‌ دلیل و با تأکید بر آن دلیل، دوباره عنوان کنید.
۳ پاسخ طرف مقابل را نشنیده بگیرید و به موضوع دیگری بپردازید و یا آن موقعیت را ترک کنید.
4. توضیح دادن: ”نه، بهتره در این مورد اصرار نکنی، متشکرم“
۵. مسأله را به شوخی بگیرید: ”خیلی با مزه گفتی و یا مثل این‌که بچه شدی‌ها!“
۶. ایجاد این احساس که خودتان بهتر می‌دانید. ”تو که عاقل‌تر از این حرف‌ها هستی که این‌کار رو بکنی!“، ”تو که این‌جوری نبودی؟“، ”تو که هیچ‌وقت این‌کاره نبودی؟“، ”شما که خودت صد نفر دیگر رو از این کار منع می‌کردی؟“

اگر بخواهید قدرت ”نه“ گفتن را در خودتان تقویت کنید، 
از همین حالا این کار را انجام دهید و به فردا واگذار نکنید تا فردا افسوسش را نخورید. ”نه“ گفتن را از همین الآن با کارهای کوچک شروع کنید و به تدریج آن را در همه‌ امور گسترش دهید.

 راه هاى متفاوت يك "نه گفتن" منطقى و معنى دار:
     1-استفاده از روش مستقيم و ساده:
وقتى شخصى از شما مى خواهد كارى را انجام دهيد كه امكان آن وجود ندارد، خيلى مختصر و به دور از هرگونه دليل تراشى، مخالفت خود را اعلام كنيد، حاشيه پردازي نكنيد.
-براى مثال دوستى از شما مى خواهد تکالیف او را انجام دهيد ، اگر امكان اين كار وجود ندارد خيلى ساده بگوييد: نه، متأسفم، من اين كار را انجام
 نمي دهم.

     2-روش بازتابى:
رضايت و علاقه مندى خود را نسبت به اين پيشنهاد نشان دهيد و به دنبال آن مشخص كنيد در حال حاضر شرايط پذيرش اين درخواست را نداريد. 
-اگه شرايطم اجازه مي داد دوست داشتم تکالیف تان را بنويسم، اما الان نمي توانم و امكانش نيست.

     3-گفتن نه همراه با دليل:
دليل كوتاه و واقعى رد تقاضا را بدون پرداختن به حاشيه و ذكر جزئيات، مطرح كنيد.
-نمى توانم تکالیف شما را انجام دهم، چون براي انجام كارهاي خودم وقت كم دارم.

     4-در اين روش با مطرح كردن پيشنهادى ديگر در واقع حُسن نيت خود را به درخواست كننده نشان مى دهيد.
-اين هفته نمي توانم با شما تفريح بيايم، براي هفته بعد اگه فرصت شد. چطوره؟

     5- نه گفتن همراه با پُرس و جو براى يافتن كارى ديگر.
راه ديگر اين است كه به درخواست كننده نشان دهيم براى انجام امرى ديگر آمادگى داريم و رد كردن اين مورد خاص به منزله رد تمام موارد ارتباطى نيست.
-نمي توانم تکالیف تو را انجام دهم، اما اگه كتاب يا منابعي خواستي 
مي تونم در اختيارت بذارم.

     6- يك نوع از نه گفتن به گونه  ای است که درست مانند «نوارى كه سوزنش گير كرده است ». موقعيت ساده و خاص خود را تكرار كنيد. بدون هيچ شرح و توضيح. فقط تكرار ... مثل:
o    نه من نمى توانم جزوه ام را به تو امانت دهم (نزديك امتحان است و شما فرصت كمي داريد)
-اما خواهش مى كنم زياد طول نمى كشد.
o    نه نمى توانم جزوه ام را به تو دهم
-قبول، چند فصل اول يا آخرش را بده .
o    نه من نمى توانم جزوه ام را به تو دهم الان دارم مي خونم.

يك نه بگوييد و از عواقب احتمالى بله خلاص شويد

دفتر آموزش و ارتقاي سلامت

روزي خواهد آمد كه ملتها مورد قضاوت قرار خواهند گرفت .نه تنها با قدرت

نظامي يا اقتصاديشان و نه فقط با شكوه وجـلال پايتختهـا وســاختمـانهـاي

سر به فلك كشيده شان ، بلكه:

Y با رفاه مردمشان

Y با بهداشــت ، تغــذيه و تحصيـلات

Y با فرصت بدست آوردن دستمزد مناسب براي زحماتشان

Y با قـدرت شــركت در تصميم گيريهايي كه برزندگيشان تاثير مــي گذارد

Y با احتــرامـي كه براي آزادي هاي مدني وسياسيشان قائل مي شوند

Y با قوانيني  كه براي حمايت از آنهايي وضع شده كه آسيب پذير و بي بهره اند

Yو با محافظتي كه از افكار وبدنهاي درحال رشد كودكانشان انجام شده است .

پژوهش کمی و کیفی

مقایسه رویکرد کمی و کیفی روش تحقیق:فصل چهار کتاب دکتر ایمان

برخي محققان، اين دو رويكرد را به طور اساسي متفاوت و متعارض از يكديگر معرفي مي‌كنند. اين نگرش در برخي از تحقيقات كيفي كاملاً مشهود است (مانند، لفلند، 1971، بوگدان و تايلور، 1975). ديدگاه‌هايي كه اين دو رويكرد را مقابل، متعارض و آرما‌ن‌گرايانه تصور مي‌كنند، به پيش‌فرض‌هاي پارادايمي اين رويكردها رجوع دارند كه بر اساس آنها جاي هيچ گونه همسازي بين آنان وجود ندارد، البته در نمونه‌هاي واقعي تحقيق، تمايلات بيشتر انديشمندان بر انجام تحقيق با صبغه و يا اصالت كمي و يا كيفي است. در اين گونه تحقيقات سعي مي‌شود كه از تكنيك‌هاي مشترك و يا استفاده از خدمات متقابل تحقيقات كمي و كيفي به يكديگر استفاده نمايند. (ر.ك: لينكلن و گوبا، 1985: 35، ولاهوس، 1984، استرجيوس، 1991).

برخي نويسندگان حتي فراتر رفته و در جهت نزديك سازي اين دو رويكرد معتقدند كه اين دو از خاستگاه يكساني برخوردارند (سارانتاكوس، 1993:‌ 527). در ديدگاه آنان روش‌هاي كمي ساده‌سازي‌هايي از روش‌هاي كيفي هستند و زماني مي‌توان از اين روش‌ها استفاد كرد كه روش‌هاي كيفي، مجوز تشخيص هويت ساده بودن روابط را صادر كنند. به هر صورت رويكردهاي كمي و كيفي تحقيق با برخورداري از مباني پارادايمي متفاوت، در روش‌شناسي تحقيق نيز متفاوت‌اند. به همين لحاظ زماني كه انديشمندان بحث از تركيب اين رويكردها مي‌كنند، ضرورتاً از مباني منطقي و نظري مصلحت‌گرايي استفاده مي‌كنند (كرسول و كلارك، 2007). در مصلحت‌گرايي تمركز بر نتايج تحقيق (كنش‌ها، موقعيت‌ها و بازتاب‌هاي تحقيق) به جاي شرايط و زمينه‌هاست. در اين ديدگاه آنچه مورد نظر قرار مي‌گيرد، كاري است كه بايد انجام شود و آن هم حل مسائل است. (پتن، 1990). بنابراين، در اين رويكرد فكري به جاي تمركز بر روش، جنبه مهم و اساسي تحقيق مسئله‌اي است كه تحت مطالعه قرار مي‌گيرد و سوالاتي است كه درباره آن مسئله پرسيده مي‌شود.

جدول 1.يژگي‌هاي رويكرد كمي و كيفي تحقيق

كمي	كيفي
عيني	ذهني
سوالات تحقيق: به چه ميزان؟ به چه ميزان و شدت رابطه	سوالات تحقيق: چه؟ چرا؟
علم سخت	علم نرم
ادبيات تحقيق بايد در مراحل اوليه مطالعه انجام شود.	ادبيات تحقيق ممكن است در طول پيشرفت مطالعه يا بعد از آن انجام شود.
آزمون نظريه	توسعه نظريه
تك واقعيتي: تمركز، باريك ودقيق است.	واقعيت چند گانه: تمركز، پيچيده و وسيع است.
حقايق خالي از ارزش و غير متعصبانه است.	حقايق متكي بر ارزش است كه تعصب و تمايل انساني را به همراه دارد.
كاهش دادن، كنترل كردن و دقيق بودن	كشف كردن، توصيف كردن و فهميدن تفسير سهيم شده (مشترك)
قابل اندازه‌گيري	تفسيري
مكانيكي: اجزا معادل كل هستند.	ارگانيكي: كل بيش از اجزاست.
گزارش تحليل‌هاي آماري	گزارش تفسير و اظهارات غني و پرمايه
عناصر اساسي تحليل، اعداد و ارقام هستند.	عناصر اساسي تحليل، كلمات و عقايد هستند.
سوژه	مشاركت كننده
آزادي بستر (زمينه)	وابستگي بستر (زمينه)
فرضيات	سوالات تحقيق
استدلال، منطقي و قياسي است	استدلال، ديالكتيكي، و استقرائي است.
ارائه رابطه همبستگي و روابط علي	توصيف معاني
استفاده از ابزارهاي و تكنيك‌هاي سنجش	استفاده از مشاهده و ارتباطات
به دنبال تعميم	به دنبال موارد منحصر به فرد
تعميم‌ها در راستاي تبيين و پيش‌بيني هستند	توسعه الگوها و تئوري‌ها براي فهميدن است
كنترل بستر (زمينه) مورد مطالعه (نتيجه‌مدار)	رويكردي انعطاف‌پذير: اصالت شرايط طبيعي بستر مورد مطالعه (فرايند مدار)
اهميت حجم نمونه	حجم نمونه مهم نيست، غني و پرمايه بودن اطلاعات نمونه مهم است.

مريام (1998) در ارائه مشخصات تحقيق كيفي سعي نموده است كه به تمايزات بين تحقيقات كمي و كيفي بپردازد. از نظر مريام، پيش فرض كليدي در رويكرد كيفي تحقيق اين است كه واقعيت در تعامل بين افراد و جهان اجتماعي آنان ساخته مي‌شود. محقق كيفي علاقه‌مند است تا معنايي كه ساخته مي‌شود را درك نمايد، چون از طريق اين معنا، افراد تجربيات و دنياي خود را قابل فهم مي‌سازند.

برخلاف تحقيق كمي كه بر اجزاي يك پديده، تحت عنوان متغيرها تمركز دارد، تحقيق كيفي به دنبال توضيح اين است كه چگونه فعاليت اجزا در ارتباط با يكديگر، كل را مي‌سازند. مشخصه ديگر تحقيق كيفي آن است محقق ابزار اصلي جمع‌آوري و تحليل اطلاعات است؛ بنابراين، اطلاعات از طريق ابزار انساني جمع‌آوري مي‌شود، نه از طريق ابزار خشك مانند پرسش‌نامه يا رايانه كه در تحقيقات كمي حضور دارد.

سومين مشخصه تحقيق كيفي نزد مريام، اصالت ميدان تحقيق و فعاليت در ميدان است. محقق حضور نزديك در ميدان پيدا مي‌كند تا در شرايط طبيعي به مشاهده رفتار بپردازد. اين در حالي است كه در تحقيق كمي با تمركز بر فضاهاي آزمايشگاهي و رعايت فاصله بين محقق و مورد مطالعه شرايط طبيعي جمع‌آوري اطلاعات نقض مي‌شود.

چهارمين ويژگي به رعايت استراتژي استقرا در تحقيق كيفي مربوط است. تحقيق كيفي به دنبال دستيابي به انتزاعات، مفاهيم، فرضيات يا نظريه‌ها به جاي آزمون نظريه كه هدف تحقيقات كمي است، مي‌باد. در نهايت تحقيق كيفي چون بر فرايند معنا و فهم تمركز مي‌كند، يافته‌هاي تحقيق كيفي از توصيف غني و عميق برخوردار است. در اين تحقيق از كلمات و تصاوير به جاي اعداد و شمارش‌ها جهت دريافت و توضيح پديده‌ها استفاده مي‌شود. مريام پس از ارائه خصوصيات و ويژگي‌هاي مشترك در تحقيقات كيفي كه متمايز از تحقيقات كمي است كه به ترسيم مشخصات تحقيق كمي و كيفي مي‌پردازد كه موارد مقايسه شده در جدول شماره 7 ارائه شده است.

جدول 2. مشخصات تحقيق كمي و كيفي (مريام) 1998

موارد مقايسه	تحقيق كمي	تحقيق كيفي
تمركز تحقيق	كميت (چقدر، چه ميزان)	كيفيت (ماهيت، ذات)
ريشه‌هاي فلسفي	اثبات‌گرايي، تجربه‌گرايي منطقي	پديدارشناسي، كنش متقابل نمادي
اصطلاحات مرتبط	آزمايش، تجربي، آماري	تحقيق ميداني، قوم‌نگاري، طبيعت‌گرايي، زمينه‌اي، سازنده‌گرايي
هدف تحقيق	كنترل، پيش‌بيني، توصيف، اثبات، آزمون فرضيه	فهم، توصيف، كشف معنا، توليد فرضيه
خصوصيات طرح تحقيق	از قبل تعيين شده، ساخت يافته	انعطاف‌پذير، درگير در فرآيند تحقيق، ظهور يابنده
نمونه	بزرگ، تصادفي، نمايندگي	كوچك، غير تصادفي، هدفمند، نظري
شيوه تحليل	قياس (به وسيله روش‌هاي آماري)	استقرا (توسط محقق)
جمع‌آوري اطلاعات	ابزارهاي خشك (مقياس‌ها، آزمون‌ها، پيمايش‌ها، پرسش‌نامه‌ها، رايانه)	محقق ابزار اصلي، مصاحبه‌ها، مشاهدات، اسناد
يافته‌ها	دقيق، عددي	ادراكي، كل‌نگر، توصيف غني

نيومن (1997) در توصيف طرح تحقيق كيفي معتقد است سبك تحقيق كيفي از كمي متمايز است. از نظر وي، تحقيق كمي متكي بر پارادايم اثباتي، درصدد كمي سازي داده‌هاي تحقيق و استفاده از تكنيك‌هاي كمي براي تحليل آنهاست. براي محقق اثبات‌گرا، داده‌هاي كيفي، حالات روحي و رواني دارند و شرايطي هستند كه به رفتارهاي قابل اندازه‌گيري منجر مي‌شوند. هدف در تحقيق علمي اين است كه بتواند اين حالات يا شرايط را به صورت كمي و دقيق اندازه‌گيري كند. اين در حالي است كه براي محققان كيفي، داده‌هاي كيفي اساساً و ذاتاً با معنا هستند و نمي‌توان آنها را ناكارا و يا سبك گرفت. از نظر آنان، بحث اين نيست كه چگونه مي‌توان اين داده‌ها را كمي نمود، بلكه بحث اين است كه چگونه از طريق آنها مي‌توان به فرهنگ ديگران ملاحظات كنش‌گر از دنياي اجتماعي و رابطه بين توصيفات و ادراك كنش‌گران از كنش آنان دست يافت. در تحقيق كيفي، داده‌هاي كيفي ارزشمند‌ند؛ چون بر اساس آنها مي‌توان از طريق تحليل كيفي به استنتاج و استخراج نظريه از بستر زمينه مورد مطالعه رسيد. در اين راستا، كوشش جهت توليد و ظهور مفاهيم، قضايا، فرضيات و نظريه علمي به جاي آزمون و ارزيابي نظريه است. تفاوت‌هاي بين تحقيق كمي و كيفي به لحاظ سبك پژوهش از نظر نيومن را مي‌توان در جدول شماره 8 ملاحظه نمود.

جدول 3. تفاوت‌هاي بين تحقيق كمي و كيفي

كمي	كيفي
آزمون فرضياتي كه محقق با آنها شروع به تحقيق مي‌كند.	تسخير و كشف معناي داده‌ها هنگامي كه محقق در آنها غوطه‌ور شده است.
مفاهيم به شكل متغيرهاي متمايز و مشخص از همديگرند.	مفاهيم به صورت تم‌ها، مضامين و مشتركات با معنا هستند.
سنجه‌ها به صور منظم قبل از گردآوري داده‌ها ساخته و استاندارد مي‌شوند.	سنجه‌ها در حالت كلي ساخته مي‌شوند و غالباً نسبت به محيط تحقيق خاص ويژه هستند.
داده‌ها به شكل اعداد و برگرفته از سنجش و اندازه‌گيري دقيق هستند.	داده‌ها به شكل كلمات و برگرفته از اسناد، مشاهدات ودست نوشته‌ها هستند.
نظريه اساساً علي و قياسي است.	نظريه مي‌تواند علي و غير علي باشد كه غالباً استقرائي است.
فرآيندهاي تحقيق استاندارد است و تكرار آن مسلم فرض مي‌شود.	فرايندهاي تحقيق خاص هستند و تكرار آن بسيار نادر است.
تحليل با به كارگيري آمارها، جداول يا نمودارها انجام مي‌شود و اين موارد با فرضيات مرتبط مي‌شود.	تحليل با استنباط تم ها با مشتركات با معنا و گرفته از شواهد به سازماندهي آنها براي ارايه يك تصوير منسجم و با معنا از واقعيت ادامه مي‌يابد.

منبع: نيومن، 1997: 329)

يكي از مواردي كه مي‌تواند تفكيك و تمايز بين تحقيق كمي و كيفي را آشكار سازد، مجموعه وظايفي است كه به عهده محقق كمي و كيفي گذاشته است. نگاه محقق به واقعيت اجتماعي، تصور روابط بين پديده‌ها، رعايت يا حذف فاصله بين محقق و مشاركت كنندگان در تحقيق، حجم نمونه مورد مطالعه و چگونگي انتخاب نمونه و موارد مشابه، وضعيتي متفاوت بين تحقيقات كمي و كيفي دارند. جدول‌هاي شماره 9 و 10 به مقايسه بين مجموعه وظايف محققان كمي و كيفي و عناصر اساسي مورد نظر پژوهشگران در تحقيقات كمي و كيفي مي‌پردازند.

جدول4. مقايسه بين وظايف محققان كمي و كيفي

كمي	كيفي
1. فرض مي‌گيرند كه واقعيت اجتماعي بر حسب زمان و موقعيت‌ها ثابت است.	1. فرض مي‌گيرند كه واقعيت‌هاي اجتماعي وابسته به شرايط و موقعيت‌هاي محلي هستند.
2. نگاه آنان به روابط علي بين پديده‌هاي اجتماعي مكانيكي است.	2 در تبيين روابط علي بين پديده‌هاي اجتماعي، نقش اساسي به نيت و مقصود انسان مي‌دهند.
3. بين خود و مشاركت كنندگان قائل به فاصله‌اي معين و ملموس هستند.	3. با مشاركت كنندگان در پژوهش شخصاً ارتباط برقرار مي‌كنند، به نحوي كه با همدلي بي‌طرفانه به ديدگاه‌هاي آنان دست يابند.
4. جامعه آماري يا نمونه نماينده آن جامعه را مطالعه مي‌كنند.	4. نمونه‌هاي محدود ولي با اطلاعات زياد و غني را مطالعه مي‌كنند.
5. رفتار انسان را در موقعيت طبيعي يا تخصص مطالعه مي‌كنند.	5. اعمال و كنش‌هاي انسان را صرفاً در موقعيت طبيعي مطالعه مي‌كنند.
6. در مطالعه به رفتارها و پديده‌هاي قابل مشاهده توجه دارند.	6. در مطالعه به معاني و مفاهيم مورد نظر شركت‌كنندگان توجه دارند.
7. در نزد آنان، اصالت به متغيرها در واقعيت اجتماعي است.	7. به مشاهدات كل گرايانه از زمينه اجتماعي مي پردازند كه كنش‌هاي اجتماعي در آن رخ مي‌دهند.
8. از نظريه‌هاي پيش پنداشته استفاده مي‌كنند تا بر اساس آنها به جمع‌آوري اطلاعات بپردازند.	8. بعد از جمع‌آوري اطلاعات، نظريه‌هايي را كشف مي‌كنند.
9. از داده هاي عددي استفاده مي‌كنند.	9. از داده‌هاي كلامي، نوشتاري و تصويري استفاده مي‌كنند.
10. از روش‌هاي آماري براي تحليل داده‌ها استفاده مي‌كنند.	10. از استقراي تحليلي براي تحليل داده‌ها استفاده مي‌كنند.

جدول 5. مقايسه عناصر اساسي در تحقيقات كمي و كيفي

عناصر	كمي	كيفي
1. نقش محقق	جدا و ناظر در ميدان تحقيق، استفاده از ابزار جمع‌آوري اطلاعات	غوطه‌ور در ميدان تحقيق، جزئي از تحقيق، ابزار جمع‌آوري اطلاعات
2. رابطه بين محقق و مورد مطالعه	دور	نزديك
3. موضوع محقق در قبال مورد مطالعه	بيگانه	همدلي و آشنايي
4. رابطه بين نظريه و تحقيق	تأييد يا ابطال	ظهور يابنده
5. راهبرد تحقيق	ساختارمند	غيرساختارمند
6. دامنه يافته ها	عام‌گرايي	تفريدي
7. تصوير واقعيت اجتماعي	ايستا و خارجي نسبت به كنش‌گر	فرآيندي و ساخته دست كنش‌گر
8. ماهيت داده‌ها	سطحي، ساخته يافته با روايي بالا	پرمايه و عميق
9. هدف تحليل داده‌ها	آزمون نظريه	نظريه سازي
10. طرح تحقيق	قبل از جمع‌آوري اطلاعات طراحي مي‌شود.	با انجام تحقيق ظهور مي يابد.
11. اهداف	كنترل و پيش‌بيني	فهم، توصيف و كشف
12. پارادايم	اثباتي	تفسيري- انتقادي
13. تمركز	كميت (چه مقدار)	كيفيت (ماهيت)
14. نمونه	وسيع- تصادفي- نمايانگر	محدود، هدفمند و انتخابي
15. جمع‌آوري داده‌ها	مقياس‌ها، آزمون‌ها و پيمايش	مصاحبه، مشاهده و گزارش‌هاي ميدان
16. تحليل داده‌ها	منظم – آماري	مقولات، مفاهيم

به رغم تمايزات بين رويكرد كيفي و كمي تحقيق و تسلط تحقيقات كمي بر حوزه علوم انساني – كه دلائل اين امر نيازمند بحث مفصل پيرامون منشأ و جايگاه شكل‌گيري پارادايم اثباتي، گسترش مدرنيسم و مقابله با زمينه‌هاي فكري قرون وسطا و سنت‌گرايي، حمايت قدرتمندان و برگزيدگان سياسي از پيش‌فرض‌هاي اثباتي مانند اصالت ثبات، نظم، تعادل و سرانجام سازمان يافتگي روش‌هاي علوم طبيعي بايد در جايي ديگر به آن پرداخت، به نحوي مرتبط با يكديگرند. محققان كمي به ندرت سودمندي تحقيقات كيفي را انكار و از اين تحقيقات بيشتر به عنوان مسيري اكتشافي در انجام بررسي‌هاي اجتماعي ياد مي‌كنند. به همين لحاظ، براي آماده‌سازي يك طرح مفيد و موثر كمي از تحقيقات كيفي استفاده مي‌شود. محققان كمي سعي مي‌كنند تا در مواردي كه اطلاعات آنان از زمينه و بسترهاي مطالعاتي چندان زياد نيست سراغ تحقيقات كيفي با هدف اكتشاف خصيصه‌ها و ويژگي‌هاي بستر تحقيقاتي بروند تا بتوانند به صورت دقيق‌تر به سوالات و فرضيات تحقيق دست يابند.

از نظر آنان اين مسير مي‌تواند انجام يك تحقيق كمي را با دقت و روايي بالاتري توأم سازد. در نگاه كمي گرايان، داده‌هاي كيفي نمي‌تواند از استقلال و روايي متكي بر خودف برخوردار باشد و بايد در خدمت تحقيقات كمي قرار گرفته تا صحت و سقم آنان به لحاظ كمي و تجربي مورد تأييد قرار گيرد. از اين لحاظ، تحقيقات كيفي، فعاليتي درجه دوم به حساب آورده مي‌شود. اين در حالي است كه از نظر محققان كيفي اين برداشت از تحقيق كيفي اشتباه است و توانايي تحقيق كيفي در دستيابي به معاني و تفاسير كنش‌گران اجتماعي كه نيازمند فعاليتي سخت، پيچيده و ماهرانه است، باعث شده اين گونه تحقيق بتواند مستقل و متكي به خود در خدمت توليد و گسترش معرفت علمي قرار گيرد. اكنون كه به صورت كلي با تمايزات و تفاوت‌هاي رويكردهاي كمي و كيفي آشنا شديم، به طور مفصل‌تر به چند مورد اساسي تمايز مي‌پردازيم.

رابطه بين محقق و مورد مطالعه

توجه ذاتي و بنيادي به رابطه بين محقق و مورد مطالعه مي‌تواند با ملاحظه دو حالت در دو موقعيت متعارض مورد توجه واقع شود. واقعيت اجتماعي و انساني مي‌تواند به عنوان يك وجود مستقل از ذهن ما در نظر گرفته شود. (به عنوان يك رابطه عيني – ذهني) و يا به عنوان وابستة فعاليت‌هاي ذهني ما (به عنوان يك رابطه ذهني – ذهني) چنانچه حالت اول مورد نظر باشد، انديشمندان علوم طبيعي و اجتماعي يك رابطه مشابه با موضوعات مورد مطالعه خود خواهند داشت. اين دو طيف انديشمند با موضوعات عيني و ارتباط بين آنها مرتبط مي‌شوند. به علاوه اين موضوعات قبل از هر گونه علاقه‌مندي يا فعاليت محقق وجود دارند. اين حالت از تحقيق خصيصه حاكم بر رويكرد كمي است. رويكرد كمي كه ادعاي به كارگيري روش‌هاي علوم طبيعي را در علوم اجتماعي دارد، بر رابطه عيني – ذهني متكي است. اين رابطه فاصله، جدايي و استقلال محقق را از مورد مطالعه پيگيري مي‌كند.

رابطه دوم (ذهني – ذهني) كه مخالف رابطه عيني – ذهني است، متعلق به رويكرد كيفي تحقيق است. در اين رابطه موضوع يا مورد مطالعه، به عنوان مورد ذهني مورد ملاحظه قرار مي‌گيرد. به همين لحاظ جدايي و استقلال محقق از مورد مطالعه پذيرش نمي‌شود. از اين منظر، واقعيت از سوي ذهن ما ساخته مي‌شود و به همين لحاظ براي شناخت واقعيت درگيري ذهني لازم است. درگيري شخصي و حضوري محقق در ميدان تحقيق با مورد مطالعه كه در مورد مطالعه نيز اصالت با ذهنيت است رمز انعكاس دقيق و معتبر واقعيت خواهد بود. اساساً اين رابطه به اين برداشت مي‌‌انجامد كه انسان‌ها بر آنچه مي‌دانند و فهميده‌اند شروع به حركت جهت ساخت و سازهاي بيروني مي‌كنند. در حالي كه در رابطه عيني – ذهني كه خصيصه رويكرد كمي تحقيق است به اين پيش فرض برمي‌گردد كه يك واقعيت مستقل وجود دارد و وظيفه محقق اين است كه بررسي كند كه چگونه انسان‌ها جزئي از آن واقعيت هستند و چگونه مي‌توانيم آن واقعيت را بشناسيم.

اگر چه بحث از انفكاك معرفت‌شناسي رويكرد كمي و كيفي تحقيق مطرح است و عده‌اي از انديشمندان به تمايز و اختلاف بين فرايندها و مراحل تحقيق كمي و كيفي اعتقاد داشته و تركيب آنها را منكرند، ولي اين اظهارنظر مورد تأييد همه نويسندگان نيست. موضع جايگزين اين است كه تحقيق كمي و كيفي هر كدام براي مسائل متفاوتي متناسب هستند.

بدين معنا كه موضوع تحقيق است كه تعيين مي‌كند كدام روش بايد مورد استفاده قرار گيرد.

براي مثال، واكر معتقد است سوالات خاصي وجود دارند كه از طريق روش‌هاي كمي نمي‌توان به آنها پاسخ داد. در حالي كه پرسش‌هاي ديگري نيز وجود دارد كه نمي‌توان از طريق روش‌هاي كيفي به آنها پاسخ داد. معناي اين ديدگاه ان است كه تصميم مربوط به اين كه آيا از رويكرد كمي يا كيفي استفاده شود، بايد بر مبناي مسائل «فني» مربوط به تناسب يك روش خاصي در ارتباط با يك مساله خاص تحقيقاتي صورت گيرد. در اين ديدگاه كه مسائل تعيين كننده استفاده از يك رويكرد تحقيقاتي است به جاي برداشت‌هاي «معرفت‌ شناختي» به برداشت‌هاي «فني» در استفاده از رويكردهاي كمي و كيفي توجه دارد. بدين ترتيب، ‌دوبرداشت و تفسير كاملا مجزا از ماهيت تفاوت‌هاي ميان رويكرد كمي و كيفي تحقيق وجود دارد كه مي‌توان از آنها با عنوان «تفاسير معرفت شناختي» و «تفاسير فني» ياد كرد. به هر حال، نويسندگان بر حسب اعتقاد به اين دو برداشت از اين رويكرد‌هاي تحقيقاتي استفاده مي‌كنند. برداشت فني كه به نحوي زمينه به كارگيري روش‌هاي تحقيق كمي و كيفي را متناسب با مساله تحقيق فراهم ساخته‌است، به مباحثي پيرامون تلفيق اين روش‌ها در يك تحقيق واحد نيز دامن زده است. در تلفيق اين روش‌ها معمولا با اصالت يكي از رويكردها، ديگري نيز استفاده مي‌شود. مباحثي مانند روش تركيبي، روش چندگانه و يا زاويه‌بندي متمركز به تلفيق روش‌هاي كمي و كيفي است. در اين روش‌هاي تلفيقي محقق ممكن است به بهاي كنار گذاشتن نسبي يكي از روش‌ها، ‌از روش ديگري استفاده كند (اسكيس و گافي،‌1982). اگر چه تفاسير فني زمينه را جهت تلفيق رويكردهاي كمي و كيفي آماده مي‌كنند ولي تفاسير معرفت شناختي بر سر راه تلفيق مسائل بسياري را ايجاد مي‌كنند. در تفاسير معرفت شناختي اين رويكردها نماينده‌ي ديدگاه‌هاي متعارضي هستند كه نحوه مطالعه واقعيت اجتماعي و تعريف دقيق معرفت و دانش را متفاوت مطرح مي‌كنند. گوبا (1985) به شدت عليه اين ديدگاه كه مي‌توان اين دو رويكرد را با يكديگر آشتي داد استدلال نموده است. او معتقد است تلاش‌هاي صورت گرفته در جهت تلفيق اين دو رويكرد،‌ تفكيك ميان پارادايم علم و روش‌هاي تحقيق را در نظر نمي‌گيرد. به عقيده‌ي وي اين انديشه كه تحقيق كمي و كيفي را مي‌توان با يكديگر تلفيق نمود بر اين ديدگاه مبتني است كه اين دو رويكرد تنها نماينده‌ روش‌هاي متفاوتي از تحقيق در نظر گرفته مي‌شوند در حالي كه ما با يك بحث دو گزينه‌اي رو‌به‌رو هستيم كه در آن بايد به يكي از دو پارادايم (اثباتي- غيراثباتي) وفادار بمانيم (گوبا، 1985: 80) بنابراين، به همان صورت كه كوهن پارادايم‌ها را قياس‌ناپذير و منفك از يكديگر مي‌داند، گوبا در به كارگيري رويكردهاي كمي و كيفي تحقيق آنها را مجزا و منفك به لحاظ پيش‌فرض‌هاي متفاوت در ورود به واقعيت، جمع‌آوري و تحليل اطلاعات مي‌داند. تعدادي از انديشمندان برخلاف نظر گوبا معتقد به تركيب و تلفيق روش‌هاي كمي و كيفي در تحقيقات علوم انساني‌اند (مانند: ريكاردت و كوك، 1979، برايمن: 1996، ‌دنزين: 1978، تشكري و تدلي: 1998، كرسول و كلارك: 2007). ركاردت و كوك (1979) براين باورند كه تلقي دو روش كمي و كيفي به عنوان ود پارادايم، ‌مانع تلفيق آنها در يك طرح تحقيق واحد مي‌شود و ترجيح مي‌دهند كه از اين دو روش به عنوان «انواع روش‌‌ها» ياد ‌كنند. تركيب خلاقانه روش‌هاي كمي و كيفي تحقيق از نظر هواداران تلفيق مي‌تواند مزاياي زيادي را در بر داشته باشد. يكي از مزاياي تلفيق مي‌تواند جلب اعتبار متقابل در بررسي پديده‌هاي اجتماعي باشد. اعتباريابي كمي و كيفي مي‌تواند يك تصوير كامل از تمامي ابعاد كمي و كيفي پديده مورد مطالعه را ارائه كند. از طرفي استفاده از تحقيقات كيفي قبل از تحقيقات كمي مي‌تواند به شناسايي دقيق بستر و زمينه مورد مطالعه براي تعيين متغيرها، ‌شناسايي فرضيات و نهايتا طراحي مدل‌هاي تحقيق جهت انجام يك تحقيق كمي معتبر كمك شاياني كند. و يا زماني كه يك تحقيق كيفي انجام مي‌شود مي‌توان بر اساس يافته‌هاي آن با كمي‌سازي مفاهيم اساسي و بنيادي، حمايت‌هاي كمي نيز براي يافته‌هاي تحقيق ارائه نمود. حتي استفاده هم‌زمان از تحقيق كمي و كيفي بر حسب ابعاد كمي و كيفي پديده مورد مطالعه مي‌تواند جامعيت يافته‌ها جهت توليد دانش كامل از پديده را فراهم ‌سازد. تلفيق روش‌هاي كمي و كيفي تحقيق به عنوان يك امر تكنيكي با توجه به ضعف‌ها و قوت‌هاي آنها انجام مي‌شود. براي مثال، طراحي و اجراي پيمايش، زماني مناسب است كه: اهداف تحقيق مستلزم داده‌هاي كمي باشند،‌ زماني كه اطلاعات مورد نياز براي پاسخ‌گويان آشنا بوده و در نهايت محقق قبل از دانش قابل ملاحظه‌اي پيرامون مساله تحقيق و پاسخ‌هاي احتمالي آن داشته باشد. مشاهده مشاركتي نيز زماني مناسب است كه: مطالعه مورد نظر مستلزم بررسي روابط پيچيده اجتماعي و يا الگوهاي پيچيده تعامل باشند، زماني كه محقق به دنبال اطلاعات رفتاري دست‌اول در زمينه فرآيندهاي اجتماعي معيني باشد زماني كه هدف اساسي مطالعه ارائه تصويري زمينه‌اي و كيفي از موقعيتي معين باشد و يا زماني كه استنباط الگوهاي ارزشي و يا نظام‌هاي اعتقادي نهفته در رفتار،‌هدف مطالعه باشد (وارد و يك‌وليننگر، 1975: 9-10). بنابراين، تشخيص به كارگيري هر روشي يك امر فني است و بستگي به روش محقق دارد.

تركيب تحقيق كمي و كيفي: روش‌هاي تركيبي تحقيق،‌يك طرح تحقيق است با پيش‌فرض‌هاي فلسفي و روش‌هاي تحقيق معين. به لحاظ روش‌شناسي، اين روش‌ها حاوي پيش‌فرض‌هاي فلسفي‌اند كه محقق را در جمع‌آوري و تحليل داده‌ها و همچنين چگونگي تركيب رويكردهاي كمي و كيفي در فرآيند تحقيق راهنمايي مي‌كنند. از نظر روش‌، روش‌هاي تركيبي بر جمع‌آوري،‌ تحليل و تركيب داده‌هاي كمي و كيفي در مطالعه منفرد يا مجموعه‌اي از مطالعات تمركز دارند.

قضيه مهم و اساسي اين است كه استفاده از تركيب رويكردهاي كمي و كيفي فهم بهتري از مسائل تحقيق نسبت به هر كدام از روش‌هاي كمي و يا كيفي به صورت جداگانه فراهم مي‌سازد.

بر اساس تعريف روش‌هاي تحقيق تركيبي، لازم است كه هر دو نوع داده‌هاي كمي و كيفي جمع‌آوري و تحليل شوند. داده‌هاي كمي معمولاً شامل اطلاعاتي است كه از سوالات بسته كه در ابزارهاي سنجش مربوط به نگرش، رفتار و يا انجام فعاليت‌ها وجود دارند، كسب مي‌شوند. البته داده‌هاي كمي مي‌توانند از طريق سوالات باز نيز حاصل شوند، در صورتي كه جواب‌ها از سوي محقق با كدگذاري‌هاي كمي، به ارقام تبديل شوند. تحليل داده‌هاي كمي بر اساس علم آمار انجام مي‌شود. در اينجاست كه آمار در خدمت رويكردهاي كمي تحقيق قرار مي‌گيرد و محققان از تحليل آماري براي جواب به سوالات تحقيق يا آزمون فرضيات استفاده مي‌كنند. برخلاف داده هاي كمي، داده‌هاي كيفي شامل اطلاعاتي است كه بر اساس سوالات باز و از طريق مصاحبه با مشاركت كنندگان در تحقيق به دست مي‌آيد. همچنين ممكن است كه داده‌هاي كيفي به وسيله مشاهده مشاركتي يا از طريق اسناد عمومي و خصوصي (يادداشت‌ها شخصي) و يا وسايل سمعي – بصري و يا مصنوعات فرهنگي جمع‌آوري شوند. تحليل داده‌هاي كيفي (كلمات، متن و تصاوير) از طريق مفهوم‌سازي و مقوله‌بندي اطلاعات در طول جمع‌آوري اطلاعات انجام مي‌شود.

روش‌هاي تحقيق تركيبي درصدد ادغام و تركيب داده‌هاي كمي و كيفي در جهت فهم بهتر از مسئله تحقيق‌اند. چگونگي تركيب داده‌هاي كمي و كيفي در تحقيقات تركيبي بر اساس استراتژي‌هاي مرتبط با رهيافت اين تحقيقات انجام مي‌شوند. به طور كلي سه استراتژي در رهيافت روش‌هاي تركيبي به شرح ذيل ارائه شده‌اند:

1. روندهاي ترتيبي: در اين استراتژي محقق به دنبال اين است كه يافته‌هاي حاصل از يك روش را با روش ديگري توسعه دهد. در اين حالت ممكن است كه تحقيقي با روش كيفي و با هدف اكتشاف شروع و سپس با روش كمي و يك نمونه وسيع جهت تعميم يافته‌ها به جامعه آماري ادامه يابد. برعكس اين حالت نيز امكان تحقق دارد. بدين معنا كه مطالعه‌اي با روش كمي شروع شود و به نحوي فرضياتي آزمون شوند و سپس با روش كيفي در راستاي استخراج اطلاعاتي عميق از افراد يا نمونه‌هاي محدودي از مطالعه ادامه يابد.

2. روندهاي هم زماني: در اين روش محقق به دنبال همگرايي بين تحقيقات كمي و كيفي، جهت فهم كامل‌تر از مسئله تحقيق است. در اين طرح محقق سعي بر جمع‌آوري اطلاعات كمي و كيفي به صورت هم زمان دارد. سپس اطلاعات كمي و كيفي جهت تفسير نهايي در يكديگر ادغام مي‌شوند. همچنين در اين تحقيق، محقق به ناچار يك نوع از اطلاعات را جهت تفسير نهايي در ديگري تعبيه مي‌كند. در اين حالت اطلاعات وسيع جهت تحليل سوالات در سطوح و واحدهاي مختلف يك سازمان يا يك واحد اجتماعي جمع‌آوري مي‌شود.

3. روندهاي تبديلي: در اين حالت، محقق با استفاده از يك چارچوب نظري سراغ طرح تحقيقي مي‌رود كه شامل داده‌هاي كمي و كيفي است. اين چارچوب به تعيين علاقه‌مندي، روش‌هاي جمع‌آوري اطلاعات و پيش‌بيني نتايج و يافته‌هاي تحقيق مي‌پردازد. در اين حالت ممكن است از روندهاي ترتيبي يا همزماني استفاده شود. (كرسول، 2003: 16) .

ديدگاهي كه روشهاي تركيبي تحقيق بر آن استوار است، پراگماتيسم است. اين ديدگاه تمركز بر پيامدهاي تحقيق دارد و از نظر آن سوالي كه در تحقيق پرسيده مي‌شود مهم‌تر از روش آن تحقيق است. بر اساس اين ديدگاه، محققان تشويق مي‌شوند كه در جهت جواب به سوال تحقيق، از روش‌هاي چندگانه در جمع‌اوري اطلاعات استفاده كنند. اين ديدگاه از رويكرد كثرت‌گرا حمايت مي‌كند و اساساً متمركز بر اين است كه چه كارها و چه فعاليت‌هايي را در جهت جواب به مسئله و يا سوال تحقيق بايد انجام داد. پراگماتيزم ريشه در فعاليت‌هاي جيمز ميد و ديويي دارد (چري هولمس، 1992) البته به تازگي نويسندگاني مانند رورتي (1990)، پتن (1990) و چري هولمس (1992) نيز در طرح و گسترش اين ديدگاه مشاركت نموده‌اند. از نظر پرگماتيسم، انگاره معرفتي از كنش‌ها، موقعيت‌ها و پيامدها حاصل مي‌شوند، تا تحت شرايط منظم و قاعده‌مندي كه محقق بايد دنبال كند (مانند اثبات‌گرايي). دغدغه اين ديدگاه آن است كه چه كارهايي براي حل مسئله بايد انجام شود. (پتن، 1990) و به جاي اينكه روش حل مسئله مهم باشد خود مسئله اهميت دارد. به همين لحاظ محققان تشويق مي‌شوند از همه رويكردها و روش ها براي فهم مسئله استفاده كنند (روسمن و ويلسون، 1985)

تشكري و تدلي (1998) و پتن (1990) از پيش‌فرض‌هاي پراگماتيسم در طراحي و اجراي تحقيقات اجتماعي استفاده نموده‌اند و بر اين اساس، زمينه طرح رويكرد كثرت‌گرا كه بتوان از روش‌هاي كمي و كيفي در يك تحقيق واحد استفاده نمود، برقرار شده است.

براساس ديدگاه كرسول (2003: 13) پيش فرض‌هاي نظري رويكرد تركيبي تحقيق را كه متكي بر پراگماتيزم است مي‌توان به شرح ذيل بيان نمود.

1. پراگماتيزم معتقد به يك سيستم فلسفي و يك واقعيت خاص نيست. اين تعهد به روش‌هاي تركيبي منتقل مي‌شود و به همين لحاظ محققان در استفاده از پيش فرض‌هاي كمي و كيفي در تحقيقات خود از آزادي عمل لازم برخوردار مي‌شوند؛

2. محققان در انتخاب آزادند. آنان آزادند كه بر حسب نيازها و مقاصد تحقيقاتي خود از مناسب‌ترين روش‌ها، تكنيك‌ها و روندهاي تحقيقاتي استفاده نمايند؛

3. پراگماتيست‌ها به جهان به عنوان يگانگي و وحدت مطلق نمي‌نگرند. در همين جهت نيز محققان روش‌هاي تركيبي با ملاحظه رويكردهاي موجود به جمع آوري و تحليل اطلاعات مي‌پردازند تا اينكه صرفاً مقيد به يك رويكرد باشند؛

4. حقيقت چيزي است كه در حال حاضر فعال است. حقيقت در يك رابطه دوگانه بين ذهن و واقعيت كه كاملاً مستقل از ذهن است، تعيين نمي‌شود. بر اين اساس، در تحقيق روش‌هاي تركيبي، محقق از داده‌هاي كمي و كيفي استفاده مي‌كند چون آنها توام با يكديگر به بهترين فهم از مسئله تحقيق منجر مي‌شوند؛

5. تحقيقات پراگماتيستي بر «چه» و «چگونگي» با توجه به پيامدهاي كه در نظر دارند، توجه دارند. محققان روش‌هاي تركيبي بايد با دلايل منطقي هدف و مقصود خود را از تركيب داده‌هاي كمي و كيفي بيان نمايند؛

6. پراگماتيست‌ها معتقدند كه تحقيق هميشه در بسترهاي اجتماعي، تاريخي، و سياسي و ساير موارد رخ مي‌دهند. به همين لحاظ، مطالعات روش‌هاي تركيبي ممكن است يا متمايل به پست مدرن و يا برخوردار از ديدگاه نظري شود كه در آن عدالت اجتماعي و اهداف سياسي منعكس شود؛

7. پراگماتيست‌ها معتقدند (مانند چري هولمس، 1992) كه ما بايد سؤالات از واقعيت و قوانين طبيعت را متوقف كنيم.

براساس اين اصول، براي يك محقق روش‌هاي تركيبي استفاده از ديدگاه‌ها و پيش فرض‌هاي متفاوت امكان‌پذير مي‌شود. همچنين وي مي‌تواند اشكال متفاوت جمع آوري و تحليل اطلاعات را در مطالعه خود استفاده نمايد. با طرح پيش فرض‌هاي حاكم بر روش‌هاي تركيبي تحقيق مي‌توان به نحوي از مدل منطقي يا جهان بيني حاكم بر اين روش‌ها به عنوان چهارمين نوع جهان‌بيني در كنار اثباتي،‌تفسيري و انتقادي سخن گفت.

كرسول و پلانو كلارك (2007: 24) با طرح جهان بيني پراگماتيستي در كنار ديگر جهان‌بيني غالب در علوم انساني، آن را به لحاظ عناصر اساسي مورد مقايسه قرار مي‌دهد. جدول شماره 13 حاكي از نظريات از انديشمندان است.

جدول 6. عناصر مشترك در جهان بيني‌ها و كاربرد علمي آنها

عنصر جهاني بيني	فراثبات گرايي	سازنده گرايي	حمايتي و مشاركتي	پراگماتيزم
هستي شناسي (ماهيت واقعيت چيست؟	واقعيت منفرد (براي مثال؛ رد فرضيه‌ها يا شكست در رد فرضيه‌ها)	واقعيت‌هاي چندگانه (براي مثال؛ محققان نقل‌هايي را براي ديدگاه‌هاي مختلف فراهم مي‌كنند)	واقعيت سياسي (براي مثال؛ يافته‌هاي نتيجه گفتگو با شركت كنندگان است)	واقعيت‌هاي يگانه و چندگانه (براي مثال؛ محققان فرضيات را آزمون و ديدگاه‌هاي چندگانه را ارائه مي‌نمايند)
معرف شناسي (رابطه بين محقق و آنچه مورد مطالعه قرار گرفته است چيست؟)	فاصله و بي‌طرفي (براي مثال؛ محققان به صورت عيني و بر اساس ابزار سنجش به جمع‌آوري اطلاعات مي‌پردازند)	نزديكي (براي مثال محققان جهت جمع‌آوري اطلاعات يا مشاركت كنندگان در ميدان تحقيق ملاقات مي كنند)	همكاري (براي مثال، محققان با مشاركت كنندگان به عنوان همكار ارتباط برقرار مي‌كنند.	عملي بودن (براي مثال، محققان اطلاعات را بر حسب خدمت به سوال تحقيق جمع‌آوري مي‌كنند)
ارزش‌شناسي (نقش ارزش‌ها چيست؟)	بدون تعصب (براي مثال، محققان مرتباً جهت حذف تعصبات كوشش مي‌كنند.)	با تعصب (براي مثال، محققين درباره تعصبات و تفاسير خود فعالانه صحبت مي‌كنند. )	با تعصب و مذاكره (براي مثال، محققان با مشاركت كنندگان درباره تفاسير مذاكره مي‌كنند)	حالات چند گانه (براي مثال، محققان هر دو نوع گرايش‌هاي متعصبانه و غيرمتعصبانه را دارند)
روش‌شناسي (فرايند تحقيق چيست؟)	قياسي (براي مثال، محققان يك نظريه را آزمون مي‌كنند)	استقرائي (براي مثال، محققين با ديدگاه‌هاي مشاركت كنندگان شروع مي‌كنند و بر اساس آنها الگوها، نظريه‌ها و تعميم‌ها را مي‌سازند)	مشاركتي (براي مثال، محققان مشاركت كنندگان را در تمامي مراحل تحقيق و بررسي سيكلي نتايج درگير مي‌كنند)	تركيبي (براي مثال، محققان هر دو نوع داد‌ه‌هاي كمي و كيفي را جمع‌آوري و تركيب مي‌كنند)
فصاحت و بلاغت	سبك رسمي (براي مثال محققان از تعاريف توافق شده بر متغيرها استفاده مي كنند)	سبك غير رسمي (براي مثال، محققان صورت ادبي و از سبك غير رسمي استفاه مي‌كنند)	حمايت و تغيير (براي مثال، محققان از زباني كه به تغيير و حمايت از مشاركت كنندگان كمك كند، استفاده مي‌كنند)	رسمي يا غير رسمي (براي مثال، محققان از سبك‌هاي رسمي و غيررسمي استفاده مي‌كنند)

تجمع اعتراض‌آمیز دانشجویان و اساتید آموزش بهداشت در مقابل وزارت بهداشت

جمعی از دانشجویان و فارغ‌التحصیلان رشته آموزش بهداشت و ارتقای سلامت صبح امروز در مقابل ساختمان اصلی وزارت بهداشت تجمع کردند و مراتب اعتراض خود را به وزیر بهداشت در خصوص انتصاب یک "پزشک عمومی" به سمت مدیریت دفتر ارتقای بهداشت و آموزش سلامت رساندند.

به گزارش افکارنیوز، این دانشجویان در حالی که پلاکاردهایی تحت عنوان «آموزش وظیفه همه است، اما تخصص همه نیست» را به دست داشتند، از برکناری دکتر تقدیسی از سمت مدیریت دفتر آموزش بهداشت و ارتقای سلامت وزارت بهداشت که دارای PHD آموزش ارتقای بهداشت از کشور انگلستان است، گلایه کردند.

یکی از نمایندگان تجمع‌کنندگان در مقابل ساختمان وزارت بهداشت با طرح این پرسش که چرا باید از دکتر رفیعی که یک پزشک عمومی است و فعالیت بهداشتی نداشته و تخصصی در این خصوص ندارد، در این سمت قرار بگیرد، اظهار کرد: این در حالی است که وزارت بهداشت سالانه فارغ‌التحصیلان زیادی را در این رشته روانه بازار کار می‌کند و همچنین این رشته متخصصین و اساتید توانمند بسیاری دارد که در این زمینه فعالیت تخصصی انجام داده‌اند.

وی ادامه داد: آموزش بهداشت شامل همه موارد و نکات بهداشتی می‌شود که لازم است به مردم منتقل شود. متاسفانه به رشته آموزش بهداشت به صورت تخصصی نگاه نمی‌شود؛ در صورتی که باید به تخصص افراد احترام گذاشت.

یکی دیگر از فارغ‌التحصیلان رشته آموزش بهداشت و ارتقای سلامت و حاضر در این تجمع نیز با اشاره به اینکه آموزش بهداشت و گسترش امر پیشگیری تنها راهکار موجود برای از میان برداشتن سونامی بیماری‌های غیرواگیر است، گفت: وزارت بهداشت از دهه ۴۰ در رشته آموزش بهداشت به تربیت نیرو می‌پردازد، در صورتی که اولویت‌های رشته ما را نمی‌داند. استفاده از یک پزشک عمومی در دفتر تخصصی آموزش بهداشت توهینی به فارغ‌التحصیلان و دانشجویان این رشته است و بهتر بود عملکرد دکتر تقدیسی در دفتر آموزش بهداشت و ارتقای سلامت وزارت بهداشت مورد ارزیابی قرار می‌گرفت.

وی افزود: آموزش بهداشت رکن هر گونه خدمات بهداشتی در دنیاست، در حالی که شاهد هستیم وزارت بهداشت کشور ما، درمان محور است و اگر می‌خواست تاکنون از توجه به درمان پاسخ مطلوبی دریافت کند، این اتفاق تاکنون محقق شده بود.

این دانشجویان و فارغ‌التحصیلان رشته آموزش بهداشت و ارتقای سلامت از دانشگاه‌های علوم پزشکی تهران، شهید بهشتی، مدرس،‌ اصفهان و ... بودند.

مجموعه کتاب های آموزشی بسیار مفید در کتابخانه سایت وزارت بهداشت

مجموعه كتاب هاي بهداشتي- درماني

مجموعه كتاب هاي راهنماي باليني پزشك خانواده

مجموعه كتاب هاي انتشارات روابط عمومي

مجموعه كتاب هاي بهداشت حرفه ای مرکز سلامت محیط و کار

مجموعه كتاب هاي بهداشت محیط مرکز سلامت محیط و کارمجموعه كتاب هاي بهداشتي- درماني

راهنمای کنترل فشار خون بالا برای پزشکان - 1 مگابايت

نظرات : 124 - نمايش : 13620 - دانلود : 9682

مولف : زهرا نادری آسیابر ناشر : مرکز مدیریت بیماری ها...

کارشناس تغذیه و دیابت - 1 مگابايت

نظرات : 63 - نمايش : 8502 - دانلود : 6696

مولف : دکتر علیرضا دلاوری و همکاران ناشر : مرکز مدیریت بیماری ها...

راهنمای درمان دیابت نوع 2 - 1 مگابايت

نظرات : 43 - نمايش : 9213 - دانلود : 6566

مولف : دکتر شهین یاراحمدی و همکاران ناشر : مرکز مدیریت بیماری ها...

برنامه و راهنمای ایمن سازی - 4 مگابايت

نظرات : 81 - نمايش : 9347 - دانلود : 6074

ناشر : مرکز مدیریت بیماری ها...

راهنمای جامع تشخیص و درمان دیابت - 3 مگابايت

نظرات : 22 - نمايش : 8532 - دانلود : 5935

مولف : دکتر علیرضا استقامتی ناشر : مرکز مدیریت بیماری ها...

اصول پیشگیری و مراقبت از بیماری ها - 10 مگابايت

نظرات : 68 - نمايش : 9549 - دانلود : 5420

...

راهنمای کنترل گزش جانوران زهردار - 1 مگابايت

نظرات : 57 - نمايش : 7999 - دانلود : 5359

مولف : دانشگاه علوم پزشکی کرمان ناشر : مرکز مدیریت بیماری ها...

سازمان هاي يادگيرنده - 4 مگابايت

نظرات : 9 - نمايش : 4030 - دانلود : 5246

...

اطلاعات و آمار بیماری های غیرواگیر در ایران - 1 مگابايت

نظرات : 50 - نمايش : 8817 - دانلود : 5046

مولف : دکتر محمد مهدی گویا ناشر : مرکز مدیریت بیماری ها...

راهنمای آموزش ایدز و بیماری های آمیزشی - 1 مگابايت

نظرات : 50 - نمايش : 9036 - دانلود : 5043

مولف : دکتر مریم سرگزایی مقدم و دکتر زهرا رضایی ناشر : مرکز مدیریت بیماری ها...

راهنماي كشوري مراقبت هپاتيت B - 2 مگابايت

نظرات : 37 - نمايش : 7125 - دانلود : 4705

تاليف : دكتر فرشته عسگري- دكتر مهرداد حقا زلي- دكتر عبدالرضا استقامتي- همازاد حاج رسوليها...

پرستاری در سوانح و حوادث غیرمترقبه - 1 مگابايت

نظرات : 51 - نمايش : 7453 - دانلود : 4505

مولف : فرشته سیستانه ای- رفعت رضاپور- آذرمحمودی-منصوره زاغری تفرشی- حاتم احمدوند- مهدی ذهبی...

اقتصاد سلامت - 11 مگابايت

نظرات : 53 - نمايش : 7003 - دانلود : 4431

...

اسید فولیک و نقش آن در سلامت - 1 مگابايت

نظرات : 44 - نمايش : 7214 - دانلود : 4404

...

راهنمای درمان دیابت نوع 1 - 1 مگابايت

نظرات : 22 - نمايش : 6802 - دانلود : 4224

مولف : دکتر شهین یاراحمدی و همکاران ناشر : مرکز مدیریت بیماری ها...

مسمومیت - 1 مگابايت

نظرات : 42 - نمايش : 6433 - دانلود : 4035

...

راهنمای مراقبت از بیماری های روانپزشکی بزرگسالان - 2 مگابايت

نظرات : 27 - نمايش : 5675 - دانلود : 3965

...

دستورالعمل مراقبت عوارض ناخواسته ایمن سازی - 12 مگابايت

نظرات : 25 - نمايش : 6318 - دانلود : 3732

ناشر : مرکز مدیریت بیماری ها با همکاری گروه هنری چکامه آوا...

HIV/AIDS تشخیص، مراقبت و درمان - 1 مگابايت

نظرات : 22 - نمايش : 6367 - دانلود : 3701

مولف : دکتر میترا معتمدی هروی و دکتر مینو محرز ناشر : مرکز مدیریت بیماری ها...

بیماری های خونریزی دهنده - 2 مگابايت

نظرات : 30 - نمايش : 5904 - دانلود : 3648

مولف : دکتر حسن ابوالقاسمی و همکاران ناشر : مرکز تحقیقات سازمان انتقال خون...

برنامه کشوری پیشگیری و کنترل دیابت - 1 مگابايت

نظرات : 13 - نمايش : 5264 - دانلود : 3645

مولف : دکتر علیرضا دلاوری و همکاران ناشر : مرکز مدیریت بیماری ها...

نظام جامع آموزش و ارتقای سلامت در محل کار - 3 مگابايت

نظرات : 12 - نمايش : 5888 - دانلود : 3503

مولف : دکتر شهرام رفیعی فر- دکتر بهزاد دماری ناشر : اداره ارتباطات و آموزش سلامت- معاونت سلامت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی- مؤسسه پژوهش و توسعه پیشگامان طب و تدبیر- معاونت بهداشتی دانشگاه علوم ...

کتاب آموزشی "فعاليت بدني منظم و ورزش" - 3 مگابايت

نظرات : 48 - نمايش : 4698 - دانلود : 3469

...

برنامه کشوری اعتلای سلامت مادران - 1 مگابايت

نظرات : 14 - نمايش : 5636 - دانلود : 3253

ناشر : وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی- معاونت سلامت- دفتر سلامت خانواده و جمعیت- صندوق جمعین ملل متحد...

نظام جامع آموزش سلامت به بیماران در ایران - 2 مگابايت

نظرات : 9 - نمايش : 5517 - دانلود : 3142

مولف : دکتر شهرام رفیعی فر- دکتر مسعود احمدزاد اصل- دکتر میرمحسن شریفی- و همکاران ناشر : اداره ارتباطات و آموزش سلامت- معاونت سلامت- وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی- دانشگاه علوم پزشکی و خدمات- به...

روندهاي جديد در مديريت بخش عمومي بهداشت - 1 مگابايت

نظرات : 13 - نمايش : 5249 - دانلود : 3131

...

از آموزش سلامت تا سلامت - 1 مگابايت

نظرات : 25 - نمايش : 5534 - دانلود : 3129

مولف : دکتر شهرام رفیعی فر ناشر : اداره ارتباطات و آموزش سلامت- وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی...

برنامه کشوری پیشگیری از بروز بتا تالاسمی ماژور - 1 مگابايت

نظرات : 22 - نمايش : 5672 - دانلود : 3059

مولف : مرکز مدیریت بیماری ها ناشر : مرکز مدیریت بیماری ها...

زنجیره سرما - 12 مگابايت

نظرات : 18 - نمايش : 5860 - دانلود : 2953

ناشر: مرکز مدیریت بیماری ها...

دیابت و بیماری کلیه- زمان مناسب برای اقدام - 2 مگابايت

نظرات : 7 - نمايش : 5191 - دانلود : 2938

مولف : دکتر شهین یاراحمدی و همکاران ناشر : مرکز مدیریت بیماری ها...

تشخیص مالاریا - 6 مگابايت

نظرات : 7 - نمايش : 4944 - دانلود : 2865

...

وضعیت عوامل خطر بیماری های غیرواگیر در ایران - 1 مگابايت

نظرات : 6 - نمايش : 5200 - دانلود : 2795

مولف : دکتر علیرضا دلاوری و همکاران ناشر : مرکز مدیریت بیماری ها...

پلاسما فرزیس - 3 مگابايت

نظرات : 11 - نمايش : 4913 - دانلود : 2794

مولف : دکتر جهانگیر احمدی و همکاران ناشر : مرکز تحقیقات سازمان انتقال خون...

دستورالعمل اجرایی ضوابط احراز سلامت جسمانی و روانی - 1 مگابايت

نظرات : 12 - نمايش : 3983 - دانلود : 2728

متقاضیان انواع گواهینامه های رانندگی...

پزشک و دیابت - 1 مگابايت

نظرات : 4 - نمايش : 4888 - دانلود : 2660

مولف : دکتر علیرضا دلاوری و همکاران ناشر : مرکز مدیریت بیماری ها...

دستورالعمل فنی برنامه های آموزش سلامت - 1 مگابايت

نظرات : 12 - نمايش : 5039 - دانلود : 2614

ناشر : گروه مدیریت برنامه های آموزش سلامت- مرکز توسعه شبکه و ارتقای سلامت- معاونت سلامت- وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی...

کوریکولوم جامع آموزش سلامت در مدارس - 3 مگابايت

نظرات : 18 - نمايش : 5393 - دانلود : 2552

مولف : دکتر حسین اسکندری- دکتر شهرام رفیعی فر- و همکاران ناشر : وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی- معاونت سلامت- اداره ارتباطات و آموزش سلامت- وزارت آموزش و پرورش- سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی-...

راهنمای درمان مالاریا - 1 مگابايت

نظرات : 17 - نمايش : 5592 - دانلود : 2511

ناشر : وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی- معاونت سلامت- مرکز مدیریت بیماری ها- اداره کنترل مالاریا...

بهره مندی از خدمات بهداشتی درمانی - 2 مگابايت

نظرات : 12 - نمايش : 4870 - دانلود : 2508

مولف : مرکز توسعه شبکه و ارتقاء سلامت و دبیرخانه تحقیقات کاربردی ناشر : معاونت سلامت...

پرستار و دیابت - 1 مگابايت

نظرات : 7 - نمايش : 4351 - دانلود : 2419

مولف : دکتر علیرضا دلاوری و همکاران ناشر : مرکز مدیریت بیماری ها...

مزه سلامتی - 1 مگابايت

نظرات : 4 - نمايش : 4267 - دانلود : 2377

مولف : معصومه شاهمیری راد ناشر : مرکز مدیریت بیماری ها...

سرمايه گذاري در بهداشت براي توسعه - 1 مگابايت

نظرات : 5 - نمايش : 3818 - دانلود : 2335

...

راهنمای آموزش سلامت در فرهنگسراها - 2 مگابايت

نظرات : 4 - نمايش : 3679 - دانلود : 2282

مولف : دکتر شهرام رفیعی فر- دکتر مسعود احمدزاد اصل ناشر : وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی- معاونت سلامت- اداره ارتباطات و آموزش سلامت- معاونت بهداشتی- دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی قم...

راهنمای کشوری نظام مراقبت بیماری بوتولیسم - 2 مگابايت

نظرات : 14 - نمايش : 4821 - دانلود : 2197

تالیف : دکتر محمدتقی افشانی- دکتر سیدمحسن زهرایی- نوشین عقیلی...

همگیرشناسی آسیبهای ناشی از علل خارجی (حوادث) - 2 مگابايت

نظرات : 6 - نمايش : 4203 - دانلود : 2184

مولف : دکتر محسن نقوی و همکاران ناشر : مرکز مدیریت بیماری ها...

راهنمای ایمن زیستی آزمایشگاه - 2 مگابايت

نظرات : 6 - نمايش : 4209 - دانلود : 2122

مولف : گروه مترجمین ناشر : مرکز تحقیقات سازمان انتقال خون...

جامعه ایمنی - 1 مگابايت

نظرات : 5 - نمايش : 4090 - دانلود : 2116

مولف : دکتر علیرضا مغیثی ناشر : مرکز مدیریت بیماری ها...

بهورز و دیابت (برنامه کشوری پیگیری و کنترل دیابت) - 1 مگابايت

نظرات : 9 - نمايش : 4475 - دانلود : 2100

مولف : دکتر علیرضا دلاوری و همکاران ناشر : مرکز مدیریت بیماری ها...

راهنماي كشوري مراقبت بيماري سرخك- زمستان ٨٧ - 1 مگابايت

نظرات : 3 - نمايش : 4009 - دانلود : 2019

ناشر : مركز مديريت بيماري هاي واگير- اداره بيماري هاي قابل پيشگيري با واكسن و قرنطينه...

كتاب آموزش پيشگيري و كنترل بيماري آنفلوآنزا - 7 مگابايت

نظرات : 17 - نمايش : 3039 - دانلود : 2001

...

سیمای سلامت روستانشینان - 3 مگابايت

نظرات : 3 - نمايش : 3999 - دانلود : 1959

مولف : مرکز توسعه شبکه و ارتقاء سلامت ناشر : معاونت سلامت...

راهنمای مراقبت بیماری سرخک (مرحله حذف) - 3 مگابايت

نظرات : 7 - نمايش : 4073 - دانلود : 1954

ناشر : مرکز مدیریت بیماری ها...

راهنمایی پیشگیری از انتقال بیماری های پریونی - 1 مگابايت

نظرات : 2 - نمايش : 4143 - دانلود : 1941

مولف : دکتر محمد شیرازی و ناهید پدرام ناشر : مرکز مدیریت بیماری ها...

کاردان آزمایشگاه و دیابت - 1 مگابايت

نظرات : 9 - نمايش : 4358 - دانلود : 1933

مولف : دکتر علیرضا دلاوری و همکاران ناشر : مرکز مدیریت بیماری ها...

تلاش نهایی برای حذف جذام به عنوان یک مشکل بهداشتی - 1 مگابايت

نظرات : 2 - نمايش : 3697 - دانلود : 1753

مولف : دکتر افشین دلشاد ناشر : مرکز مدیریت بیماری ها...

كتاب «راهنماي سلامت سالمندان» - 0 مگابايت

نظرات : 29 - نمايش : 2511 - دانلود : 1752

...

كاهش ناراحتي هاي اسكلتي - عضلاني در كارهاي اداري - 0 مگابايت

نظرات : 31 - نمايش : 2646 - دانلود : 1632

...

درباره «نان»، اين بركت الهي چه مي دانيد؟ - 0 مگابايت

نظرات : 18 - نمايش : 2152 - دانلود : 1617

...

راهنماي نحوه صحيح امحاي مواد شيميايي - 0 مگابايت

نظرات : 20 - نمايش : 2302 - دانلود : 1555

...

گزارش پایش اعلانیه تعهد مصوب اجلاس ویژه مجمع عمومی - 1 مگابايت

نظرات : 4 - نمايش : 3545 - دانلود : 1504

...

دانستني هاي آزمايشگاه تشخيص طبّي - 1 مگابايت

نظرات : 23 - نمايش : 2108 - دانلود : 1376

...

راهنماي محاسبه، تعيين و اعلام شاخص كيفيت هوا - 0 مگابايت

نظرات : 11 - نمايش : 2055 - دانلود : 1351

با توجه به اينكه آلودگي هوا در بعضي از شهرهاي بزرگ و صنعتي كشور به يك موضوع مهم بهداشتي تبديل شده است و با عنايت به اينكه كيفيت هواي شهرها مستقيماً بر سلامت مردم تأثير گذار است و اطلاع از كيفيت هوا ا...

مواجهه شغلي با اچ آي وي، اچ بي وي و اچ سي وي - 0 مگابايت

نظرات : 16 - نمايش : 2248 - دانلود : 1062

مديريت مواجهه شغلي با اچ آي وي، اچ بي وي و اچ سي وي توصيه هايي براي پروفيلاكسي پس از زايمان...

توصيه هايي براي پروفيلاكسي پس از تماس - 0 مگابايت

نظرات : 6 - نمايش : 1895 - دانلود : 1017

مديريت مواجهه شغلي با اچ آي وي توصيه هايي براي پروفيلاكسي پس از تماس...

راهنماي كنترل سرب در محيط كار - 0 مگابايت

نظرات : 12 - نمايش : 2003 - دانلود : 1012

...

ارزيابي بيمار مبتلا به اچ آي وي و ايدز و درمان ... - 0 مگابايت

نظرات : 4 - نمايش : 1535 - دانلود : 935

ارزيابي بيمار مبتلا به اچ آي وي و ايدز و درمان ضدرتروويروسي در بزرگسالان و نوجوانان...

پيشگيري از انتقال اچ آي وي از مادر به كودك - 0 مگابايت

نظرات : 8 - نمايش : 1747 - دانلود : 914

دستور عمل پيشگيري از انتقال اچ آي وي از مادر به كودك...

عفونت همزمان سل و اچ آي وي - 0 مگابايت

نظرات : 3 - نمايش : 1573 - دانلود : 807

عفونت همزمان سل و اچ آي وي...

راهنماي باليني ارزيابي، تشخيص و درمان فشارخون بالا - 1 مگابايت

نظرات : 11 - نمايش : 1192 - دانلود : 779

...

مهارت های مقابله با تنش - 1 مگابايت

نظرات : 13 - نمايش : 1130 - دانلود : 768

...

راهنمای اندازه گیری فشار خون - 1 مگابايت

نظرات : 8 - نمايش : 1142 - دانلود : 764

...

راهنماي تغذيه در بيماران مبتلا به اچ آي وي - 0 مگابايت

نظرات : 5 - نمايش : 1539 - دانلود : 751

راهنماي تغذيه در بيماران مبتلا به اچ آي وي...

راهنمای اندازه گیری فشار خون - 1 مگابايت

نظرات : 13 - نمايش : 1226 - دانلود : 740

...

رويكرد تشخيصي- درماني به بيماري ها در اچ آي وي - 0 مگابايت

نظرات : 1 - نمايش : 1508 - دانلود : 707

رويكرد تشخيصي- درماني به بيماري ها و شكايت هاي شايع در مبتلايان به اچ آي وي...

استفاده از داروهاي ضدرتروويروسي در كودكان اچ آي وي - 0 مگابايت

نظرات : 6 - نمايش : 1502 - دانلود : 677

استفاده از داروهاي ضدرتروويروسي در كودكان مبتلا به اچ آي وي...

آنچه مردم وکارکنان بهداشتی درموردسیل بایدبدانند - 1 مگابايت

نظرات : 10 - نمايش : 355 - دانلود : 207

...

داوطلبان و دانشجویان ارشد و دکتری آموزش و ارتقای سلامت

برای راهنمایی در زمینه پایان نامه، آنالیز داده ها، طراحی پرسشنامه، مقاله نویسی، پروپوزال نویسی ، دریافت جزوه  های کارشناسی ارشد و دکتری آموزش بهداشت و ارتقای سلامت و هر مورد دیگری که از دست اینجانب بر می آید می توانید با ایمیل:  [e-mail] و شماره تماس [phone] در ارتباط باشید.

جایگاه رشته آموزش بهداشت و ارتقای سلامت در کشور به خوبی تعریف نشده است

جایگاه رشته آموزش و ارتقای سلامت

مدیر کل اسبق آموزش بهداشت و ارتقاء سلامت وزارت بهداشت، با تاکید بر این مطلب که جایگاه رشته آموزش بهداشت و ارتقای سلامت در کشور به خوبی تعریف نشده است، گفت: در دنیا حضور متخصص ارتقاء سلامت همیشه در کنار سیاست‌گذاری‌های حوزه سلامت وجود دارد، اما متاسفانه این اتفاق در کشور وجود ندارد و معمولا فارغ‌التحصیلان این رشته بعد از اتمام دوره کارشناسی تحصیلات خود، معمولا به مشاغل دیگری روی می‌آورند.

دکتر فاطمه رخشانی در گفت‌وگو با خبرنگار دانشگاهی خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) منطقه دانشگاه علوم پزشکی تهران، با بیان اینکه جایگاه رشته آموزش بهداشت و ارتقای سلامت در کشور به خوبی تعریف نشده است، اظهار داشت: در ایران همیشه تصور می‌شود، این رشته جای برای کار کردن ندارند، در حالی که یک فرد آموزش دهنده باید به صورت بین‌المللی 223 توانمندی داشته باشد که بتواند یک آموزش موثر واقع شود.

وی با تاکید بر اینکه تنها با آموزش و توانمند کردن افراد تمامی سیاستگذاری‌های سلامت موفق می‌شود، اظهار کرد: در دنیا حضور متخصص ارتقاء سلامت همیشه در کنار سیاست گذاری‌های حوزه سلامت وجود دارد، اما متاسفانه این اتفاق در کشور وجود ندارد و معمولا فارغ التحصیلان این رشته بعد از اتمام دوره کارشناسی تحصیلات خود، معمولا به مشاغل دیگری روی می‌آورند.

رخشانی با بیان اینکه متاسفانه هنوز یک ردیف بودجه‌ای برای آموزش مردم در وزارت بهداشت قرار نگرفته است، اظهارداشت: در وزارت بهداشت همه نوع هزینه‌ای برای کارهای درمانی همچون خرید تجهیزات درمانی انجام می‌شود، در حالی که گاهی اوقات تعدادی از این وسایل در مراکز درمانی بلا استفاده می‌ماند.

وی افزود: حتی در ساختار تشکیلاتی وزارت بهداشت به جایگاه آموزش و ارتقای سلامت اهمیت داده نمی‌شود و خیلی مشخص نیست و برای حذف یک واحد در وزارت خانه همیشه این گروه کاندید بوده است .

http://isna.ir

پرسشنامه_ تجزیه و تحلیل

با سلام خدمت دوستان عزیز مقالات مشاهده شده در زیر عنوان مطالعات و تحقیقاتی بنده می باشد لذا در صورت کسب اطلاع در مورد هر کدام از این مطالعات، پرسشامه تحقیقات، آنالیز داده ها و ... با شماره تماس [phone] تماس بگیرید.(به پروفایل وب سایت مراجعه شود).

عنوان مقاله

Attitude and practice of students in Yazd shahid sadoghi university of medical science  about the mobile phone usage  in 2010

Comparing Characteristics of an Effective teaching from Teachers’ and Students’ Point of View, Yazd Shahid Sadoughi University of Medical Sciences

بررسی شیوع حاملگی ناخواسته و برخی عوامل دموگرافیک مرتبط با آن در زنان مراجعه کننده به بیمارستان های شهر یزد-1387

الگوي استفاده از تلفن همراه در بين دانشجويان دختر و پسر ساکن در خوابگاه‌هاي دانشگاه علوم پزشکي يزد در سال1389

بررسی آگاهی، نگرش و عملکرد سرآشپزهای رستوران های شهر یزددرخصوص پیشگیری از فاکتورهای خطر بیماری های قلبی و عروقی - 1389

رابطه بين ويژگيهاي شخصيتي وسلامت عمومي در دانشجويان دانشگاه علوم پزشكي يزد

نگرش دانشجويان دانشگاه علوم پزشكي يزد در خصوص نقش پاورپوينت در آموزش

بررسی ویژگی های تدریس اثر بخش ازدیدگاه دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد

آگاهی، نگرش و عملکرد مردم شهر یزد درباره سرطان پوست

آگاهی پرسنل درمانی بیمارستان های شهر یزد در مورد مدیریت پسماند های بیمارستانی در سال 1390

بررسی رابطه خوشبینی با سلامت عمومی در دانشجویان دانشگاههای شهر یزد

بررسی آگاهی، نگرش و عملکرد دانش آموزان دختر مقطع متوسطه شهر یزد نسبت به سرطان پوست

The pattern of mobile phone usage among students of yazd shahid Sadoghi University of medical sciences 2010

attitude and practice of students in Yazd shahid sadoghi university of medical science  about the mobile phone usage  in 2010

Knowledge, Attitude and Practice of Yazd Restaurant Chefs in Preventing Cardiovascular Diseases Risk Factors in 2010

A survey about the effect of education on knowledge and attitude of pregnant women to their delivery methods in Ardakan city.

Effect of Education on Practice of Pregnant Women to Their Delivery Methods in Ardakan City

بررسی تاثیر آموزش بر عملکرد مادران باردار حامله متمایل به انتخاب سزارین در شهر اردکان یزد

ویژگی های تدریس اثربخش از دیدگاه دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد

بررسی شیوع حاملگی ناخواسته و برخی عوامل دموگرافیک مرتبط با آن در زنان مراجعه کننده به بیمارستان های شهر یزد-1387

بررسي نگرش جوانان در شرف ازدواج در رابطه با شناخت همسر آينده و زندگي مشترك  درشهرستان بروجن

بررسی شیوع هیپریوریسمی و ارتباط آن با میکروآلبومینوری در بیماران دیابتی نوع 2 مراجعه کننده به مرکز درمانی تحقیقاتی یزد

بررسی تاثیر آموزش بر آگاهی مدیران مدارس شهر اردکان نسبت به احیای قلبی ریوی

آگاهی پرسنل درمانی بیمارستان های شهر یزد در مورد مدیریت پسماند های بیمارستانی در سال 1390

بررسي اختلالات خواب در دانشجويان دختر دوره روزانه ساكن در خوابگاه دانشگاه علوم پزشكي شهید صدوقی يزد در سال 1388

بررسی عوامل مرتبط با نمره آزمون و پیش کارورزی در دانشجویان پزشکی یزد

بررسی مدیریت پسماند و فاضلاب در روستای کرتگل

بررسی تاثیر آموزش بر ارتقای رفتارهای پیشگیری کننده از بیماری های قلبی عروقی در سرآشپزان رستوران ها و هتل های شهر یزد

مقایسه دو روش آموزشی پمفلت و فیلم آموزشی بر آگاهی، نگرش و عملکرد کارکنان مراکز دولتی شهر یزد در مورد عوامل خطر بیماری های قلبی عروقی

بررسی آگاهی، نگرش و عملکرد مردم شهرستان یزد درخصوص آنفلوآنزای خوکی (H1N1)A در سال 1389

بررسی نگرش و عملکرد دانشجویان شهر یزد در  مورد در مورد تلفن همراه در سال ۱۳۹۱

تلفن همراه و کنترل فرزندان

پمفلت ابدز

پمفلت ایدز

منابع کارشناسی ارشد و دکتری آموزش بهداشت

دانشجویانی و افرادی که قصد ادامه تحصیل در رشته کارشناسی ارشد آموزش بهداشت دارند می توانند جهت گرفتن خلاصه کتاب ها و  تست های دروس با ما در تماس باشند.

مقطع کارشناسی ارشد : از طریق آیین نامه بدون کنکور استعداد درخشان

مقطع دکتری :رتبه یک آزمون دکتری وزارت علوم

09139776513

وب سایت های مرتبط با سلامت

سايت رسمي وزارت بهداشت،درمان و آموزش پزشكي	http://behdasht.gov.ir
سايت آموزش سلامت همگاني	http://iec.behdasht.gov.ir
سامانه بازی آنلاین سلامت	www.salamatgame.ir
سامانه الکترونیک مسابقه عکس سلامت	www.salamatpic.ir
فهرست بیماری‌ها بر حسب الفبا	http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_diseases
سيستم مشاوره تخصصي سازمان بهزيستي	http://moshaver.behzisti.ir
پايگاه تخصصي پزشك آنلاين	http://www.pezeshkonline.ir
پايگاه اطلاع رساني تغذيه و سلامت	http://www.behsite.ir
راهنمايي و مشاوره تبيان	http://www.tebyan.net/index.aspx?pid=29590
كاريزما مشاور	http://charismaco.com/html
كلينيك مددكاري اجتماعي ايران	http://www.cliniciran.ir
كلينيك مشاوره مهرگان	http://mehregan-clinic.com
انجمن مشاوره و روانشناسي خانواده	http://www.ofc.ir/fa
مركز مشاوره دانشگاه تهران	http://counseling.ut.ac.ir
الگوي زندگي سالم	http://lifestyle.timclinic.ir
همدردي	http://hamdardi.com
پايگاه اطلاع رساني پزشكي ايران سلامت	http://www.iransalamat.com
بزرگترین پایگاه اطلاع رسانی غذا و سلامت	http://www.worldfood.ir
سيب پزشكي	http://www.medapple.com
سلامتستان سرزمين سلامتي خانواده ها	http://www.salamatestan.com
سايت طب سنتي بوعلي	http://www.booali.ir
روانشناسي و مشاوره جمهوري اسلامي	http://www.pciri.com
سامانه آنلاین دانش و خدمات سلامتی برای همه	http://www.telehealth.ir
مركز پزشكي اطلاع رساني ايران	http://www.orzhans.ir
پورتال پزشكي و ورزشي ايران	http://www.sportmedicine.ir
پارسي طب	http://www.parsiteb.com
راهنماي بارداري و بچه داري	http://www.ninisite.com
پايگاه اطلاع رساني تنظيم خانواده	http://www.tanzimekhanevadeh.ir
مجله پرشكي مادر	http://www.3-m.ir
سايت آموزشي و اطلاع رساني ايران راديولوژي	http://www.iranradiology.com